Op 1 juli 2012 zijn er in Mexico presidents- en parlementsverkiezingen. En zoals bij diverse vorige verkiezingen – sinds 1988 – wordt het opnieuw een bitse strijd tussen een linkse en een rechtse kandidaat. Maar in dit land is de vraag niet zozeer ‘wie zal het halen?’, maar wel ‘hoeveel fraude is er nodig om de rechtse kandidaat een overwinning te bezorgen?’.
Er zijn vier belangrijke kandidaten.
Lange tijd ‘frontrunner’ in alle opiniepeilingen is Enrique Peña Nieto voor de PRI (Partido Revolucionario Institucional). Dat ‘institutioneel’ is heel letterlijk te nemen want de partij was 71 jaar lang aan de macht. Peña Nieto is een hippe jonge man, ex-gouverneur van de deelstaat Mexico, en hij probeert het ‘nieuwe gezicht’ van de oude en corrupte partij te zijn. De PRI gaat naar de verkiezingen in alliantie met de groenen (PVEM) die, zoals wel vaker het geval is in Latijns-Amerika, zich aan de rechterkant van het politieke spectrum bevinden.
De tweede kandidaat is Josefina Vazquez Mota. Zij behoort tot de partij van de huidige president, Felipe Calderon. De PAN (Partido Acción Nacional) is een rechts conservatieve en uiterst katholieke partij die in 2000 de alleenheerschappij van de PRI wist te doorbreken.
Derde kandidaat is ‘AMLO’, Andre Manuel Lopez Obrador van de PRD (Partido Revolucionario Democratico), in alliantie met de PT (Partido de los Trabajadores, een trotskistische partij) en een Movimiento Ciudadano (burgerbeweging). AMLO nam zes jaar geleden al deel aan de verkiezingen en kon zich niet neerleggen bij de resultaten. Hij vroeg een hertelling, en toen die slechts zeer gedeeltelijk plaats vond organiseerde hij wekenlang protestacties in Mexico Stad. Lopez Obrador is ex-burgemeester van Mexico Stad. Zijn programma is dit keer heel wat milder dan zes jaar geleden, er werden contacten gelegd met het bedrijfsleven en er wordt gemikt op de middenklasse.
Vierde kandidaat tenslotte is Gabriel Quadri van PANAL (Partido Nueva Alianza), de partij van de leraren die aansluit bij de machtige maar alweer corrupte lerarenvakbond die sinds jaar en dag wordt geleid door Elba Esther Gordillo, vroeger aanhangster van de PRI.
Het is een vreemde naam voor een studentenbeweging, maar ze is spontaan ontstaan en heeft op erg korte tijd een geheel andere wending gegeven aan de verkiezingsstrijd. Dat ging zo.
Peña Nieto sprak enkele weken geleden voor de studenten van een katholieke privé-universiteit. Op het eind van de uiteenzetting kwamen er heel wat kritische vragen uit de zaal over ‘Atenco’, de plek waar de regering zes jaar geleden een nieuwe luchthaven wilde bouwen. Er kwam ontzettend veel volksprotest op gang maar dat werd brutaal onderdrukt door politie en leger. Er werd gemarteld en verkracht, er vielen verschillende doden. Maar niemand van de daders werd ooit in vervolging gesteld. ‘We vergeten Atenco niet’, zo hoor je en lees je bij elke betoging. Hoe dan ook, het werd Peña Nieto die avond te veel, hij vluchtte de zaal uit en moest zich verbergen in de toiletten. ’s Anderendaags liet hij weten dat het protest niet van ‘echte’ studenten kwam, maar van oproerkraaiers die door de oppositie waren aangevoerd.
Dat schoot de studenten in het verkeerde keelgat. Er werd een facebookpagina geopend waarop aanwezige studenten hun immatriculatienummer opgaven. Op tien minuten tijd waren er 131 studenten geregistreerd! Vandaar de naam ‘ik ben 132’ met als boodschap ‘we zijn met zo veel meer’.
De beweging noemt zichzelf niet-partijdig maar wel politiek. Ze verzetten zich vooral tegen de manipulatie door de media, de manipulatie van de opiniepeilingen en willen toezien op fraude-vrije verkiezingen.
Op 10 juni vond zoals gebruikelijk een grote jongerenbetoging plaats in Mexico Stad, in herinnering aan de jonge slachtoffers van het regime van 1968 en 1971. Dit jaar was de nieuwe beweging massaal aanwezig en het waren tienduizenden jongeren die door de straten trokken.
De hele geschiedenis heeft de campagne van Peña Nieto een flinke knauw gegeven. In die mate zelfs dat sommige opiniepeilingen AMLO als winnaar aangeven. De paniek is zo groot dat president Calderon van PAN zijn eigen kandidaat – toch maar een vrouw – gewoon heeft laten vallen en oproept om voor de PRI te stemmen!
AMLO heeft dus wel degelijk een kans om te winnen. Maar nogmaals, of men dit zal laten gebeuren is zeer de vraag. De jongste opiniepeilingen geven tegenstrijdige resultaten. Peña Nieto komt nog steeds als winnaar uit de bus, maar op de vraag of de PRI, de PAN of een andere partij het land moet regeren, komt een grote meerderheid met een keuze voor een ‘andere partij’…
Rampzalige resultaten
PRI en PAN kunnen hoe dan ook geen positieve balans voorleggen van hun regeringen. Mexico is een rijk land, lid van de OESO en van de G20, lid van NAFTA, de Vrijhandelszone van Noord-Amerika met de VS en Canada. Maar de helft van de bevolking is arm en de afgelopen tien jaar heeft de drugshandel een enorme vlucht genomen. Calderon zette er het leger tegen in. Resultaat: er zijn de afgelopen zes jaar 60 tot 70.000 doden gevallen. Grote delen van het land zijn ronduit gevaarlijk en dagelijks lees je in de krant over een of andere stad of dorp waar weer een vracht verminkte lijken werd gedropt. In het noorden van het land, in en rond Ciudad Juarez, zijn op twintig jaar tijd bijna duizend vrouwen vermoord zonder dat ook maar één zaak werd opgelost.
De georganiseerde criminaliteit heeft het land in zijn greep, in zoverre dat sommige academici niet langer spreken van een strijd tussen staat en misdaadbendes, maar van een strijd tussen diverse staatsapparaten. In sommige steden is de politie immers volledig in handen van de drugsbendes en wordt er een strijd tussen politie en leger gevoerd waar de arme bevolking het slachtoffer van is.
Mexico is in heel wat opzichten een gefaalde staat en er is niemand die durft zeggen hoe de situatie kan verbeteren. Het thema is opvallend afwezig in de verkiezingscampagne, terwijl het voor alle Mexicanen een reden voor angst en schaamte is. De Mexicaanse en Amerikaanse mensenrechtendiensten doen uitstekend werk, maar ze staan machteloos.
Het jongste schandaal dat aan het licht kwam was het feit dat Peña Nieto een Colombiaans ex-militair als veiligheidsadviseur in dienst wil nemen, een man wiens broer nota bene in Duitsland werd aangehouden met 35 kilogram cocaïne in zijn tas.
Een media-oorlog
Twee weken geleden bracht de Britse krant The Guardian aan het licht dat Peña Nieto een contract had afgesloten met het belangrijkste televisiekanaal. Doel: positief nieuws brengen over hemzelf en AMLO in een slecht daglicht stellen. Harde bewijzen dat dit klopt zijn er uiteindelijk niet gegeven, maar wel heel wat aanwijzingen dat dit waarschijnlijk wel degelijk is gebeurd.
‘Zet de televisie af en laat de waarheid schijnen’ stelt ‘#yo soy 132’. Zuivere en eerlijke media is één van hun belangrijkste eisen. Zelf organiseerden ze inmiddels een paar grote debatten tussen de kandidaten, maar Peña Nieto wil niet meer deelnemen. De vuile oorlog gaat echter verder. Er verschijnen vlugschriften die AMLO in verband brengen met de Venezolaanse president Chavez. De bevolking wordt bang gemaakt en er worden stemmen gekocht. De intellectuelen spelen een voortreffelijke rol met dagelijkse tribunes in de kranten, maar arme boeren op het platteland hebben daar geen boodschap aan. En tenslotte is AMLO vooral populair in de steden en het centrum van het land. Zijn vaak ongeloofwaardige verkiezingsbeloften doen hem ook geen goed.
Meer dan 600 organisaties, met inbegrip van een aantal vooraanstaande intellectuelen hebben laten weten dat ze geen fraude zullen accepteren. Maar wat doe je tegen stemmen die worden afgekocht in een klimaat van angst? Mexico heeft een lange en moeilijke weg te gaan en het is weinig waarschijnlijk dat het linkse kamp in Latijns Amerika zal worden versterkt.
