Gabriel Boric is nauwelijks anderhalf jaar aan de macht en het gaat hem niet voor de wind. Wat het pronkstuk van zijn regering had moeten worden, een nieuwe grondwet ter vervanging van de oude die nog onder Pinochet was goedgekeurd, ging roemloos ten onder. Op 4 september 2022 wees de Chileense bevolking het ontwerp met 62 % van de stemmen af.
Niet getreurd, zie Boric, ik heb een plan B. Maar het liep anders.
Een eerste stap kwam van de rechterzijde die een strak kader voor de nieuwe onderhandeling oplegde. De nieuwe grondwet moest beantwoorden aan twaalf principes, of er zou niet eens over gepraat worden. Weg plurinationale Staat, om maar één element te noemen.
Er werd onderhandeld om met een nieuw proces te beginnen: een Raad van deskundigen, 12 aangeduid door de Kamer en 12 door de Senaat, zou beginnen werken aan een nieuw ontwerp. Op 7 mei zou dan een grondwetgevende Raad verkozen worden die op 7 juni aan de slag kon gaan. Op 17 december wordt een nieuw referendum gehouden waarvoor een absolute meerderheid nodig is. De stemming is verplicht.
Liever geen nieuwe grondwet?
De uitslag van de stemming afgelopen zondag 7 mei is bedroevend. De extreem-rechtse partij van J-A Kast, bewonderaar van Pinochet, haalde 23 van de 50 zetels. De coalitie van rechtse partijen (UDI, RN en Evopoli) komt op 11 zetels. De linkerzijde trad verdeeld aan. Comunes haalt niets binnen. ‘Unidad por Chile’ (Frente Amplio, communisten en socialisten) haalt 17 zetels.
Dit betekent op de eerste plaats dat als extreem rechts samen werkt met rechts ze meer dan drie vijfden van de benodigde stemmen haalt en dus een rechtse en conservatieve grondwet kan schrijven.
De linkerzijde van haar kant haalt minder dan twee vijfden en heeft dus zelfs geen vetorecht om onderhandelingen af te dwingen.
De participatiegraad was 78 %, bijzonder hoog voor Chili.
Hoe het nu verder moet is bijzonder onzeker. Kast heeft altijd gezegd dat er geen nieuwe grondwet nodig is. Het is dus best mogelijk dat het hele proces wordt opgedoekt, zo uitgevoerd dat er geen nieuwe grondwet komt, of dat er een nog neoliberaler en conservatiever grondwet wordt geschreven en goedgekeurd.
Waarom toch?
Op twee jaar tijd is de stemming bij de Chileense bevolking met 180° gedraaid. Gabriel Boric werd verkozen met 55 % van de stemmen, hij lijkt nu op een machteloos en verguisd President.
Het grootste probleem, wat hem ongetwijfeld de das heeft omgedaan, is de onveiligheid. Het aantal moorden is in 2022 met 33 % gestegen en is nu dubbel zo hoog als tien jaar geleden.
Enkele weken geleden werd Daniel Cabo vermoord, de derde ‘carabinero’ op één maand tijd. Veel van de criminaliteit heeft te maken met de drugshandel, typisch voor een land waar het economisch niet goed gaat en vooral jonge mensen wanhopig aan een inkomen proberen te raken.
Het land leeft nu in angst. Boric kreeg al de raad om de noodtoestand uit te roepen, zodat de militairen de straat op kunnen om de orde te bewaken en te herstellen. Er waren betogingen die riepen om een ‘manu duro’, om met harde hand op te treden.
Boric was daarentegen met een preventiebeleid begonnen, ‘straten zonder geweld’, maar veel resultaat werd niet geboekt.
Andere problemen zijn de hoge inflatie (13 %), de migratie-instroom in het Noorden en de onrust bij de Mapuche in het Zuiden. Het zijn allemaal redenen voor groot ongenoegen bij de bevolking, ongenoegen dat uiteraard wordt aangewakkerd door rechts.
Na deze zwarte zondag zei President Boric: ‘Wij hadden de strijd voor een nieuwe grondwet verloren omdat we te weinig geluisterd hadden naar elkaar. Ik hoop dat de winnaars van dit referendum de les wel hebben geleerd’. Dat valt natuurlijk te betwijfelen.
In september 2023 zal het vijftig jaar geleden zijn dat er een zeer gewelddadig einde kwam aan het linkse beleid van Salvador Allende. Pinochet was zestien jaar lang aan de macht. Er was al heel wat ruzie in Chili over de manier waarop dit moest herdacht worden. Het zou bijzonder triest en tragisch zijn mocht het een ‘viering’ worden in handen van extreem-rechts.
