Mensen sterven erdoor en ook wij gaan dit voelen
De aanhoudende hongersnood in Somalië is historisch en ongekend, maar het Westen neemt slechts halfslachtige maatregelen. Het kost levens, en het zal ernstige gevolgen hebben – ook voor ons.
De laatste maanden van 2022 beloven voor veel Somaliërs rampzalig te worden. Volgens een recent rapport van de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) en het Wereldvoedselprogramma (WFP) zullen naar schatting 6,7 miljoen mensen tussen oktober en december te maken krijgen met grote acute voedselonzekerheid.
Door het gebrek aan regen, een gevolg van vier mislukte regenseizoenen, kunnen gewassen niet optimaal groeien en is de veestapel massaal verhongerd. In combinatie met het beperkte graanaanbod uit de buurlanden als gevolg van het regionale karakter van de droogte en het gebrek aan internationale graanimport omdat Poetin de door de VN bemiddelde graanovereenkomst had opgeschort, stijgen de prijzen van sorghum, het belangrijkste voedingsmiddel van het land, enorm.
Hoewel veel Somaliërs samenwerken om de voedselonzekerheid te bestrijden via maatschappelijke initiatieven zoals Nexus, en hoewel de federale regering van Somalië in 2019 een programma voor sociale zekerheid heeft opgezet, bevinden deze maatregelen zich nog maar in de proeffase. Internationale humanitaire hulp blijft hard nodig, want Somalië, een van de armste economieën ter wereld, kan deze crisis eenvoudigweg niet alleen aan.
Tekort
De westerse landen missen echter de wilskracht om de crisis te bestrijden. De investeringen zijn de afgelopen maanden opgevoerd, er is 1,4 miljard dollar geïnjecteerd, maar ze schieten nog steeds tekort. Volgens de VN-ondersecretaris-generaal voor humanitaire zaken is er nog minstens 1 miljard dollar nodig om de hongersnood te bestrijden.
Dus wat houdt ons tegen om Somalië te helpen? Het antwoord is eenvoudig: iedereen heeft het te druk met navelstaren. De Verenigde Staten, hoewel de grootste verlener van humanitaire hulp aan Somalië, is terughoudend sinds Black Hawk Dawn en vreest repercussies tijdens de presidentsrace. De Europese Unie worstelt intussen met het stroomlijnen van haar kibbelende lidstaten om de energiecrisis aan te pakken, en het Verenigd Koninkrijk probeert leiderschapsproblemen en een achterblijvende economie aan te pakken. En natuurlijk is er de oorlog tussen Rusland en Oekraïne, die de aandacht van de internationale gemeenschap opslokt vanwege de nabijheid en de impact op de wereldeconomie.
Het is echter onverstandig de ogen te sluiten voor wat er in Somalië gebeurt. Als we niet ingrijpen, zullen we getuige zijn van een ramp die erger is dan de hongersnood van 2011 die aan een kwart miljoen Somaliërs het leven kostte, waarvan de helft kinderen onder de vijf jaar. De internationale gemeenschap heeft toen beloofd dit nooit meer te laten gebeuren. Ook al zijn we te laat om de crisis te voorkomen (de vroege waarschuwingen waren aan dovemansoren gericht), toch kunnen we het land helpen deze hongersnood te bestrijden. Morele redenen alleen al zouden overtuigend genoeg moeten zijn.
Eigen belang
Het is echter ook in ons eigen belang om de Somaliërs niet aan hun lot over te laten. Voedselonzekerheid bedreigt niet alleen levens en beïnvloedt het fysieke en psychologische welzijn van mensen. Het leidt ook tot meer geweld en burgerconflicten. De talrijke terroristische groeperingen die momenteel in Somalië actief zijn, waaronder Al-Shabaab en IS-Somalië, zouden de groeiende voedselcrisis gemakkelijk kunnen uitbuiten om zich te presenteren als een alternatief voor een falende regering, en zo mensen in moeilijke economische omstandigheden mobiliseren om zich bij hen aan te sluiten.
Het afgelopen jaar is het aantal militante islamistische gebeurtenissen en dodelijke slachtoffers in Somalië met 11 procent gestegen. Het recordaantal van 2.221 gerapporteerde gewelddadige gebeurtenissen is een stijging van 45 procent ten opzichte van het driejaarsgemiddelde van 2018- 2020, volgens het Africa Center for Strategic Studies. Recent nog zag Mogadishu zijn dodelijkste aanval in vijf jaar met een dubbele autobomaanslag waarbij minstens 100 mensen omkwamen en drie keer zoveel gewonden vielen. Deze trend, waarbij gewapende groepen het machtsvacuüm van een instortende staat opvullen, kan ook voor ons gevaarlijk zijn, zoals organisaties als Al-Qaida en IS in het verleden hebben laten zien.
Het is daarom van het grootste belang Somalië zoveel mogelijk te steunen om te voorkomen dat het land verder in de afgrond stort. Als de internationale gemeenschap in staat is op korte termijn 3 miljard dollar vrij te maken om Oekraïne te steunen, dan moet er ook een manier zijn om Somalië uit deze crisis te helpen. Het eerste wat moet gebeuren is de noodlijdende Somaliërs verlichting brengen door humanitaire hulpstromen op gang te brengen, het aanhoudende geweld aanpakken om het land te stabiliseren en de nodige maatregelen nemen om de voedselonzekerheid te bestrijden.
Meer nodig
Maar we zullen meer moeten doen dan alleen maar reageren op de huidige crisis. Internationale spelers zullen Somalië ook moeten helpen een sterkere basis te bouwen om toekomstige crisissen het hoofd te bieden. Dit betekent investeren in lokale preventieve initiatieven (bv. technische benaderingen zoals waterretentie en ziektebestrijding ontwikkelen en verfijnen), anticiperend optreden bij vroegtijdige waarschuwingen (reeds in 2020 werd internationale steun gevraagd nadat waarnemers van het Drought Operations Coordination Center en andere instellingen lage regenprestaties meldden) en, ja, compensatie bieden voor de catastrofale gevolgen die de klimaatverandering heeft voor Somaliërs. Somalië behoort tot de meest klimaatgevoelige landen ter wereld, maar draagt zelf slechts 0,08 procent bij aan de wereldwijde uitstoot.
Naarmate de klimaatcrisis zich verder ontwikkelt, zullen zich meer schokken – door extreem weer en andere factoren – voordoen. We kunnen niet wachten met ingrijpen tot ze uitgroeien tot ernstige crisissen. Het is tijd om vroeg te handelen en te investeren in preventie. Niet alleen voor frontlijnlanden als Somalië, maar ook voor onszelf. Extreme weersomstandigheden, ziekten, conflicten en politieke instabiliteit hebben immers grensoverschrijdende gevolgen.
