Vrijdag 4 juli zal het precies één jaar geleden zijn dat Labour zijn slag thuis haalde bij de algemene verkiezingen. Niet meer dan 33,7 % van de stemmen, maar dank zij het kiessysteem goed voor 403 van de 650 zetels. Een meerderheid waar je U tegen zegt en een garantie om tot minstens 2029 ongestoord beleid te kunnen voeren.
Toch liep het anders. Het was deze week kantje boordje voor de stemming over sociale hervormingen. De twee grote punten daarin zijn de hervorming van het ‘universal credit’, het leefloon, zeg maar, en van de uitkeringen voor gehandicapten. Niet minder dan 126 parlementsleden van Labour schreven een brief naar de regering om te protesteren. Ze werden bedreigd, ze zouden niet herverkozen worden, maar de dissidenten hielden voet bij stuk. De wet werd aangepast. Toch bleef het protest duren tot het laatste ogenblik. De hervorming van de selectiecriteria voor steun aan gehandicapten wordt uitgesteld. De wet werd gisteren goedgekeurd met 335 stemmen tegen 260. Het betekent dat nog steeds 49 Labour leden tegen stemden.
De bedoeling was een besparing van 5 miljard Pond. Het zal dus een pak minder worden, wellicht zo’n 2 miljard. Het is een zware klap voor premier Keir Starmer die een zoveelste grote bocht moest maken.
De besparingen zijn een ‘morele noodzaak’, aldus de premier, maar ga dat uitleggen aan de gehandicapten die hun uitkering verliezen of ernstig gekort zien.
De proteststemmen komen helemaal niet uitsluitend van links, wat aantoont dat er toch een breed ongenoegen heerst over het beleid.
De regering heeft nog op andere punten bakzeil moeten halen. Vorige winter werd de brandstoftoeslag afgeschaft, hij zal weer worden ingevoerd.
Er is een probleem met de ‘grooming gangs’, een schandaal van kindermisbruik dat door Elon Musk weer in herinnering werd gebracht. Het zal dus opnieuw onderzocht worden.
Er is heel wat heibel over de belasting die de ‘non-dom’s’ zullen moeten betalen: rijke mensen die niet in het VK gedomicilieerd zijn maar er wel wonen en voortaan wel belasting moeten betalen op hun buitenlandse inkomsten. Het zou leiden tot een massale ‘exit’ volgens sommigen en veel mooie huizen in hartje Londen staan al leeg. Of het echt zo’n vaart loopt is zeer de vraag, exacte cijfers zijn er niet en velen vinden het vast niet erg dat de prijzen op de huizenmarkt gaan dalen.
Alles heeft uiteraard te maken met de benarde begrotingstoestand waar het VK, net zoals nagenoeg alle andere rijke landen, in zitten. De sociale U-bocht zal miljarden kosten, er is te weinig geld voor het huisvestingsbeleid – en 165.000 dakloze kinderen – men wil kindertoeslag gaan betalen ook als er meer dan twee kinderen in een gezin zijn.
Is er een koers?
Keir Starmer kan slechts weinig overwinningen op zijn hoed steken. Een akkoord met de Europese Unie, om de Brexit-pil wat te verzachten. Veel houdt het niet in.
De lokale verkiezingen van 1 mei in Engeland waren een zware klap. Labour verloor 187 raadsleden en houdt er nauwelijks 98 over. ‘Reform’ van Nigel Farage won 677 raadsleden! Ook de Conservatieven verloren.
Veel kritiek gaat uiteraard naar de Minister van Financiën, Rachel Reeves, maar veel speelruimte heeft ze niet. En Starmer wordt vooral verweten dat het helemaal niet duidelijk is welke koers hij wil varen. Starmer is een manager, maar mensen motiveren om een doel te halen, het is er niet bij.
Tot overmaat van ramp is het hele partijsysteem in het VK aan het wankelen.
De Conservatieven doen het beslist niet beter. Ze kozen een nieuwe partijvoorzitter, Kemi Badenoch, maar haar populariteit ging even razendsnel de dieperik in. Er gaan zelfs stemmen op om haar alweer te vervangen en dan wordt aan … Boris Johnson gedacht!
De verklaring daarvoor ligt bij het grote succes van een derde partij, die van Nigel Farage, Reform. Het is een rechts-populistische partij, vandaar dat men aan een personage denkt die Farage kan evenaren in bullebakken en halve waarheden.
Labour is op één jaar tijd gezakt van 33,7% tot nauwelijks 21-24 %. De Conservatieven stonden één jaar geleden op 23,7 %, vandaag halen ze in de peilingen nog 18-19 %. Reform is opgeklommen tot grootste partij met 28-30%! De liberaal-democraten en de Groenen blijven hangen op respectievelijk 13-15 % en 8-10%.
Dit kan dus het einde zijn van het tweepartijsysteem in het VK.
Sociaal beleid
Opvallend maar niet verbazingwekkend is dat het vooral de sociale beleidsmaatregelen zijn die protest uitlokken. In haar eerste begroting kon Rachel Reeves nog uitpakken met meer nieuwe uitgaven dan nieuwe inkomsten, vandaag is dat veranderd. Waarom zouden gewone mensen instemmen met minder rechten en minder uitkeringen? Het is een les die sociaal-democraten inmiddels zouden moeten geleerd hebben.
Tel daarbij dat Nigel Farage zichzelf herhaaldelijk voorstelt als ‘links’: hij wil de watermaatschappij Thames Water nationaliseren, hij is tegen de EU, net zoals Corbyn vergeet hij er nooit bij te vertellen, hij wil meer controle op transnationale ondernemingen …
Eén ding heeft Labour alvast begrepen: het helpt niet een paar zoenoffers te brengen door ministers te vervangen. Kandidaten zijn er wel genoeg aan de zijlijn, maar hoe het beleid een andere richting kan uitgestuurd worden, is minder duidelijk. Ook de oprichting van een nieuwe linkse partij staat weer op de agenda, maar kan die ooit meer dan 10 % halen?
Keir Starmer probeert nu, net zoals elders in Europa, uiterst rechts achterna te lopen. ‘Het VK wordt een eiland van vreemdelingen’ zo zei hij, als excuus om strenger op te treden tegen migranten. Wat hem uiteraard weer protest opleverde aan zijn eigen linkerzijde.
De toestand in het VK is allesbehalve rooskleurig. Wat moet doorbroken worden is het taboe op belastingen en op het begrotingstekort. Zolang alle besparingen op de schouders van gewone mensen komen, is het onvermijdelijk dat de deur wordt open gezet voor uiterst rechts. In het VK net zoals in België, Duitsland of Frankrijk.
