Van 13 tot 16 maart bezocht Dr. António Guterres Bangladesh. Het bezoek van Guterres kwam op een kritiek moment, nu Bangladesh worstelt met zowel interne als externe uitdagingen die gericht zijn op het dwarsbomen van de historische hervormingen die door de interim-regering van Nobelprijswinnaar Dr. Muhammad Yunus zijn ingevoerd. Deze hervormingen zijn volgens de Dhaka Tribune gericht op het versterken van de democratie, het garanderen van vrije en eerlijke verkiezingen, het uitroeien van corruptie, het veiligstellen van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en het depolitiseren van publieke instellingen, waaronder zowel de civiele als de militaire sector.
Guterres voerde gesprekken met hoge regeringsfunctionarissen, en bezocht vluchtelingen in Kutupalong in het district Cox’s Bazar. Met zijn om en bij de 1 miljoen voornamelijk Rohingya vluchtelingen is Kutupalong niet alleen het grootste kamp ter wereld, het is ook het dichtstbevolkste dat zijn capaciteit ruim overschreden heeft. De meeste vluchtelingen hebben geen toegang tot drinkbaar water, sanitaire voorzieningen of gezondheidszorg.
De grootste exodus volgde op brute aanvallen door de Tatmadaw, het leger van Myanmar, in 2017, een reeks gebeurtenissen die de toenmalige Hoge Commissaris voor de mensenrechten van de VN, Zeid Ra’ad al-Hussein, beschreef als “een schoolvoorbeeld van etnische zuivering”.
“Ik heb gisteren een buitengewoon ontroerend bezoek gebracht aan Cox’s Bazar. Ramadan herinnert ons aan de universele waarden die de mensheid verbinden: mededogen, empathie en vrijgevigheid. Bangladesh is een levend symbool van deze waarden door uw toewijding aan vrede, ontwikkeling en humanitaire hulp”, verklaarde Guterres.
“Door Rohingya-vluchtelingen een toevluchtsoord te bieden, heeft Bangladesh solidariteit en menselijke waardigheid getoond, vaak tegen aanzienlijke sociale, ecologische en economische kosten”, vervolgde hij.
De situatie blijft echter nijpend, met aanzienlijke bezuinigingen op internationale financiering voor humanitaire hulp die de crisis dreigen te verergeren. Een situatie die hij omschreef als “een regelrechte ramp”.
“De escalatie van geweld en mensenrechtenschendingen in heel Myanmar, inclusief de staat Rakhine, veroorzaken burgerslachtoffers en leiden tot ontheemding binnen en buiten de grenzen”, aldus Guterres.
Enkele dagen voordien had het Wereld Voedsel Programma (WFP) aangekondigd dat de maandelijkse rantsoenen voor vluchtelingen in Bangladesh gehalveerd worden, van 12,50 USD per persoon naar slechts 6 USD per persoon. De daling van de rantsoenen werd door het WFP verklaard als een gevolg van een algehele daling van de internationale humanitaire financiering. Maar ingewijden verwijzen expliciet naar het besluit van de Amerikaanse president Donald Trump om de uitbetaling van buitenlandse hulp 90 dagen te staken en USAID te ontbinden. Het gebrek aan voldoende financiering en de daardoor verminderde voorzieningen van hulp zullen naar verluidt de veiligheidsproblemen, zoals uitbuiting, mensen- en drugshandel, kinderarbeid, prostitutie en huiselijk geweld, verergeren.
Cox’s Bazaar huist ook een aantal militante groepen, namelijk het Arakan Rohingya Army, het Arakan Rohingya Salvation Army en de Rohingya Solidarity Organization. Deze gewapende groepen rekruteren niet alleen in de kampen in Bangladesh, maar ze zijn ook betrokken bij gevechten aan de grens in Myanmar en met name de staat Rakhine. Zo raakte bekend dat Arakan Rohingya Salvation Army leider Ata Ullah samen met vijf andere leden van de groep aan de rand van Dhaka gearresteerd was onder verdenking van betrokkenheid bij “terroristische activiteiten”, meldde de Dhaka Tribune.
Guterres drong er bij alle partijen in Myanmar op aan om prioriteit te geven aan burgerbescherming, om verder geweld te voorkomen en de weg vrij te maken voor democratie, om alzo de voorwaarden te scheppen voor de waardige terugkeer van de Rohingya. Zowel de VN als Bangladesh stellen immers als doel om vluchtelingen op of vóór Eid al-Fitr in 2026 naar Myanmar te repatriëren.
Of dit een haalbaar objectief is, is nog maar de vraag. Zowel de huidige militaire junta als de door haar verdreven NLD regering van Ang San Suu Kyi, beschouwen de Rohingya moslims immers niet als als ‘Birmaans’. Daartoe worden volgens hen alleen de Bamar-bevolking en buddhisten gerekend.
Specifiek met betrekking tot humanitaire behoeften in Myanmar en met name de staat Rakhine, stelde Guterres voor om een humanitaire corridor in te stellen tussen de staat Rakhine en Bangladesh, om de levering van hulp aan gemeenschappen in Myanmar te vergemakkelijken en daarmee ook de omstandigheden in het land te verbeteren om later repatriëring mogelijk te maken. Om dit doel te bereiken, schoof Guterres de United League of Arakan/Arakan Army (ULA/AA) als een noodzakelijke dialoogpartner vooruit. Lokale commentatoren reageerden evenwel gemengd op de nadruk die Guterres legde op de ULA/AA.
Momenteel verkeert Bangladesh immers nog steeds in een staat van voorzichtige transitie, waarbij het leger zorgvuldig de balans zoekt tussen nationale loyaliteit en internationale verwachtingen. Sinds de onafhankelijkheid van Bangladesh in 1971 wordt het democratische systeem van het land gekenmerkt door illiberale praktijken, waaronder de manipulatie van minderheidskwesties voor politieke invloed. Onder leiding van voormalig premier Sheikh Hasina heeft de Awami League (AL) veelvuldig gebruik gemaakt van pro-Hindoe sentimenten om steun te verwerven van India, terwijl ze er niet in slaagde de systemische problemen aan te pakken waarmee minderheden in Bangladesh te maken hebben.
Of het evenwicht standhoudt of verschuift onder toenemende wereldwijde druk, zal een beslissende factor zijn bij het vormgeven van de toekomstige stabiliteit van het land. Ook de impact op en de reactie van de buurlanden, vooral Myanmar en China, dient daarbij van nabij gevolgd te worden.
