Atlantische verbijstering. Mark Rutte, Ursula Von der Leyen, Kaja Kallas en de politieke leiders van de EU zijn grenzeloos verbijsterd door de opeenvolgende brutale oorlogsverklaringen. Economische, politieke, diplomatieke, ideologische oorlogsverklaringen die nu toch duidelijk maken dat het nationaal-kapitalisme van Trump niets heel laat van Trans-Atlantische solidariteit. Trump dringt zijn vrede op. ‘Europa’ heeft alvast verzuimd zelf naar vrede toe te werken.
Europa is de grootste vijand van zichzelf, donderde vice-president J.D. Vance in München, kort nadat minister van Defensie Peter Hegseth in zeer duidelijke bewoordingen de VS-planning voor Oekraïne had uitgetekend, waarin geen plaats is voorzien voor dat schuldige Europa. Oekraïne, dat is een zaak voor echte grootmachten geleid door grote mannen, autocraten die geen zwakheden kennen.
De zwakheden van ‘Europa’, Vance heeft er een lijstje van gemaakt. Het is ‘Europa’ dat zijn waarden opgeeft, zoals de vrijheid van meningsuiting. Dat er wetten en reglementen bestaan om onder meer aansporen tot haat en verzonnen feiten te beteugelen, hoort daaronder. In de VS heeft het Hooggerechtshof ooit beslist dat die vrije meningsuiting onbegrensd is – haat en leugens hebben er hun plaats. Maar intussen worden in de VS wel dagelijks boeken verboden.
Niet nieuw
Europese leiders die zich door de VS vernederd voelen, dat zou voor hen toch geen nieuw gevoel kunnen zijn. De ‘vazallisering’ is al lang bezig (voor wie het meemaakte: de plaatsing van de middellange afstandsraketten in 1983 bij voorbeeld), maar de jongste jaren in een stroomversnelling gekomen.
Het is toch onder druk van Washington dat Russisch gas verdoemd werd zodat er Amerikaans schaliegas kon gekocht worden. De EU volgde slaafs de richtlijnen voor sancties, waardoor men in eigen voet schoot: industrie en burgers zwichten nu onder zware energiefacturen. Telkens weer staat dure energie bovenaan de lijst van oorzaken waarom de Europese industrie zo zwak staat.
Toen Joe Biden in augustus 2021 eenzijdig besloot in allerijl weg te trekken uit Afghanistan, vond hij het niet eens de moeite de Europese bondgenoten -) die daar militairen hadden – te verwittigen. Diezelfde Biden had de Franse president Macron een mes in de rug gestoken met de oprichting van Aukus (VK, VS, Australië) wat tot gevolg had dat Australië op Biden’s verzoek een reuzenbestelling van duikboten in Frankrijk annuleerde.
Wat te denken van Biden’s Inflation Reduction Act (IRA), een ander mes in de Europese rug om investeringen weg te lokken met gulle subsidies. Vernedering na vernedering, slikten die Europese leiders. De recente vernederingen zijn in vorm misschien brutaler, maar het komt op hetzelfde neer: het imperiale kapitalisme leest zijn filialen de les. Met Vance die een lesje komt geven in de waarden die moeten worden verdedigd, die van zijn favoriete gesprekspartner in Duitsland, Alice Weidel van het AfD dat vol neonazi’s zit.
We hebben geen lessen te ontvangen, zei kanselier Olaf Scholz die daarin niet alleen staat. Maar wat een hypocrisie over waarden. Zoals het verhaal ter verdediging van Oekraïne dat Poetin niet kan dulden dat er naast zijn deur een grote Slavische democratische staat zou groeien.
Oekraïne als democratisch model? Waar minderheden, zeker etnische en taalkundige, minder rechten hebben dan in de Russische Federatie? Met president Zelensky die nu een heksenjacht opent tegen zijn voorganger en rivaal Petro Porosjenko. Met een blindheid voor de schaduwplekken van het Oekraïens nationalisme dat (zoals het Russische nationalisme) een grote verantwoordelijkheid draagt in de crisis van de voorbije 20 jaar.
Hysterie
Maar het is niet omdat ze verbijsterd en vernederd zijn, dat de Europese leiders iets verstandiger worden. Navo-secretaris-generaal Mark Rutte verwoordt het vlakaf: nu moet ‘Europa’ nog veel meer besteden aan militaire uitgaven. De oorlogshysterie wordt nog aangewakkerd. Want als de Russen ons nu aanvallen, kunnen we niet op onze Trans-Atlantische bondgenoten rekenen. Europa moet voor zijn eigen defensie instaan, zei Merkel al tien jaar geleden.
Het is een zware dobber voor de grote atlantisten in de EU, de Baltische en Poolse leiders voorop, die nu nog meer zwaaien met een nakende Russische agressie. Dat Rusland tot agressie in staat is, staat wel vast. Maar als men ziet hoe Poetin in Oekraïne tenslotte militair vernederd is – de ambities reikten bij de start van de agressie veel verder dan wat bereikt is – rijst toch de vraag hoeveel Noord-Koreanen hij zou moeten inzetten om een Litouws dorp te veroveren.
De oorlogshysterie luwt dus niet. Integendeel, de Oekraïense president Volodymyr Zelensky smeekt om een “Europees” leger – wat de grenzen daarvan ook zouden mogen zijn. Zijn dat dan de Europese leden van de Navo (dus niet Oostenrijk, Ierland) met het VK en ook Turkije incluis, plus Oekraïne? Of neemt de EU dat op zich, met Oekraïne erbij? Zou een betere coördinatie inzake defensie al niet veel helpen?
Détente?
We zouden kunnen verwachten dat wat men tot de Europese linkerzijde rekent, zich tegen die hysterie zou keren. Het tegendeel is waar. De Deense sociaaldemocratie staat op de eerste rij om te pleiten voor militarisering. De Britse Labourpartij en regering smelten van volgzaamheid tegenover Trump, geen woord dat de baas in Washington zou kunnen mishagen. De Duitse minister van Defensie Pistorius is een van de grootste pleitbezorgers voor forsere militaire uitgaven. En Groen? De Duitse Groenen duwen op het pedaal van de oorlogszucht.
Heeft links dan geen alternatief? Zou men niet even in de recente geschiedenis kunnen terugblikken? De periode van de Koude Oorlog toen een sociaaldemocratische leider als Willy Brandt met een Ostpolitik hielp om een periode van détente in te luiden, waarin diplomatie en vooral gemeenschappelijke belangen de toon aangaven. Détente , ontspanning, in plaats van oorlogshysterie.
