Op 18 april 2022 startte Turkije een nieuwe grensoverschrijdende militaire operatie tegen de Koerdische Arbeiderspartij (PKK) in Noord-Irak (Zuid-Koerdistan of ‘Bashur’ in het Koerdisch). Turkse gevechtsvliegtuigen zouden al meer dan tien dorpen hebben gebombardeerd.
De operatie kreeg de naam ‘Claw-Lock’ mee, een verwijzing naar het doel van de Turkse invasie: het afsluiten van alle grensovergangen naar Turkije, wat in de praktijk betekent dat Ankara een ‘veiligheidszone’ wil creëren van enkele tientallen kilometer diep op Noord-Iraakse grondgebied.
Het officiële doel van de operatie is het waarborgen van de grensbeveiliging van Turkije en het vernietigen van de PKK. Ankara beweert bovendien dat de operatie tot doel heeft grootschalige aanvallen van de PKK tegen Turkije te dwarsbomen. Maar wat meespeelt is de dalende populariteit van president Erdoğans AKP-regering als gevolg van de zware financieel-economische crisis die Turkije treft. Een ‘oorlog tegen de terreur’ moet het Turkse nationalisme een boost geven met een neo-Ottomaanse claim op grondgebied in het noorden van Syrië en Irak. In 1920 nam het Turkse parlement een ‘Nationaal Pact’ aan dat het noordelijke grensgebied van Syrië en Noord-Irak, inclusief Mosul, als Turks grondgebied ziet. Erdoğan heeft verschillende keren naar dat pact verwezen en ervoor gepleit dat het Verdrag van Lausanne uit 1923, dat de moderne grenzen van Turkije vastlegde, moet worden herzien.
Turkije heeft een lange traditie van militaire invasies in Noord-Irak die teruggaat tot 1983.
Turkije heeft een lange traditie van militaire invasies in Noord-Irak die teruggaat tot 1983. Sindsdien schond het Turkse leger tientallen keren het Iraakse grondgebied. Sinds midden 2019 voerde het acht verschillende ‘Claw’-operaties uit, die nu gevolgd worden door ‘Claw-Lock’ die al meer dan twee weken aan de gang is. Hoewel de Iraakse regering elke keer protesteert tegen de schending van haar grondgebied, blijven de operaties doorgaan en vestigt Turkije er militaire basissen.
In 2020 publiceerde een agentschap van de Turkse regering een kaart met de plaatsen van 38 militaire basissen en posten in Noord-Irak waar duizenden Turkse troepen zijn gelegerd, zonder dat Bagdad daarvoor zijn toestemming heeft gegeven. In mei vorig jaar bezocht de Turkse minister van Defensie, Hulusi Akar, de Turkse militaire basis Biliç Hill in Noord-Irak tijdens een van de lopende operaties tegen de PKK. Woedend over het bezoek riep de Iraakse onderminister van Buitenlandse Zaken de Turkse diplomatieke gezant in Bagdad op het matje om zijn ongenoegen te uiten over de aanwezigheid van de Turkse minister in Irak zonder voorafgaande kennisgeving.
Turkse invasies in Noord-Syrië
In Syrië speelt zich een gelijkaardig scenario af. Sinds 2016 viel Turkije driemaal het noorden van het land binnen aan de zijde van islamistische milities. De eerste maal was dat officieel in de strijd tegen Daesh (Islamitische Staat), maar in werkelijkheid om een opmars van de Syrische Democratische Troepen (SDF) te stuiten die op weg waren om de aansluiting van de autonome gebieden in het oosten te realiseren met Afrin, een Koerdische enclave in het noordwesten van het land. De SDF is de militaire alliantie van de Autonome Regering in Noord-Oost-Syrië, waarbinnen de Koerdische zelfdefensie-eenheden (YPG/YPJ) de hoofdmoot vormen. In 2018 vielen Turkse troepen ook die enclave binnen en maakten ze zich schuldig aan etnische zuiveringen. In 2019 was een lange strook grensgebied tussen Tell Abyad (Girê Spî) en Ras al-Ayn (Serê Kaniyê) aan de beurt, dat sindsdien eveneens bezet wordt.
Met de recente toename van Turkse aanvallen op de door Koerden geleide SDF, maakt Turkije duidelijk dat het vasthoudt aan zijn plan om een lange bufferzone te creëren langs de hele grensstreek. Met het opvoeren van de gewelddadige aanvallen in Syrië en Irak profiteert Ankara van de oorlog in Oekraïne, die veel inspanningen vergt van de Russische troepen en in het Westen alle aandacht wegzuigt van media en politiek.
Turkije heeft zijn luchtruim gesloten voor Russische vluchten naar Syrië. Dat bemoeilijkt de Russische militaire steun aan Damascus. Wellicht wil Turkije er de druk op Moskou mee opvoeren, zodat het Kremlin groen licht geeft aan de Turkse plannen om de hele noordelijke grensstreek onder controle te krijgen.
De NAVO en de Europese Unie hullen zich in stilzwijgen.
De NAVO en de Europese Unie hullen zich in stilzwijgen. Dat staat in scherp contrast met de harde taal en maatregelen aan het adres van Rusland omwille van de oorlog die het heeft ontketend in Oekraïne. Nochtans gaat het in beide gevallen over een internationale agressie tegen een soeverein land en een inbreuk op het VN-Handvest. Turkije is een cruciaal lid van de NAVO. Het ligt aan de zuidflank van Rusland en vormt een bruggenhoofd naar de olie- en gasrijke regio’s in het Midden-Oosten en Centraal-Azië. Turkije onderhoudt ook goede relaties met de conservatieve Koerdische Barzani-clan dat het bestuur controleert in Noord-Irak. De meeste olie uit de Koerdische regio wordt op de markt gebracht via pijplijnen naar Turkije. Ankara is momenteel hard in de weer om ook gas uit de Noord-Iraakse Koerdische Autonome regio te importeren. Turkije kan zo de politieke en economische relaties met Europa verbeteren dat zich in sneltempo wil ontdoen van de Russische energiebevoorrading.
Turkije is besprekingen gestart met Israël voor hulp bij het gastransport vanuit Iraaks Koerdistan naar Europa. Beide landen zijn ook discussies begonnen over de aanleg van een onderzeese pijpleiding vanuit Israëls grootste offshore aardgasveld Leviathan dat gas via Turkije naar Zuid-Europa moet brengen. Turkije lijkt zich onmisbaar te willen maken voor de broodnodige extra gasbevoorrading, waardoor Europa niet geneigd is om de Turkse invasies in Irak en Syrië te bekritiseren.
