Bangladesh haalt meestal het wereldnieuws met rampen. Tyfoons met grote overstromingen, fabrieksbranden waarbij duizenden mensen omkomen, vluchtende Rohingya uit Myanmar. Het politieke nieuws uit dat land is meestal minder spectaculair, maar ook niet erg opbeurend. De kans dat de parlementsverkiezingen van december daar verandering inbrengen, is klein. Deze zomer maakte zittend premier Sjeik Hasina Wajed duidelijk dat ze desnoods met harde hand aan de macht wil blijven. De jongeren die toen op straat kamen om meer verkeersveiligheid te vragen, kregen traangas, rubberkogels en opsluitingen als antwoord.
Dochter vs weduwe
Op 29 juli kwamen twee studenten bij een verkeersongeval in de hoofdstad Dhaka om het leven toen een bus tegen razende snelheid (hij was aan het racen om klanten van een andere bus af te snoepen) op hen inreed. Het was veel jongeren van Dhaka ineens te veel. Duizenden studenten en scholieren kwamen op straat voor verkeersveiligheid. Er is in Dhaka bij voorbeeld geen snelheidslimiet en de nationale dienst voor verkeersveiligheid bestaat alleen op papier.
Sjeik Hasina vond die jongerenbetoging verdacht in de aanloop naar de verkiezingen. Zij zag er een zet in van haar grote rivale Khaleda Zia, leidster van de Bangladesh National Party (BNP), een partij nog rechtser dan de Awami Liga van Hasina. Sjeik Hasina en Khaleda Zia wisselen elkaar zowat af als premier. Hasina is de dochter van Sjeik Mujibur Rahman die in 1971 de onafhankelijkheid uitriep van Bangladesh, tot dan toe Oost-Pakistan. Mujibur en het grootste deel van zijn familie waren in 1975 vermoord bij een coup dor een pro-Amerikaanse generaal, Zia Rahman. Khalida Zia is de weduwe van deze laatste.
Repressie
De betogende studenten en scholieren hielden het erg vreedzaam, zij organiseerden het drukke verkeer in Dhaka als vorm van vreedzaam protest. Maar de premier stuurde de politie met traangas en rubberkogels. Ze stuurde ook knokploegen van de Chhatra League, de jeugdafdeling van haar Awami Liga. Honderden jongeren werden afgetroefd en gewond, anderen opgesloten..Een rechter die een jongeman naar de gevangenis stuurde, merkte op dat hij geluk had dat hij niet “verdwenen” was. Nogal wat tegenstanders van de premier zijn inderdaad “verdwenen”.
De knokploegen van de Chhatra vielen ook de journalisten aan die verslag wilden uitbrengen. Sindsdien grijpt de regering gretig naar een vaag opgestelde wet uit 2006 over Informatie en Communicatie om de media te muilbanden. De bekende fotograaf en activist Shahidul Alam werd opgepakt nadat hij een interview over de protsten had gegeven aan de nieuwszender Al Jazeera. Hij wordt beschuldigd van “provocerende commentaren” die het land schaden.
Trend
De harde repressie zorgde er wel voor dat het protest uitdoofde. Voor Sjeik Hasani was dat het zoveelste bewijs dat de oppositie vuil spel speelt. Haar tegenstandster Khalida Zia heeft anders weinig armslag, zij is begin dit jaar veroordeeld en opgesloten voor diefstal; er wachten haar nog meer dan 30 processen wegens verduistering en corruptie. Niet dat die aanklachten verzonnen zijn, Bangladesh heeft jarenlang bovenaan gestaan op de lijst van meest corrupte landen. Zowat alle partijen zijn in datzelfde bedje ziek.
Sjeik Hasani volgt met haar autoritaire aanpak een regionale trend, die van afbraak van democratische procedures en instellingen. In Thailand delen de militairen nu al vier jaar de lakens uit, ze aarzelen om de beloofde verkiezingen uit te schrijven. In naburig Myanmar is de democratisering een flop geworden – zoals Bangladesh met de Rohingya vluchtelingen zelf ondervindt. In Cambodja schakelde premier Hun Sen vorig jaar de oppositie gewoon uit door ze te laten ontbinden. In India zijn er steeds meer onrustwekkende signalen van autoritair beleid, met onder meer de recente opsluiting van enkele mensenrechtenactivisten.
Stembus
De BNP en haar islamistische partner Jamaat-i-islami hadden de verkiezingen van 2014 geboycot. De oppositie had toen geëist dat de regering van de Awami Liga plaats zou maken voor een neutraal kabinet dat zou toezien op het eerlijk verloop van de verkiezingen, iets wat Hasani weigerde. Dat scenario herhaalt zich nu. Maar volgens justitie riskeert de BNP haar registratie als politieke partij te verliezen als ze een tweede keer niet meedoet.
Sjeik Hasina gaat er prat op dat Bangladesh met zijn 165 miljoen inwoners (op een oppervlakje 5 keer België, een bevolkingsdichtheid van 1120 per km²) een stevige economische groei kent en dat de armoede drastisch is verminderd. Bangladesh is nu na China de grootste uitvoerder van textiel van de wereld.
Van de 165 miljoen inwoners leven er nog 65 miljoen in grote armoede, zowel in stad als platteland. De uitbuiting is vooral groot in de 5000 textielfabrieken met 3 miljoen arbeiders – van wie 80 % jonge vrouwen. Veel van die arbeidsters verdienen rond 35 euro per maand, en dat voor zeer lange werkdagen. De enorme winsten die dat oplevert gaan voor een groot deel naar banken en beleggingen in de Verenigde Arabische Emiraten. De werkomstandigheden kwamen dramatisch in het nieuws met de brand van 2013 in de Rana Plaza waarbij meer dan duizend doden vielen.
Vrijdenkers
Bangladesh is ook een vruchtbare bodem voor jihadistische groepen. Jamiaat-i-islami, de bondgenoot van de BNP, is een oude beweging die na de onafhankelijkheid werd verboden omdat ze collaboreerde met Pakistan. De militairen hebben haar weer een legale plaats gegeven. Daarnaast bestaan veel andere radicalere groepen waarvan een tak van Al Qaida en van Daesh (IS). Bangladesh kwam de voorbije vijf jaar ook in het nieuws met moorden op bloggende vrijdenkers. Op 11 juni dit jaar werd uitgever Shahzahan Bachchu, een vooraanstaand vrijdenker, door een commando vermoord.
Maar zowel regering als oppositie ontkennen dat er jihadisme in het land is. De Awami Liga doet alsof alles onder controle is, de BNP heeft toen ze regeerde (1991-1996 en 2001-2006) de opkomst van radicale islamistische groepen niet alleen oogluikend toegelaten, maar zich zelf opengesteld voor islamisten
Spons
Bangladesh staat ook in de frontlijn van de klimaatopwarming. De regio wordt steeds vaker getroffen door extreme stormen die van dit vlakke land met zijn honderden rivieren meer en meer een spons maken. Enkele kustgebieden zijn overstroomd met zout zeewater; rijst telen kan er niet meer, de zoetwatervissen overleefden het niet, kustbewoners trokken en trekken dan maar naar Dhaka. Men vreest dat de komende jaren 20 tot 25 miljoen Bangladezen klimaatmigranten worden.
