Op de internationale luchthaven van de Cyprische hoofdstad Nicosia staat al een halve eeuw een vliegtuig te verkommeren. Het laatste vliegtuig dat kon landen in 1974, toen Turkije, na een mislukte machtsgreep van de EOKA die aansluiting zocht bij Griekenland, er niet in slaagde de luchthaven te veroveren en ze dan maar plat bombardeerde. Het was vlucht CY317, een Britse Hawker Siddeley HS-121 Trident 1E 5B-DAE, een slank toestel met blauwe band langs de ramen en een oranjekleurige staartvleugel met daarop het logo van de Cyprische maatschappij, de moeflonram met een groot krom gewei. Het landde veilig om vijf voor vier in de ochtend, een uur later doorzeefden de Turken het toestel. Sindsdien staat het daar als monument van zelfvernietiging, met afgeschenen kleuren en platte banden, onder het toezicht van de VN-Vredesmacht.
Dat het vliegtuig staat te verkommeren, net als de tarmac en de vertrek- en aankomsthallen, bewegingloos, dankt het dus aan de VN, die de hele omgeving tot neutrale zone uitriep als buffer tussen de Turken en de Griekse Cyprioten. Tot vandaag zijn de enige bewegingen in Nicosia die van de VN-helikopters. De toegang is afgesloten voor het publiek. Ik had het geluk dat ik na voorspraak van de Cyprische regering in 2014 een privérondleiding kreeg van een Letse officier. Hij verbood me wel de toegang tot het luchthavengebouw vanwege instortingsgevaar: de stoelen zijn vermolmd, de ruiten gebarsten of vervangen door draad, er vallen stukken van muren, de voorgevel en het plafond, en in de chaos van toen is er nooit opgeruimd. Vocht en zand vreten aan het binnenwerk.
Die rondgang staat symbool voor de uiteindelijke desillusie en onverschilligheid van het hele eiland. Ik was er in 2006 ter voorbereiding van de parlementsverkiezingen. Ze werden gewonnen door de communisten van AKEL, die minder nationalistisch zijn dan de centrum-rechtse partijen. AKEL haalde toen 18 van de 56 parlementszetels, net als centrum-rechtse christendemocraten (DISY). Nu, twintig jaar later, blijft AKEL een partij waarmee rekening dient gehouden, al is ze gezakt van 34,7 % van de stemmen naar 23,9 % (alsnog winst tegenover 2021: 1,6 %) en nog altijd 15 zetels. DISY haalde er 17 met 27,2 %. Net zoals vijf jaar geleden. De Centrumpartij (DIKO) verloor één zetel en houdt er 8 over. Drie andere partijen raakten over de kiesdrempel van 3,6 procent en pakten elk vier zetels. En toch blokletterden de kranten vooral dat met 14,3 % van de stemmen, net als DIKO, de fascistische partij ELAM een verontrustende doorbraak forceerde. De partij gaat van 3 naar 8 zetels. Schijn bedriegt. Het is een grove overschatting van het ultranationalisme dat globaal ter plaatse blijft trappelen rond hereniging met Griekenland. ELAM is een scheut van de in Griekenland al buiten de wet gestelde (2020) neonazistische Gouden Dageraad, en pleit er onder meer voor om de open grensovergangen met het bezette noorden te sluiten. De partij kijkt likkebaardend naar het stijgend gemor over de onmacht van de Nationale Raad die de heel-Cyprische verhoudingen moet behandelen.
Gespletenheid
Dat doorkruist de verwachtingen over de eenmaking van heel Cyprus, die opnieuw moed vatten na de verkiezing van de sociaal-democraat Tufan Erhürman in de bezette gebieden. Erhürman is een uitgesproken voorstander van hereniging. Als leider van de oppositie versloeg hij de uittredende president Ersin Tatar, een vertrouweling van de Turkse dictator Erdoğan, met liefst 62,8 % van de stemmen tegen 35,8 %. De afzondering in de Turks-Cyprische Republiek (nooit erkend behalve door Turkije) en de wrevel over de groeiende (opgelegde) aanwezigheid van Anatolische inwijkelingen en radicale imams werken stilaan op het gemoed van de Turkse bevolking – een DDR-scenario is niet langer een waanbeeld.
Maar de gespletenheid van het land is niet minder te wijten aan de inertie van de Griekstalige leiders. Zeker nu twee partijen, die president Nikos Christodoulides steunden, uit het parlement verdwijnen: de liberale DIPA en de gehalveerde socialistische partij EDEK. (Ook de Groenen halen niets, zij zaten in de oppositie). De acht zetels die zo verloren gingen, zijn nu in handen van twee volslagen nieuwkomers: het hervormingsgezinde ALMA en Direkte Demokratie van de populist en Muskfanaat Fidias Panayiotou. Het is hoogst onzeker of hun programma’s te rijmen vallen met die van de groten.
Aangezien Cyprus een vrij sterk presidentieel regime huldigt, is de uitslag van deze verkiezingen wel een alarmbel voor Nikos Christodoulides, een voormalige minister voor DISY maar uit de partij gezet omdat hij meedong naar het presidentschap, tegen de aangewezen kandidaat van de partij in, en het nog haalde ook. Bij zijn aantreden in 2023 had hij een snelle oplossing voor het Cyprusprobleem vooropgesteld, maar dat is intussen overwoekerd door heel andere problemen: de Russische inmenging (met witwaspraktijken in de havens van Larnaca en Limassol), de oorlog in het Midden-Oosten, de bescherming door de Britse bases van Dhekelia en Akrotiri), de verpaupering van de bevolking, en, zoals gezegd, het conservatisme van de politieke partijen die maar wat graag alles bij het oude laten.
Dat heeft schrijnende gevolgen. Cyprus Mail (26 mei 2026) wijst erop dat in de voorbije legislatuur president Christodoulides er de laatste drie jaar geen meerderheid meer had, maar dat wetgeving zonder grote heisa vlotjes door het parlement raakte. Nu moet hij erop rekenen dat de gesjeesde EDEK en DIPA, die hem voluit steunden, gecompenseerd kunnen worden door de nieuwkomers. Daar hoort voorbehoud bij. ALMA is eigenlijk niet meer dan een eenmanspartij, die van de voormalige hoofdauditor Odysseas Michaelides. Die heeft zijn vermeende populariteit, opgefokt door de peilingen, schromelijk overschat. Zijn 5,8 % toont aan dat hij “not as popular as he thought he was and neither was his single issue campaign”. Dan is de vraag natuurlijk uit welke hoek de wind waait en of hij wil toetreden tot de meerderheid (29 zetels zijn nodig). Directe Democratie had niet eens een programma en haar leider, Fidias Panayiotou, wil niet gaan zetelen: hij “has decided to keep his seat in the European Parliament”; en, voegt de Cyprus Mail er gemelijk aan toe: “for some reason”.
Even belangrijk is of water en vuur te verzoenen zijn: een grote coalitie tussen behoudsgezinde christendemocraten en de zeer linkse arbeiderspartij. Samen controleren ze 32 zitjes, in principe volstaat dat, maar de niet onbelangrijke corruptie durft wel al eens welwillende oren te hebben naar zwart geld, vooral uit Rusland (dat in de grote havens en casino’s ongestoord zaakjes opzet) en de Arabische wereld (voor luxegoederen).
Maffia-oorlog
Nog maar een half jaar geleden kwam het tot een openlijke maffia-oorlog. Onderzoeksjournalist Maksym Prokhorenko pakte in Antikor (18 oktober 2025) uit met een voor de regering vervelende ontleding van de moord op Stavros Demosthenous, doodgeschoten in Limassol. Demosthenous was een zakenman, die de brug vormde tussen de politiek en de ondernemingen. Maar ook “the head of a mafia clan that has ruled the island from the shadows for decades”. In de jaren 1990 kwam het tot een open oorlog tussen de capi van de onderwereld, “the city became the scene of a brutal gangster war for control over the port and lucrative streams — from prostitution and illegal casinos to car smuggling. Demosthenous proved to be an extremely ruthless yet pragmatic leader. His group managed to defeat competitors, and by the early 2000s, he controlled a significant portion of the city’s shadow businesses”. En toen werden zijn mannen officieuze veiligheidsagenten voor Christodoulides’ voorganger als president van het land, Nikos Anastasiades. Demosthenous werd in een korte tijdspanne de ongekroonde koning van Limassol en zijn haven. In 2019 ging hij een alliantie aan met rijkeluiszoon Dmitri Poenin uit Moskou, die naar Cyprus verkaste. Van dan af werden de maskers afgeworpen om een enorm financieel netwerk uit te bouwen. Poenin investeerde vooral in gokkantoren en luxehotels met geld zonder oorsprong, Demosthenous zorgde voor politieke bescherming. “Competitors were eliminated, journalists were intimidated, and critical publications were removed by his order. Stavros intervened when Punin found himself under threat from law enforcement. A notable episode was Punin’s arrest in Cyprus in 2024, which ended with his release and apologies”. Nu de verbindingsman met de hoogste regionen is uitgeschakeld, is de kans groot dat nieuwe coalities ontstaan die ook de regeringsvorming kunnen beïnvloeden of wijzigen.
Antikor – “National Anti-Corruption Portal”, uit Oekraïne – bouwt ook voort op een groot onderzoek van het International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ) uit 2023. Cyprus Confidencial stoelde op gelekte dokumenten (1995-2022), bracht aan het licht dat van de 105 Russische billionairs die opgenomen waren in de Forbes selectie, liefst 67 “used Cyprus Financial Firms to hide their wealth” om te ontsnappen aan de naastingen van Poetin (Forbes, 14 november 2023). En ICIJ was niet te beroerd om de hoofdschuldige met de vinger te wijzen: “Typifying the clannishness that has made it all possible is Nicos Anastasiades”. President van 2013 tot 2023. De omstandige tekst van het onderzoek kreeg van Neil Weinberg daarom ook als titel mee: Cyprus ignores Russian atrocities, Western sanctions to shield vast wealth of Putin allies.
Op de Europese Top van 23 april 2026 – het eerste halfjaar is Cyprus roulerend voorzitter van de Unie – is over die praktijken met geen woord gerept, ook al werd het 20e pakket strafmaatregelen tegen Moskou goedgekeurd, en werd uiting gegeven aan de ongerustheid over de steeds hogere energieprijzen en de afsluiting van de Straat van Hormoez vanaf 28 februari 2026. De crisis in Oekraïne kreeg eveneens de nodige aandacht, want Zelenski was er om zijn lening van 90 miljard euro te krijgen (zeker nu de Hongaarse, verslagen leider van Hongarije, Viktor Orbán, afwezig bleef) en aan te dringen om sneller lid te kunnen worden van de Unie. Vooral Duitsland dringt daarop aan, een herhaling van wat gebeurde met Kroatië na de fragmentering van Joegoslavië en de Balkanoorlog.
Nu is die aandacht voor een grensland wel terecht. In verschillende buurlanden van Oekraïne en Rusland zijn al flink wat (brokstukken van) drones terechtgekomen, schenden Russische vliegtuigen geregeld het luchtruim, ondermijnt de spookvloot van Moskou de sancties van de Unie (misschien gaan er zelfs schepen bunkeren Op Cyprus), en voeren duikboten spionage-operaties uit in de Zwarte Zee, de Middellandse Zee, de Oostzee en de Atlantische Oceaan. Op Cyprus zijn er nog geen gevallen, behalve als ze van Iraanse of Israëlische herkomst waren. Kort na middernacht op zondag 1 maart werd Akrotiri aangevallen met een Iraanse Sjahid-drone. Hij ontplofte in een loods waar normaal twee Amerikaanse Spionagetoestellen van het U-2 type staan opgesteld. Akrotiri aan de zuidwestkust is Brits gebied, net als Dhekelia vlakbij Famagusta en de groene lijn van de Turkse bezetting in het zuidoosten.
Basissen
Dat is bedongen bij de onafhankelijkheid in 1960, de Britse militaire bases en hun omgeving behoren tot het grondgebied van het V.K. Ze vormen samen 3% van de oppervlakte van Cyprus. Het wekte wel wat ergernis en angst op, omdat het wellicht ging om een provocatie van Hezbollah om de Britten mee in het conflict rond Iran en Libanon te lokken. De Britse eerste minister Keir Starmer gaf in een reactie de Amerikanen nu wel ongevraagd de toestemming om de luchtmachtbasis te gebruiken. Maar Cyprus zelf is ongerust dat het mee betrokken zou geraken. Het land is geen lid van de NAVO (net als drie andere lidstaten van de EU), en kan dus geen beroep doen op de automatische bijstand bij een aanval (artikel 5 van het handvest).
Maar Europa was er als de kippen bij dat ze zouden bijspringen als men ook maar één vinger naar Cyprus uitstak. (Vreemd dat ze dat nooit met de Turkse inval van 1974 gedaan hebben). Spoedoverleg tussen Von der Leyen en Christodoulides met alweer de belofte dat Europa zal bijspringen. Maar het is vooral Groot-Brittannië dat telt. Nicosia eist nieuwe, verbeterde waarborgen dat de Britse militairen de veiligheid op het eiland zullen bewaken. Cyprus vraagt niet de teruggave van de enklaves, maar eist overleg, meer informatie over de gang van zaken, en wil geraadpleegd worden in tijden ven onzekerheid. Vooral de opdrachten van de Britse soldaten moeten doorzichtig zijn om misverstanden rond de bases te vermijden. Starmer verzekerde de Cyprische president nogmaals dat de bases niet meedoen aan aanvallen op Iran.
Hij had wat goed te maken. “The Iranian attack was a humiliation for Britain, which had no warships in the region”, kapittelde The Telegraph (24 maart 2026). “It also came at a terrible time for the Cypriot tourist industry, which is the cornerstone of its economy and responsible for up to a quarter of GDP”. En voor tewerkstelling. Johanna Pauls zag in de Cyprus Mail (26 mei 2026) goede redenen om de stabiliteit van de samenleving te handhaven, want “15 procent van de Cyprioten kampen met de armoedegrens”. Die ligt wel iets lager dan het Europees gemiddelde (16,4 % risico). Er bovenuit steken Roemenië, Malta en Frankrijk. De minst bedreigden vindt Eurostat in Tsjechië, België (10,9 %) en Denemarken. Als maatstaf neemt de organisatie dat wie minder dan 60 % van het nationaal gemiddelde verdient als armoedig wordt gerekend.
Daarom zijn de Britse bases zo belangrijk voor Cyprus. De helft van de inwoners van de bases zijn de zowat 10.000 Cyprioten, de andere helft bestaat uit Britse legereenheden. Zij zijn vrijwel zonder uitzondering werkgevers. Als die niet onmiddellijk bij gevaar kunnen terugslaan, spreekt het vanzelf dat Londen dringend zijn strategie moet herzien. Want de late reactie van de vloot was dubbel vernederend. Torpedobootjager HMS Dragon kwam pas drie weken na nog een tweede, verijdelde drone-aanval op 4 maart, de Middellandse Zee opgestoomd. “French ships ended up to protecting Cyprus instead after the island appealed to fellos EU members for help”. Verslagen door de froggies, groter schande bestaat niet. De veelgeplaagde Starmer zat in zak en as. Eerst had hij zich vergaloppeerd toen hij de Chagos eilanden wou teruggeven aan Mauritius, en dat moest intrekken want er is een luchtmachtbasis op Diego Garcia die door de V.S. en het V.K. gezamenlijk wordt gebruikt. Washington was not amused door Lodens solo slim. Dan had hij en stoemelings ingestemd met het boorden van Spaanse oorlogsschepen in Gibraltar; dat is de kat bij de melk zetten, Spanje wil absoluut de Rots terug.
Als naast de warrige binnenlandpolitiek ook het buitenlandbeleid gaat falen, is het logisch dat Cyprus zich ontsteld voelt. En dat hebben de verkiezingen duidelijk aangewezen. Harry Tzimitras van het Instituut voor Vredesonderzoek in Oslo bleef redelijk koel bij de verschuivingen in Cyprus: “Traditional parties have lost ground to new political movements that seem to enjoy broad popular support” (MSN, 25 mei 2026). Voor een president die een tweede termijn ambieert, en in 2023 zich profileerde als onafhankelijk kandidaat, is dat geen gift, eerder een onmiskenbare waarschuwing.
Alliantie der Stilte
Erger is dat de kiezer zijn rug naar de politiek keert. “Achter de glamoureuze voorgevel van tv-hitlijsten schuilt een diepe, chronische, institutionele ziekte”, betoogt Stella Andreou in een vlijmscherp commentaar, “De grote Illusie van het Volksmandaat” (Philenews, 26 mei 2026). “De percentages die als triomfen worden voorgesteld, zijn niets meer dan wiskundige schijnheiligheid”. Waarover gaan die cijfers ? Er leven zowat 728.000 volwassen burgers op Cyprus. Daarvan weigerden 160.000 mensen zich op de kieslijst te registreren. Daar bovenop zijn 187.600 geregistreerde kiezers niet komen opdagen. Alles samen 347.600 lieden die lak hadden aan verkiezingen,, 47,7 % van de kiesgerechtigde bevolking. Besluit: “Deze ‘Alliantie van de Stilte’ is verreweg de eerste en machtigste politieke kracht in het land”. De partijen vertegenwoordigen alleen nog minderheidsgroepen, en dat leidt tot de “Dictatuur van Minderheden”. Stella Andreou komt tot een even tragisch als beangstigend inzicht: “Ons politieke systeem is veranderd in een gesloten, waterdichte club, waar georganiseerde partijlegers en gedisciplineerde bijeenkomsten voor 100 % van de burgers beslissen, waarbij legitimiteit wordt gehaald uit slechts 1 op de 7 of 1 op de 8 Cyprioten”. Toen Vicky Triga van de Cyprus University of Technology dat zag en vaststelde dat maar 54,3 % van de kiezers betrokken zijn omdat 33 % ook nog eens blanco stemde, paste nog maar één zin: “Dit is een democratische aanfluiting”.
Je moet dus al ver gaan zoeken – op de mafia na – om nog een samenhangend parlement te krijgen. Misschien helpt het dat voor het eerst elf vrouwen hun zitje veroverden, het hoogste aandeel sinds de onafhankelijkheid. Weliswaar nog altijd maar een vijfde van de volksvertegenwoordigers, zwak, zeker in vergelijking met Ijsland of de EU. “In 2025, Cyprus showed the lowest share of women in the national parliament among all EU countries, significantly lower than the EU average, which was 33,6 %” (Cyprus Butterfly, 26 mei 2026). De vrouwen zijn niettemin in beweging, want gezien over alle kandidaten was 30 % vrouwelijk, een record (Knews, 25 mei 2026). Hoeveel popes er gestemd hebben is niet meegedeeld.
Om de trein weer op de sporen te krijgen, is behalve een hereniging van het land, ook volle Europese steun en een echte rechtsstaat nodig. Het herstelplan dat de Unie had uitgestippeld inzake crisisbeheersing, veerkracht en groei, was Cyprus 707 miljoen euro toegekend. De laatste schijf van 118 miljoen euro is nu aangevraagd. Het ministerie van financiën maakt zich sterk dat naar verwachting alle projecten zullen afgerond zijn in augustus. Het hele herstelplan werkt met een budget van 1,02 miljard (Famagusta Gazette, 25 mei 2026). De Europese Commissie houdt scherp in het oog dat de projecten grondig worden afgewerkt en dat het om nutsvoorzieningen moet gaan. Commissaris van Economie en Productiviteit Valdis Dombrovskis is ter plaatse gaan inspecteren hoe het Algemeen Ziekenhuis van Nicosia zijn energieverbruik heeft verbeterd en hoe het radiologiecentrum vernieuwd werd.
Als het maar geen slag in het water wordt. Want de CCLEI (de Cyprus Composite Leading Economic Index) is niet in goeie doen. De economiefaculteit van de Universiteit van Cyprus maakte bekend dat de vooruitzichten wijzen op nog meer inkrimping. Over een heel jaar is de index met 1,72 % gezakt. Waar hij in februari nog positief was (0,82 %) kalft hij af in maart, april en mei. De wetenschappers wijten die omslag aan “increased geopolitical and external economic pressures”. Je hoeft geen kristallen bol te hebben om in te zien dat het witwassen van zwart (Russisch) geld gaten blijft maken in de reguliere economie. Het risico is niet min bij de regeringsvorming dat het vodkafeest blijft doorgaan, en verantwoordelijken hooguit de schouders ophalen. Daarom is het uitkijken of Christodoulides zijn verkiezingsbelofte en zijn VN-tussenkomst waarin hij hereniging verdedigde, kan waarmaken. Hij zal de hulp van Turkije nodig hebben (dat geen al te beste indruk maakt met de vervolging van de oppositie), en moeten pingelen met zijn ambtgenoot in het bezette noorden, Erhürman, om het wantrouwen weg te vegen. Als er een redelijk plan voorligt, moet dat kunnen lukken. Zo stelt Erhürman voor om een federale Republiek met twee lidstaten op te zetten, en een gemeenschappelijke president, vier jaar een Griek, twee jaar een Turk. Misschien kunnen ze samen de internationale luchthaven van Nicosia heropenen ? Of samen met een oude Trident er landen ? De ouzo en de raki zijn nauw verwant, waarom dan niet de twee gemeenschappen op Cyprus ? Nicosia of Lefkoşa, wat maakt het uit ? Zolang het maar de naam van Trump niet toevoegt.
