Het nieuws dat Volkswagen aan zijn personeel brengt, is nog slechter dan gevreesd: drie Duitse fabrieken en talrijke afdelingen dicht, tienduizenden afdankingen, algemene loonsverlaging. VW is niet alleen. Voor andere autobouwers, voor de chemie, voor de bouw… zijn de vooruitzichten erg somber. Duitsland beeft bij al dat onheilspellend nieuws, de rest van Europa bibbert mee.
Zwarte reeks
Men zag de schok aankomen, maar niet dat het zo hard zou zijn. Ze zijn in Duitsland de jongste tijd anders wel gewend geraakt aan somber nieuws. Twee semesters na elkaar zakt het bnp, en allerlei grootse projecten worden uitgesteld of zelfs afgevoerd. Wat nu gebeurt bij VW kan tot een stroomversnelling leiden. Het huis VW (VW, Audi, Skoda, Porsche) heeft zelf 300.000 personeelsleden en veel andere ondernemingen hangen van VW af. Dit is dus wel in het hart van de Duitse motor.
Vorige week kwam het nieuws dat een project voor een grote chipsfabriek in de deelstaat Saarland, “op de lange baan” is geschoven. De Amerikaanse investeerder Wolfspeed zit in zware moeilijkheden, en in Duitsland gaat men er al van uit dat de fabriek er niet komt.
Dat is een zware dobber voor bondskanselier Olaf Scholz die van dergelijke projecten verwacht dat ze van Duitsland dé grootmacht van de micro-elektronica in Europa maken. Het is ook bijzonder slecht nieuws voor een regio waar volgend jaar een grote Ford-fabriek met 4400 personeelsleden dicht gaat. De chipsfabriek moest dat compenseren.
Een week eerder was er al het bericht dat een chipsfabriek in Maagdenburg eveneens is “uitgesteld”. Hier gaat het om een project van 30 miljard euro. Maar initiatiefnemer Intel zit in de put en ook hier gaat men er al van uit dat de fabriek er niet komt. Voor chips blijft dan alleen het grote project van het Taiwanese TSMC in Dresden over.
Ook met batterijen wil het niet vlotten. Een werf voor de bouw van een grote batterijenfabriek in Kaiserslautern is gewoon stopgezet. En de bouw van een bedrijf in Heide is zeer onzeker nu het niet goed gaat met het Zweedse Nothvolt dat de fabriek zou opzetten.
Sparen
De verdeelde regering Scholz kijkt toe. Minister van Economische Zaken Robert Habeck, volgend jaar wellicht kandidaat-kanselier van de Groenen, wil wel een groot investeringsfonds, gemengd overheid en privé, voor infrastructuurwerken opzetten. Duitsland zit met bruggen die dreigen in te storten, met gammele schoolgebouw, met spoorwegen die ontsporen en waarvoor Habeck geld wil.
Dat is een gevolg van een beleid van ‘spaarzaamheid’ dat decennia lang beknotte op infrastructuur, ook op onderhoud van de bestaande Maar de liberale regeringspartner blijft bij uiterste spaarzaamheid. Dan zitten ze daar ook nog met de grondwettelijke bepaling uit Merkels tijd, dat een begrotingstekort zo goed als ongrondwettelijk maakt. De subsidies voor de aankoop van EV moesten eraan geloven.
De problemen in de autonijverheid – Mercedes en BMW waarschuwden zopas voor lagere winsten – hebben onder meer te maken met de onverwacht lage verkoop van elektrische voertuigen (EV), maar ook met het kortzichtig beleid van veel Europese autobouwers die nu verrast zijn door de grote voorsprong van de Chinese collega’s.
Grote winst met duurdere voertuigen op korte termijn, was voor de aandeelhouders interessanter. EV’s, batterijen, zonnepanelen, windmolens enz., China innoveerde en investeerde op lange termijn en heeft een indrukwekkende voorsprong.
Dure energie en sancties
Er is een acutere factor bijgekomen: de sancties tegen Rusland na de Russische inval in Oekraïne.
In elk verslag over Europa (men bedoelt het continent min Rusland) dat economisch zo zwaar achterop geraakt tegenover Noord-Amerika en China, staat bij de top van oorzaken: de veel te dure energie. Het grootste deel van Europa heeft daar mee te maken, maar Duitsland wel in het bijzonder. In Duitsland is men steevast de industrie als pijler van de economie blijven zien, en die genoot van de goedkope Russische gasleveringen. Er zijn nogal wat energieverslindende sectoren, zoals chemie en staal, maar met dat goedkoop gas konden ze stevig concurreren en de Duitse handelsbalans goed positief houden.
Europa mag niet zo afhankelijk zijn van dat Russisch gas, riepen ze in Washington. Dar dachten ze aan al die olieboeren met hun schaliegas dat ze aan Europa wilden verkopen. Nu verwijt men Angela Merkel dat ze het been stijf hield met de aanleg van NordStream 2 om meer Russisch aardgas aan te voeren.
Met Donald Trump als president van de VS kwamen er zeer harde sancties tegen al wie meewerkte aan die gaspijpleiding. Joe Biden zette ook dat beleid van Trump verder, tot Duitsland in november 2022 – eer Russische toepen Oekraïne binnenvielen – de opening van de afgewerkte leiding blokkeerde. Om dat onomkeerbaar te maken, heeft een commando, Oekraïens met VS-medeplichtigheid, zowel NordStream 1 als 2 opgeblazen. Tussen de 14 treinen sancties door.
Of hoe ‘Europa’ uit kortzichtig neoliberaal beleid en uit volgzaamheid tegenover Washington gewoon in eigen voet schoot en daar nu de gevolgen van draagt. Duitsland staat niet alleen met somber economisch nieuws. Het Zweedse Nothvolt zou met zijn batterijen aantonen dat Europa de uitdaging aankan, maar het zit zwaar in de problemen. IHet Franse Noorden, met als kern Duinkerken, is bestemd als “Europese regio van de batterij”, maar de start verloopt erg moeizaam, een groot project van Eramet voor recyclage van batterijen is “opgeschort” , wellicht afgevoerd. Drie weken eerder hadden Stellantis (Peugeot, Fiat…) en Orano (ex-Areva) ook al een project voor recyclage gewoon geschrapt.
In België vernemen we intussen dat behoudens verrassing, Audi in Vorst de poorten sluit.
