Oekraïeners trekken sinds dinsdag massaal in meer dan tien steden de straat op. Jongeren, oorlogsveteranen, vakbondsmensen, burgers die “geen tweede Rusland willen zijn”, ze zijn geschokt door een nieuwe wet die de strijd tegen corruptie lam legt. De wet werd in zeven haasten door het parlement gejaagd en prompt ondertekend door president Volodymyr Zelensky. De dagen ervoor werden corruptiebestrijders opgepakt onder allerlei voorwendsels. Dat maakt allemaal deel uit van een machtsgreep van de nieuwe generatie corrupte neo-oligarchen aangevoerd door Andrij Jermak, hoofd van het presidentieel bureau.
Brutaal
Door wet 12414 hebben de bestaande instellingen voor corruptiebestrijding niet langer de mogelijkheid op eigen initiatief en in volle onafhankelijkheid gevallen van corruptie te onderzoeken. Het Nationaal Anti-Corruptiebureau NABOe en de Anti-Corruptiedienst bij de Procureur SAPO moeten hun werk in handen geven van de Procureur Generaal.
Na de stemming in de Rada, het parlement, trokken in Kiev en enkele andere steden boze mensen de straat op. In Kiev waren er enkele duizenden betogers in de buurt van het presidentieel paleis; sommigen hoopten dat Zelensky de wet door hun protest niet zou ondertekenen. Maar terwijl ze betoogden, meldde de website van de Rada dat de wet ondertekend en dus van kracht was. “Het was nodig om elke Russische invloed te weren”, zei Zelensky. Woensdagavond leek hij echter bereid een beetje in te binden, een nieuw voorstel zou de onafhankelijkheid van de corruptiebestrijding moeten omkaderen.
Oppositieleden hopen 45 handtekeningen van parlementsleden te vinden om naar het Grondwettelijk Hof te stappen. Er zijn procedurefouten gemaakt, zeggen ze, het Hof moet zich daarover uitspreken.
Maandag hadden veiligheidsagenten talrijke medewerkers van de dienst NABOe opgepakt en tientallen invallen gedaan in kantoren en bij de medewerkers. Volgens getuigen gebeurde dat vaak zeer brutaal. De veiligheidsdienst SBOe zei dat een van de NABOe kopstukken opgepakt was als Russisch spion. Anderen worden beschuldigd van drughandel, in één geval ging het om een verkeersongeval van vier jaar geleden.
Lastpakken
Enkele dagen eerder was een andere, erg populaire, corruptiebestrijder al zwaar aangepakt. Vitaly Sjaboenin voert al jaren met zijn AntAC onderzoeken uit naar onder meer corruptie bij de aankoop van legermateriaal. Een activiteit die hem veel vijanden heeft opgeleverd. Sjaboenin is veroordeeld omdat hij tijdens een van zijn onderzoeken toch verder zijn soldij trok – hij is na de Russische inval als vrijwilliger naar het front getrokken. Gewapende agenten hadden eerder zonder huiszoekingsbevel zijn woning onderzocht, zijn telefoon en pc’s opengegooid en hem dagenlang ondervraagd.
Een andere anti-corruptiedienst, het Bureau voor economische veiligheid, wordt verlamd omdat Zelensky weigert de door een onafhankelijke commissie aangewezen voorzitter te aanvaarden. Volgens hem heeft inspecteur Oleksandr Tsyvinsky “niet het gewenste profiel”.
Jermak
Wie daar achter zit? In een editoriaal schrijft de Kyiv Independent “We moeten er niet naar raden wie hier verantwoordelijk voor is”, maar vermijdt zijn naam: Andrij Jermak, de nummer twee die zich meer en meer gedraagt als nummer één.
Jermak is de chef van de nieuwe generatie oligarchen. De oude generatie rovers is met de oorlog veel macht kwijt. Bovendien heeft Jermak de Nationale veiligheidsdienst ingeschakeld om de concurrenten uit te schakelen. Die Raad heeft in februari oligarch en oud-president Petro Porosjenko samen met vier andere oligarchen van hoogverraad beschuldigd. Ze mogen het land niet uit, hun rekeningen zijn geblokkeerd en hun bezittingen onder toezicht geplaatst.
Het is Jermak die vorige premier Denys Sjmyhal opzij schoof als premier en zijn vertrouwelinge Joelia Svyrydenko op die post zette. Met goedkeuring van Zelensky en bekrachtigd door de Rada waar de partij van Zelensky-Jermak, “Dienaar van het Volk”, een ruime meerderheid heeft.
Democratie
Verscheidende onafhankelijke media, zoals de Kyiv Independent en de site Oekrainska Pravda hebben het de jongste tijd vaak over het gevaar van een autoritaire draai. Met de nieuwe wet wordt dat nu werkelijkheid. De oorlog met Rusland inroepen als reden, slaat bij veel Oekraïeners niet aan, men vertelt hen immers al zo lang dat het in die oorlog gaat om het redden van de democratie.
Die media maken zich zorgen over hun eigen lot. De voorbije jaren zijn al talrijke media, pers en tv o.m., het zwijgen opgelegd. Wat er nog rest, loopt gevaar, vrezen ze. We rekenen op het Westen om dat te stoppen, aldus de Kyiv Independent.
Het Westen? Sommige steunpilaren van Oekraïne zitten met die situatie in hun maag. De Franse president Emmanuel Macron en EU-voorzitter Antonio Costa hadden Zelensky vorige week op het hart gedrukt het voorstel te begraven. Marta Kos, EU-commissaris voor Uitbreiding, vindt de wet alleszins “geen goede zaak”. De ambassadeurs van de landen van de G7 in Kiev zegden in een verklaring “ernstig bezorgd te zijn en de recente ontwikkelingen met de regeringsleiders te willen bepraten”.
Er is de voorbije dagen in Kyiv anders al een en ander bepraat. De mededeling dat Svyrydenko premier zou worden, kwam er na een ontmoeting van haar en Zelensky met de speciale gezant van VS-president Donald Trump, Keith Kellog, die er zijn zegen aan gaf.
Trouwens, zoals de Kyiv Independent opmerkt: “Het gebrek aan belangstelling van over de oceaan heeft ook een sleutelrol gespeeld. De regering van Donald Trump is niet degene die gaat aandringen op hervormingen om corruptie te bestrijden, ze besteedt trouwens met tegenzin aandacht aan Oekraïne”.
