Volodymyr Zelensky treedt (nog niet) af als president van Oekraïne. Zijn oproep van vrijdag om maar aan één ding te denken, Oekraïne, en de eenheid niet te breken, klinkt wanhopig nu het onderzoek naar grootschalige corruptie zijn naaste vertrouweling en zakenpartner, Andrij Jermak, heeft geveld en de corruptiebestrijders steeds dichterbij komen. In Brussel houdt men zijn hart vast over het vervolg. De schok is erg groot, het regime Zelensky wankelt.
Dat die bestrijders hun werk kunnen doen, is natuurlijk een schril contrast met Rusland waar zopas Human Right Watch buiten de wet is gesteld en waar corruptie bestrijding neerkomt op afrekeningen onder en binnen clans. President Vladimir Poetin heeft het Russisch middenveld uitgeschakeld, in Oekraïne is het nog alert.
Sabotage
Het lag wel aan de Oekraïense burgers dat het onderzoek naar corruptie kon gebeuren. Het startte al 15 maanden geleden. Toen het in de buurt kwam van president Zelensky, keurde het parlement een wet goed om dat onderzoek lam te leggen; de twee betrokken diensten – NABOe en SAP – werden onder voogdij geplaatst. Het waren de massale reacties van burgers, vooral jongeren, op straat en die van sommige EU-kringen, die Zelensky’s sabotage deden mislukken. De wet werd herzien, de corruptiebestrijders konden verder.
Dat het onderzoek nu net het hart van het regime treft, komt op een cruciaal moment in de strijd tegen de Russische invasie. Vandaar dat er complottheorieën opduiken als zou Moskou de regie van die corruptiezaak in handen hebben.
10-15 %
Dat is alvast niet het oordeel van Alexander Rodnyansky, een professor Economie in Cambridge die vijf jaar lang economisch adviseur van Zelensky was en ontmoedigd zag hoe de president veel meer belang hechtte aan loyaliteit boven competentie. Hij doet zijn uitleg deze week in de kapitalistische spreekbuis The Economist, allesbehalve een sensatieblad.
Het verhaal kennen we: de speurders kwamen uit op een systeem waarbij rond 100 miljoen euro werd gestolen via een netwerk beheerd door Timoer Mindlisj, een vriend en zakenpartner van Zelensky. Mindlisj is nu spoorloos, want hij werd tijdig gewaarschuwd dat hij in het vizier lag.
Die vrienden namen 10 tot 15 percent commissie op de bestellingen voor Energoatom. Daaronder geld bestemd voor de bescherming van de nucleaire energievoorziening, die er dus niet kwam wat met de Russische aanvallen op de energiesector voor de bevolking zwaar aankomt. Toen de zaak onlangs aan het licht kwam, dienden twee ministers en de raad van toezicht voor de nucleaire energie,ontslag. Nu volgt dus Jermak, wat Rodnyansky op het ogenblik dat hij schreef, nog niet wist.
Dat schandaal zou op elk moment schadelijk zijn geweest, nu is het rampzalig, aldus de gewezen adviseur. Er werd altijd herhaald dat de Russische economie zou instorten, maar die heeft zich aan de oorlog aangepast. Het Kremlin besteedt 7 tot 8 percent van zijn BNP aan militaire zaken, Oekraïne bijna een derde. Het kampt bovendien met een zware mobilisatiecrisis, er zijn nu al meer dan 300.000 onderzoeken gaande rond ongewettigde afwezigheid en desertie – bijna twee derde ervan alleen al voor dit jaar. Pensioenen en openbare diensten hangen af van buitenlandse hulp. Die zal wel niet stilvallen, maar er zullen strengere voorwaarden komen om nog geld te geven.
Waardigheid
Wat doet Zelensky? Oproepen dat Oekraïne zijn waardigheid moet behouden; zijn critici maant hij aan daarom niet langer met modder te gooien. “Dat heeft veel weg van een episode uit “Dienaar van het Volk”, de satirische show waarvan Zelensky de ster was”, aldus Rodnyansky’s commentaar. De president heeft het aan zichzelf te wijten, hij heeft een autoritair systeem uitgebouwd en volgestopt met vrienden en lieden die vooral bekwaam zijn in het overleven van schandalen in plaats van ze te bestrijden.
Hij verwijst naar premier Joelia Svyrydenko die in juli vooral werd benoemd omdat ze ongemeen trouw en onopvallend is; zij was als minister van Economie verantwoordelijk voor het toezicht op Energoatom. Nu moet ze van de president haar eigen verleden onderzoeken.
Zelensky zal niet vrijwillig van koers veranderen. Hij zal blijven zeggen dat elke verandering Rusland in de kaart speelt. Maar is het huidig leiderschap deel van de oplossing of eerder het probleem zelf?
Het oordeel van deze interne waarnemer is scherp. Het dringt nu ook door tot de “vrijwilligers” in de EU die tot vandaag druk blijven uitoefenen om de Russische tegoeden bij Euroclear aan Oekraïne over te maken. Het wantrouwen bij bevolking en steunverleners is groot. Misschien kan Zelensky de waardigheid op zichzelf toepassen, aftreden en het aan een ander overlaten die niet tot zijn vriendenkring behoort en in alle waardigheid kan onderhandelen over het einde van de oorlog.
Zie ook:
https://www.uitpers.be/clanstrijd-in-kiev/
https://www.uitpers.be/zelensky-pakt-niet-corruptie-wel-bestrijders-aan/
https://www.uitpers.be/oproep-arbeiders-jullie-zijn-belangrijk-voor-de-toekomst-van-oekraine/
