80 jaar na Jalta
VS en Rusland spreken met elkaar niet alleen over Oekraïne, nauwelijks zelfs. De jongste gespreksronde in Turkije ging vooral over hun wederzijdse betrekkingen en over de rest van de wereld. Het doet een beetje denken aan Jalta en Potsdam in 1945 waar de wereldmachten de naoorlogse wereld uittekenden. Maar zover zijn we (nog) niet: wat met China? En Europa als lijdzame toeschouwer?
Jalta februari 1945. Franklin Roosevelt, Jozef Stalin en Winston Churchill bespreken op de Krim de structuren en grenzen van de naoorlogse wereld. Met de oprichting van de Verenigde Naties en de grenzen van elkaars invloedszones, vooral die in Europa. Donald Trump en Vladimir Poetin kunnen alvast een deel van die agenda overnemen. Zelfs de VN, want wat deze week gebeurde – VS en Rusland die samen een tekst over Oekraïne stemmen tegen de meeste Europeanen in – was ongezien.
De gas
Er blijven zeer veel vragen over waarop we mogelijk snel antwoord krijgen. Daaronder de door het “Westen” (wat het Westen werd genoemd) uitgevaardigde sancties tegen Moskou. Zopas nog heeft de EU een zestiende trein sancties goedgekeurd. Over die sancties waren Brussel en Washington het tot voor kort altijd eens.
Voor de Amerikanen was dat een dubbel geschenk, de EU schoot daarmee in eigen voet, de VS profiteerden ervan. De Europese industrie lijdt er zeer zwaar onder. Vooral de energieverslindende nijverheden – auto, staal, chemie – zitten in ademnood. Waar is de goede tijd van het goedkoop Russisch gas? Waarom toch die gaspijpleidingen NordStream opgeblazen?
Maar dat precies komt de VS zo goed uit, Trump nog meer dan zijn voorganger. Het was onder Trump I dat er loodzware Amerikaanse sancties werden getroffen tegen eender wie maar meewerkte aan de aanleg van NordStream 2, wnt Europa moest van hem Amerikaans gas kopen. Trumps gasboeren hun dure tot LNG verwekt schaliegas massaal aan Europa kwijt. Er zijn overal speciale terminals gebouwd om dat gas te ontvangen. Voor Trump moet dat zo blijven. Maar de rest van de sancties? Wat met de inbeslagnames van Russische tegoeden. Wat met transportverbindingen, reizen we binnenkort via New York naar Moskou? Wat met alle uit- en invoerverboden? Dat zal in Washington worden beslist, Brussel kan toekijken en slikken.
De EU kan zichzelf en Oekraïne troosten met een toekomstig lidmaatschap van de EU, maar wat zal dat in 2030 nog waard zijn? En Trump zal alles in het werk stellen om dat tegen te werken.
China
De Chinezen hebben even onthutst als de rest van de wereld de confrontatie tussen Trump-Vance en Zelensky gezien. De krant Global Times brengt trouw het relaas en beperkt zich tot voorzichtige beschouwingen, met op het einde de vaststelling dat Trump in zijn haast om de oorlog in Oekraïne te beëindigen, op meer hindernissen dan verwacht stuit. Erg afwachtende houding dus.
Peking kan niet anders dan bezorgd zijn over de schokkende verschuivingen. Wil Trump de ‘eeuwige vriendschap’ tussen Moskou en Peking verstoren? Rusland is tenslotte een essentieel stichtend lid van Brics en het Shanghai Samenwerkingsverband. Vooral Brics ligt Trump zwaar op de maag, al evenzeer als de EU want duidelijk opgericht tegen de dominantie van de VS en de VS-dollar. Hij heeft al gewaarschuwd dat niemand moet proberen de dollar onderuit te halen, als iemand dat mag doen is het hijzelf.
Niets kan onze vriendschap verstoren, benadrukte president Xi Jinping na een gesprek met Poetin. Is dat zo? De groeiende Russisch-Amerikaanse verstandhouding kan ze wel beïnvloeden. Door de oorlog in Oekraïne en de sancties, is Rusland voor heel veel zaken aangewezen op China. In geval Trump de sancties afbouwt, wordt dat al minder het geval, dat gefet Poetin meer armslag.
Bezoekers
Hoe ver zal die verstandhouding gaan? Brengt een bezoek van Trump aan Moskou een verschuiving in allianties die te vergelijken is met het bezoek in 1972 van de Amerikaanse president Richard Nixon aan Peking? Op dat bezoek volgde toen niet alleen een toenadering tussen beide landen, maar ook nauwe samenwerking tegen de gemeenschappelijke vijand: Moskou. Het duurde tot het bezoek van Sovjetleider Michail Gorbatsjov aan Peking in 1989 eer Moskou en Peking hun betrekkingen terug normaliseerden. In Peking herinneren ze zich dat nog goed.
Je weet dus maar nooit, eeuwige vriendschap ten spijt. Vraag maar aan de EU wat de eeuwige Trans-Atlantische vriendschap nog waard is, en hoe snel het gaat. Merk terloops op dat in de overzichten van een nieuwe wereldorde het Europa van de EU hoogstens nog in meelijwekkende zin wordt vermeld.
