Een. Een tweepartijensysteem is schadelijk voor de democratie.
In menig commentaarstuk lees je dat de keuze tussen Clinton en Trump er een was van de cholera of de pest. De vooruitstrevende aanhangers van Bernie Sanders – die bijna de helft van de stemmen wist te halen in de voorverkiezingen van de Democratische Partij – hebben zeker hun enthousiasme zien afkoelen bij de ‘plicht’ tot nuttig stemmen tegen Donald Trump. Een derde partij kan in dergelijk systeem moeilijk een plaats veroveren die haar toestaat echt mee te dingen naar de macht.
Twee. ‘Winner takes it all’ heeft weinig van doen met representatieve democratie.
In dit stelsel staat het niet vast dat de winnaar ook de meeste stembusgangers achter zich kreeg. En dat in een land dat voor alles en nog wat verkiezingen houdt. Naar verluidt zou Hillary Clinton zo’n 160.000 stemmen meer halen dan Donald Trump, een herhaling van de situatie tussen Al Gore en George W. Bush. In het geval van de Verenigde Staten is de keuze tussen Democraten of Republikeinen natuurlijk geen echte keuze. Ze vormen twee kanten van dezelfde medaille: fundamenteel willen ze hetzelfde, er zijn enkel verschillen in praktische toepassingen. Dit kiessysteem is een rem voor de opkomst van nieuwe partijen.
Drie. Hoe komt het toch dat mensen stemmen tegen hun eigen belang?
Antwoord: wegens gebrek aan politiek inzicht. Verliezers in de globaliserende economie voelen aan de lijve dat ze aan de kant worden gezet, maar reageren emotioneel in plaats van politiek door een schreeuwlelijk achterna te lopen ‘die tenminste zaken durft te benoemen’. Dat hij de belastingen voor de rijkste toplaag wil verlagen speelt kennelijk geen rol. Dat hij zelf een miljardair is die geen belastingen betaalt en zijn arbeiders onderbetaalt of soms helemaal niet, is van geen tel. Waar emotie politiek inzicht verdringt is de reële strijd voor sociale vooruitgang geen punt.
Vier. De pers moet meer informatie en minder propaganda brengen.
Wie is Donald Trump? We kennen de bullebak, de macho en sexist, we kennen zijn anti-migratiestandpunt, zijn racistische anti-islamhouding. Wiens belangen zal hij verdedigen eenmaal president? Hij is een ‘lone-wolf-capitalist’ die wild om zich heen schopt maar de 1%-top zal dienen met onder meer belastingvermindering, hoewel hij in zijn speeches het ‘establishment’ beschimpte. Dat hij bereid zou zijn een atoombom te gebruiken, viel wel behoorlijk tussen de plooien. De media houden van show en sensatie, maar helpen ons niet de wereld beter te berijpen.
Vijf. En de opiniepeilers zaten er weer ’s naast.
