Voor de Europese ‘vrijwilligers voor Oekraïne’, aangevoerd door de Franse president Emmanuel Macron, lijkt nu alles te draaien rond veiligheidsgaranties. Donald Trump is het daar wel mee eens, maar is niet duidelijk wat de VS voor ogen hebben – als hij al iets voor ogen zou hebben, behalve dat dit vooral een Europese zaak is. In dat ‘Europa’ zijn de meningen echter erg verdeeld tussen en binnen die staten.
Geen bijval
Er bestaan al een tijdje plannen voor het uitzetten van “Europese” militairen in Oekraïne. Ze zouden een tweede soort linie vormen achter de Oekraïense stellingen. “Europees” is veel gezegd, want enkele belangrijke, landen doen uitdrukkelijk niet mee, zoals Italië, Polen en Spanje. De Britse deelname zou dat wel compenseren.
In Duitsland heeft zelfs maar een voorzichtige suggestie van kanselier Friedrich Merz over mogelijke Duitse deelname, een storm ontketend. Het uiterst-rechtse AfD werpt zich ineens op als pacifistisch, al heeft het protest ook te maken met hun affectie voor het reactionaire bewind van Poetin. De regeringspartner SPD durft zijn nek niet uit te steken, want is zelf verdeeld daarover. Zelfs bij de CDU van Merz is er verzet, vooral in het oostelijk deel van Duitsland waar men meer belang hecht aan goede relaties met Rusland. Duitse soldaten in Oekraïne, het is niet voor morgen of overmorgen. Een opiniepeiling wees uit dat 56 % van de Duitsers radicaal tegen het zenden van troepen is gekant.
Frankrijk? President Emmanuel Macron maakt zich wel sterk dat de Fransen het voortouw zullen nemen. Hij poogt zijn ondermijnde positie in Franse zaken, op te vijzelen met krijgshaftige taal aan het adres van “het monster Rusland”. De Italiaanse vice-premier Matteo Salvini van de Lega, zusterpartij van het Franse Rassemblement National, maakte zich vrolijk dat Macron zelf maar een helm moet opzetten en een kogelvrij vast aantrekken om naar het front te gaan. Het leidde tot een diplomatiek incident tussen Rome en Parijs.
Omgeslagen
Macron is nog niet vertrokken, want veel Fransen zijn het eens met Salvini dat hun militairen niet voor Zelensky moeten gaan vechten. De “alliantie van de vrijwilligers” is er vooral een van enkele leiders. Ze rekenen er nu op buiten Europa, zoals in Canada en Australië, andere “vrijwilligers” te vinden.
Want zelfs Polen, in het begin een grote enthousiaste steun voor Kiev, geeft verstek. Er gaan geen Poolse militairen naar Oekraïne, aldus het Poolse ministerie van Defensie. Verdere hulp staat zwaar op de helling, de voorraden raken op. Er is vooral het gebrek aan politieke wil. De stemming is erg omgeslagen. President Karol Nawrocki, gesteund door uiterst-rechts, heeft net een beslissing om hulp aan Oekraïense vluchtelingen te verlengen, geblokkeerd. Alleen wie werk, kan op hulp rekenen; maar die hebben dat het minst nodig.
In Oekraïne zijn Polen nu in massagraven de resten aan het opgraven van Polen die in 1943 door Oekraïense fascisten werden vermoord, wat in Polen weer nare herinneringen oproept aan Stepan Bandera, de chef van de Oekraïense fascisten die moordpartijen leidde en nu in Oekraïne zeer populair is. Het viel ook op dat bij de recente ontmoeting van Donald Trump met Zelensky in Washington, Polen afwezig was onder de steunende Europese leiders.
Sterk leger
Misschien kan het allemaal volstaan met verdere uitbreiding van de militaire bijstand. Er is alvast de geplande aankoop van 90 miljard euro wapens voor Oekraïne en de “vrijwilligers” zouden Oekraïense manschappen in hun respectieve landen verder opleiden. Gekoppeld aan een kopie van het befaamde artikel 5 van de Atlantische alliantie Navo om bij en aanval “de nodig geachte maatregelen” te nemen om agressie te beantwoorden.
Wat de draagwijdte van een dergelijke kopie ook moge zijn, het is duidelijk dat Moskou daar een verkapte uitbreiding van de Navo in ziet. Gezien de immense rol die de plannen voor uitbreiding hebben gespeeld in de Russische agressie, ligt het voor de hand dat Moskou dit bij voorbaat onaanvaardbaar vindt. Dat weten de bedenkers van die kopie ook wel. Dat dient alleen om een regeling te saboteren.
Verlichte “vrijwilligers” benadrukken dat het er vooral op aankomt dat Oekraïne zo sterk mogelijke strijdkrachten heeft. Die hebben natuurlijk wel erg zwaar te lijden gehad onder meer dan drie jaar oorlog. Maar ze hebben meer dan hun mannetje gestaan tegen de overmacht. Poetin heeft zich met zijn offensief in februari 2022 duidelijk misrekend. Het Oekraïense bewind en het leger hielden tegen zijn verwachtingen in meer dan stand. Oekraïne veroverde zelfs Russisch gebied in de regio Koersk, Moskou moest een beroep doen op Noord-Koreaanse militaire bijstand om het eigen grondgebied weer in handen te krijgen.
Nabuurschap
Een sterk leger biedt meer garantie dan buitenlandse troepen. Zeker als dat tegelijk wordt gekoppeld aan een toch wel erg belangrijk aspect: goede nabuurschap.
Die was er bij de implosie van de USSR in augustus 1991. Leonid Kravtsjoek werd op 21 augustus 1991 nog altijd wakker als partijbaas van de Oekraïense Communistische Partij, om ’s avonds te gaan slapen als de voorman van het Oekraïens nationalisme.
Geen agressief nationalisme, de bureaucraten van de nieuwe staten Russische Federatie, Belarus en Oekraïne schoten goed met elkaar op, er waren geen scherpe conflicten. De Russische marine mocht in Sebastopol, op de Krim, blijven, talrijke Oekraïeners konden zonder problemen in Rusland blijven werken. De roofzuchtige oligarchen waren wel elkaars concurrenten, maar legden niets in de weg van goede nabuurschap. Het Westen, VS voorop, zagen brood in deze nieuwe kapitalistische regimes, zeker met een Russische leider als de corrupte Boris Jeltsin die hun marionet was.
Begin deze eeuw sloeg dat om. Rusland werd met Vladimir Poetin en de nieuwe generatie roofdieren, de siloviki uit de inlichtingendiensten, minder kneedbaar. Poetins pogingen om tot betere relaties met he Westen te komen, werden afgeblokt. In plaats daarvan breidde de Navo uit tot aan de grenzen met Rusland. Oekraïne ontbrak daarin, maar daar werd met de ‘Oranje revolutie’ van 2004 en de Maidan revolte van 2014 erg aan gewerkt. Voor Oekraïne moest Rusland een vijand zijn, geen goede nabuur.
Goede nabuurschap zit er door de brutale Russische invasie van februari 2022 niet direct in. In de periode van de ‘koude oorlog’ zijn echter massa’s vertrouwenwekkende methodes bedacht om tot een “détente” te komen. Is daar iets fout mee, dat landen ook na een lang gewapend conflict met massa’s doden, tot afspraken komen om op termijn toch tot een nabuurschap komen waar beide baat bij hebben? In de hoop dat het “Westen”, wat dat ook nog moge betekenen, geen stokken in de wielen steekt.
