Dit boek is het resultaat van reizen en gesprekken tussen september 2024 en juni 2025 in Palestina, Libanon, Israël, Jordanië, Syrië. Het recentste front, Iran, is er dus nog niet bij.
Vanaf de proloog uit Staes zijn verontwaardiging over het Israëlische optreden in Gaza: het blokkeert er bijna alle hulp en het hongert de bevolking uit. Ook op de Westoever, in Libanon en Syrië treedt het ongenadig op. In juni 2025 lanceerden Israël en de VS een illegale aanval op de Iraanse Fordow-site om te voorkomen dat het een atoombom zou ontwikkelen. In de lente van 2026 is het weer zo ver. Het Midden-Oosten staat dus weer in vuur en vlam en heel de wereld ondervindt de gevolgen daarvan.
Staes citeert zionisten die al in 1885, 1917, begin jaren 20, 1938, 1947, 1948 pleitten voor hervestiging van de Palestijnen buiten Palestina. Ilan Pappé schreef dit ook in zijn boek ‘De etnische zuivering van Palestina’(2006).
Staes begint met Gaza en komt daar in de hoofdstukken 9 en 12 nog eens op terug. Op 20 mei 2024 werden Netanyahu, Minister van Defensie Gallant en drie toppers van Hamas, Sinwar, Deif en Haniyeh, veroordeeld door het Internationaal Strafhof : ze zijn strafrechtelijk verantwoordelijk voor oorlogsmisdaden en misdaden tegen de mensheid (p. 15-16). Staes beschrijft hun misdaden.
Op 26 januari 2024 was Israël al door het Internationaal Gerechtshof veroordeeld voor “een plausibel risico van genocide” (p. 205-206). Het deed gewoon verder.
In oktober 2023 had Israël plannen om heel de Gazaanse bevolking permanent te evacueren naar de Sinaïwoestijn en Gaza opnieuw te koloniseren. De Gaza-oorlog zorgde voor minstens 70.000 Palestijnse doden, voor 74 à 80% burgers (p. 52).
Een ander slagveld was Libanon. Hezbollah steunde Hamas vanaf 24 oktober door (Iraanse) raketten op Noord-Israël af te vuren. Israël sloeg hard terug en is dat in 2026 nog aan het doen. Netanyahu beschouwt heel Libanon als Hezbollah-land, terwijl heel wat Libanezen Hezbollah beu zijn als oorzaak van hun onheil.
Ook de Westoever is sinds 23 oktober 2023 een prooi van Israël. Elke aanslag op Joodse kolonisten wordt in veelvoud en met allerlei vernederingen gewroken. Ook daar is het beleid van Israël erop gericht om de Palestijnen permanent te doen verhuizen en heel het gebied te annexeren (p. 80-81). Journalisten en hulpverleners worden niet gespaard. Gelukkig zijn er nog veel kritische Joden zoals Amos Goldberg, Omer Bartov en Avi Shlaim en een aantal NGO’s, die Netanyahu veroordelen, toegeven dat er in Gaza een genocide plaatsvond en dat de kolonisten op de Westoever veel brutaler zijn geworden sinds deze oorlog. Staes spreekt ook met hen.
Jordanië, het rustigste land in de regio, is blijkbaar ook geen paradijs voor de Palestijnen. Eén op de vijf inwoners is Palestijn. Ze zijn met 2,3 miljoen, evenveel als de Gazanen. Jordanië is niet bereid om ook hen op te nemen, wat Trump eiste van Egypte en Jordanië in zijn Rivièra-plan van februari 2025. En wat al minstens sinds 1967 ook een Israëlische wens is. Maar de Jordaanse bevolking zal tegen die migratie in opstand komen en vrezen dat ze dan ook de Palestijnen van de Westoever zullen moeten opvangen (p. 219).
In Syrië stortte de dictatuur van Assad op 8 december 2024 plots in elkaar. Israël lanceerde meteen een illegale bommencampagne op 500 Syrische doelwitten en stelde een nieuwe bufferzone in, net zoals in Zuid-Libanon, onder het mom van zelfverdediging. Syrië vangt ongeveer 585.000 Palestijnen op en discrimineert ze niet. In 2011-2012 werden ook zij slachtoffer van de burgeroorlog: hun groot kamp in Yarmoek werd door het Syrische en Russische leger platgebombardeerd.
In hoofdstuk 9 gaat het opnieuw over Gaza, o.a. over een massagraf van maart 2025 met vijftien Palestijnse hulpverleners. Israël ontkende, hoewel bewezen was dat Israëlische soldaten hen vermoord en begraven hadden (p. 239).
In hoofdstuk 10 is de Westoever nog eens aan de beurt, nu met de film ‘No Other Land’, die in 2025 de titel van beste documentaire behaalde. Verder met de sluiting door Israël van de VN-scholen in Oost-Jeruzalem in mei 2025 en met de Israëlische inval in een vluchtelingenkamp in Jenin (jan. 2025).
Hoofdstuk 11 gaat over de etnische zuivering van de Golan. In 1967 werden daar 142.000 Syriërs verdreven. Nu wonen er 30.000 kolonisten op 96% van het grondgebied (1260 km²) en 29.000 Druzen op 4%. 6.000 van hen hebben het Israëlische burgerschap en mogen dus in Israël werken. Ze verkiezen Israël boven het onzekere en armere Syrië. In juli 2024 werden er twaalf voetballertjes gedood door een uit koers geraakte raket van Hezbollah (p. 277-279).
In het laatste hoofdstuk schrijft de auteur voor de derde keer over Gaza, vooral over de uithongering plus het bewust doodschieten van Palestijnen aan de voedseldistributieposten.
De epiloog gaat over de vraag welke kant we moeten kiezen bij een genocide. Staes kiest duidelijk voor de Palestijnen en vindt dat België en de EU dat ook moeten doen.
Zijn boek eindigt met een zeer nuttige tijdslijn dan 1881 tot 2023, een korte literatuurlijst en zeer uitgebreide noten.
Beoordeling
Dit boek staat vol met emotionele en aangrijpende getuigenissen van Palestijnen over de misdaden van Israël. De auteur bezocht vele plekken op de Westoever, in Libanon, Jordanië en Syrië en neemt de lezer mee naar die plekken. Hij is goed op de hoogte van de situatie in die regio. Hij toont ook veel empathie voor zijn gesprekspartners. Tegelijk is het een beetje eenzijdig, want de Israëlische slachtoffers van de Palestijnse terreur komen niet aan het woord. De uitdrukking ‘From the River tot he Sea’ wordt niet enkel door Israël gebruikt, maar ook en nog meer door Hamas.
Het boek mist structuur: Gaza staat zowel in hoofdstuk 1, 9 en 12, de Westoever in 3 en 10, Libanon in 2 en 5, Syrië in 8 en 11, in plaats van telkens één hoofdstuk per land of regio. De oorlog van 1948 staat tussen die van 2023 en op vele andere plaatsen.
De kaarten zijn een onmisbaar hulpmiddel, hoewel ze niet elke genoemde plaatsnaam bevatten. Voor Jordanië is er geen kaart.
Staes kent ook de onderzoekers, NGO’s, tijdschriften, websites die zich bezighouden met het Midden-Oosten en die door Israël vaak als ‘terroristisch’ worden bestempeld zonder bewijslast.
Bij de interviews valt het mij op hoeveel Gazanen in België wonen. En in ‘De Standaard’ van 8 mei 2026 las ik dat België er nog 1.000 zal verwelkomen.
Een paar details: Josep Borrell is hier (p. 159 en 218) nog chef buitenland van de EU; sinds december 2024 is dat Kaja Kallas.
Op p. 171 staat een zetfoutje: Netev moet Netiv zijn. “Tegen zij die” (p. 9) moet zijn: ‘tegen hen die’.
‘Het objectief’ (p. 272) is een gallicisme voor ‘Het doel’.
Achteraan staat een nuttige tijdlijn, maar die is niet neutraal: bij 1956 ‘vergeet’ de auteur de nationalisatie van het Suezkanaal, de reden waarom Egypte aangevallen werd door het VK, Frankrijk en Israël. Ook bij 1967 doet Staes alsof Israël zo maar aanviel.
In de literatuurlijst mis ik o.a. de zeer degelijke en neutrale boeken van Jan-Auwke Diepenhorst, ‘Rivalen in het Beloofde Land. Een geschiedenis van Joden en Palestijnen’ en ‘Gaza. Een geschiedenis’.
Het boek van Ilan Pappé (p. 321) bestaat ook in het Nederlands.
Tot slot: de aanklachten van VN-rapporteur Francesca Albanese in haar rapport van mei 2026 over systematisch folteren van Palestijnen in Israëlische gevangenissen sinds 7 oktober 2023, zijn nog erger dan wat Staes beschrijft (De Standaard, 10 mei 2026).
Referentie
Willem Staes,
Vuurland.
Langs de frontlijnen van het Midden-Oosten.
Uitgeverij Ertsberg/Standaard, Antwerpen, oktober 2025.
352 p., kaarten, tijdslijn.
ISBN 978 94 6498 4699 ; € 27,50.
©Jef Abbeel mei 2026
