Na de voorzichtige signalen van vooruitgang over een nieuw internationaal nucleair akkoord, groeit het interne verzet zowel in de VS als in Iran. Conservatieve krachten halen vandaag alles uit de kast om de slaagkansen naar beneden te halen. De Amerikaanse haviken en de hardliners van Teheran, zwaaien allemaal met handboeien. Is dit het moment van de waarheid?
De gesprekken beginnen vandaag aan hun vierde ronde. Een goede voortgang zou niet alleen het risico op nucleaire proliferatie verlagen, het zou ook Saoedi-Arabië kunnen bewegen om hun rivaliteit met Iran te herzien. Dat proces is stilaan begonnen en kan grote gevolgen gevolgen hebben voor de regio.
Conservatieven in Iran
Maar, terwijl de grootmachten onderhandelen over de reanimatie van het nucleaire akkoord van 2015, wordt de druk op het Iraanse thuisfront opgevoerd om de gesprekken te doen mislukken. Een interview met buitenlandminister Zarif werd gelekt. Niet veel later toonde de staatstelevisie een video van het Amerikaanse Capitool in vlammen, opgeblazen door een Iraanse raket. In de fictiereeks ‘Gando’ wordt een Iraanse politicus afgebeeld als Westerse spion. De ingebeelde naam van het personage, is bijna krak hetzelfde als de echte minister die vandaag de gesprekken leidt. Ook de non-fictie op de Iraanse televisie legt uit hoe onderhandelaars in een Amerikaanse val lopen.
De onderhandelaars sluiten niet uit dat er geen akkoord komt, omwille van interne druk. En er is een deadline eind mei, wanneer een akkoord tussen Iran en de VN tot een einde komt. Met Iraanse presidentsverkiezingen in aantocht worden de messen gescherpt. Enkele kandidaten komen alvast recht uit de Revolutionaire Garde, het militaire elitekorps met een eigen politieke agenda. Zij vrezen de electorale implicaties van succesvolle nucleaire onderhandelingen. De conservatieven proberen de deal uit te stellen, wat tot apathie leidt bij de kiezers. In het verleden bleek een lage opkomst altijd een overweldigend voordeel op te leveren voor de hardliners.
Haviken in de VS
Maar de oorlogsretoriek komt niet enkel uit Iran. Ook in de VS wordt het vooruitzicht op een nieuwe deal geconfronteerd met een stoet hindernissen. Republikeinse haviken trachten een juridisch veto te bemachtigen tegen de poging van Biden om tot een nieuw akkoord te komen. En ze zijn vastberaden, zeker indien de Iraanse ‘steun voor terroristen, mensenrechtenschendingen en het raketprogramma’ niet tegelijk worden aangepakt.
De uitdagingen voor het Witte Huis komen niet enkel vanuit de Grand Old Party. Zelfs tal van Democraten uiten bezorgdheid over de concessies in Wenen. Tegenstanders bekijken nu een wet om elke poging tot een nieuwe deal te laten ontsporen. De ‘Nuclear Agreement Review Act’, werd oorspronkelijk aangenomen om de deal uit 2015 te kunnen verifiëren in het Congres, en zal nu cruciaal zijn om wetgevers toe te laten een nieuw akkoord in het Congres te laten herzien. Zo hopen ze de sancties die Trump installeerde, als hefboom te kunnen blijven gebruiken.
In Amerikaanse media vernietigen invloedrijke politici ondertussen de gesprekken in Wenen, door ze af te schilderen als ‘capitulatie, tijdsverspilling en gevaarlijk’. Een groep senatoren onthulde een nieuw voorstel dat moet voorkomen dat Biden in een nieuw akkoord stapt. Hun wetsvoorstel zou ervoor zorgen dat het akkoord de vorm moet aannemen van een ‘verdrag’. In het Huis van afgevaardigden werd een soortgelijk voorstel ingediend.
Braindrain
Wat zijn de gevolgen van deze sabotage? Als de hardliners winnen bij de Iraanse verkiezingen in juni en een akkoord mislukt, zal er volgens experten een nieuwe piek komen in de Iraanse diaspora. Tijdens de turbulente Trump-periode, waarin de VS zich terugtrok uit het originele nucleaire akkoord, vertrok een massa, vaak hoogopgeleide jonge Iraniërs richting Europa of Noord-Amerika. Een mislukking in Wenen zou nog meer Iraniërs naar het buitenland drijven dan nu al het geval is. Waarom?
Iraniërs zien vandaag met lede ogen aan hoe de onderhandelingen de hele regio militair op scherp stellen. Daarnaast gaat het land door de langste recessie in haar moderne geschiedenis. De Iraanse diaspora steeg van 400.000 mensen in 1970, tot meer dan 3 miljoen in 2020. Onderzoekers stellen ‘een acceleratie van de braindrain vast, een vertienvoudiging in de laatste twee decennia’. Het aantal Iraanse studenten aan buitenlandse universiteiten staat nu op 130.000, een recordcijfer. En de meeste keren, in tegenstelling tot vroeger, niet meer terug.
Overhaaste hervormingen in het onderwijs, een sterke nadruk op ideologie, én de Amerikaanse sancties, zorgen dat er amper plaats is op de Iraanse arbeidsmarkt. Als de nucleaire onderhandelingen in Wenen mislukken wordt Iran nóg langer uitgesloten van de wereldeconomie. Het zal tevens een impact hebben op de energieprijzen, waardoor Iran verder leegloopt. Bovendien erodeert het sociaal kapitaal, en worden protesten hardhandig de kop in gedrukt. Die factoren zijn altijd belangrijke ‘drivers’ om te vertrekken naar het buitenland, zeker onder de rijke klasse. Al liggen ze daar in Teheran niet van wakker. Voor het regime is een diaspora net uitzonderlijk handig, omdat die het land zuivert van ‘probleemburgers’.
Met andere woorden, een mislukking in Wenen zal de ongelijkheid in Iran doen toenemen. Het overheidsbudget gaat nu al meer dan ooit naar religieuze instituties, de Revolutionaire Garde en andere propagandamachines. Wie de middelen heeft, vertrekt. Wie ze niet heeft, blijft gefrustreerd achter in de Teheraanse smog. De kloof tussen de moderne maatschappij en de geestelijken is groter dan ooit, en de voorhoede voor een politieke transformatie ontbreekt.
