Een club van 27 landen bij elkaar houden in tijden van crisis is beslist geen kattepis. Belgisch premier Bart De Wever zei deze week dat de EU zo stilaan op België ging lijken: alles is bijzonder ingewikkeld en duurt eeuwenlang. Hij heeft geen ongelijk.
Alleen staat dit alles wel tegenover de belofte en de stijl van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen die graag als snelle en efficiënte manager optreedt. Dat lukt echter steeds minder.
De vergadering van de Europese Raad afgelopen donderdag was een mooi voorbeeld. Uiteraard was de agenda wat overhoop gehaald door de oorlog in Iran – en uiteenlopende meningen hierover bij de Lidstaten – veel resultaat werd er niet geboekt.
De Hongaarse Viktor Orban blokkeert de lening van 90 miljard € aan Oekraïne. Hij was er weliswaar mee akkoord gegaan enkele weken geleden, maar sindsdien is de beruchte Drushba pijplijn uitgevallen die Russische olie naar Hongarije brengt. Naar verluidt werd ze door Rusland gebombardeerd, terwijl anderen dan weer zeggen dat ze eigenlijk nog wel functioneert maar door Oekraïne wordt gesaboteerd. Hoe dan ook, geen pijplijn, geen lening stelt Orban. Veel palaveren helpt niet als men weet dat de man in volle verkiezingscampagne zit. “Wij zullen onze belofte nakomen, op de een of andere manier”, aldus Ursula. Oekraïne liet nu weten de pijplijn wel te willen herstellen.
Misschien verliest Orban de verkiezingen en dan is die angel alvast verwijderd. Alleen, er staat al een opvolger klaar: Robert Fico van Slovakije zal graag de nieuwe Orban spelen, zo liet hij verstaan.
EU Inc
Deze Raad had eigenlijk moeten gaan over de concurrentiekracht van de EU en de voltooiing van de interne markt. Dat was afgesproken in Alden Biesen, enkele weken geleden. Helaas was de Commissie niet klaar met haar voorstellen.
Alleen het punt van het ‘28ste regime’, ondertussen ‘EU Inc’ genoemd kon kort besproken worden. Het is een idee dat twee jaar geleden gelanceerd werd door ex ECB-voorzitter Mario Draghi om een soort Europese vennootschap te stichten. Start-ups zouden zo aan de nationale bureaucratie ontsnappen en sneller aan de slag kunnen gaan in een eengemaakte markt, zonder zich te storen aan nationale regels. Ursula beloofde echter zaken die helemaal niet in het voorstel staan en door haar eigen administratie onhaalbaar worden geacht. Ze beloofde eveneens dat de Raad én het Parlement nauw betrokken zouden worden bij alle voorstellen, maar ook daarover staat niets op papier.
Solo slim
Er komt in de Raad meer en meer kritiek op Ursula’s manier van werken en het is al lang niet zeldzaam meer dat haar voorstellen botweg worden afgewezen. Er waren nog lae discussies nodig over het door België geblokkeerde voorstel ivm de Russische tegoeden bij Euroclear. Haar voorstel om Oekraïne fast-track lid te laten worden van de EU werd sneller van tafel gegooid. Ook haar ‘drone wall’ aan de Russische grens had geen enkele toekomst.
Von der Leyen vraagt haar administratie telkens om nieuwe voorstellen, maar kan de stroom van ideeën zelf niet meer aan. Overleg met haar college van Commissieleden is er zelden bij. Ze beslist zelf wat kan en wat niet kan. Haar beslissing om collega Suica naar Trump’s ‘Board of Peace’ te sturen was met niemand overlegd en werd vooral niet geapprecieerd.
Bevoegdheidsoverschrijding
De grote Lidstaten zoals Frankrijk en Duitsland verwijten haar vooral dat ze haar mandaat te buiten gaat. Dat was overduidelijk zo toen de VS en Israël met de oorlog tegen Iran begonnen. Nogmaals zonder enig overleg, ging Ursula bellen met de leiers van de Golfstaten, wat haar mandaat vooral niet toelaat. Bevoegd voor het Buitenlands en Defensiebeleid is de Estse Kaja Kallas die in een voortdurend gevecht met Ursula zit om haar eigen bevoegdheden te verdedigen. En uiteraard willen de Lidstaten niet buiten spel worden gezet. Zo moest haar partijgenoot in Berlijn, de Duitse Bondskanselier, haar terug fluiten toen ze voorstelde een multinationale troepenmacht in het naoorlogse Oekraïne te installeren.
Het liep helemaal de spuigaten uit toen ze enkele weten geleden in een speech voor de EU-ambassadeurs boudweg verkondigde dat de EU toch de ‘oude orde’ niet meer kon verdedigen. Het buitenlands beleid, zo zei ze, moest de Europerse belangen dienen.
Ze werd meteen tot de orde geroepen. ’s Anderendaags verklaarde ze dat de EU zich volledig schaarde achter het internationale recht en enkel handelde in het kader van het VN-Handvest. Waarvan akte.
Hommeles in de politieke familie
Er is ook heibel in Ursula’s politieke familie, de conservatieve christen-democraten.
Het is al vaker gebeurd dat bij belangrijke stemmingen in het Europees Parlement de rechtse fractie steun zoekt bij de kleine uiterst-rechtse fracties, in strijd met het bondgenootschap met sociaal-democraten en liberalen.
Bij de stemming over de belangrijke migratieregels vorige week bleek echter dat er permanent overleg was geweest over de te volgen strategie, over de amendementen en over de onderhandelingspositie.
Vorige week heeft de EVP, samen met uiterst-rechtse fracties een rapport geblokkeerd in de commissie Constitutionele Zaken naar aanleiding van het 25-jarig bestaan van het EU-Handvest voor fundamentele rechten.
Uiteraard is niet Ursula von der Leyen daar verantwoordelijk voor, wel fractievoorzitter Manfred Weber en, op afstand, de CDU in Berlijn. Bij haar aantreden in 2024 had Ursula echter wel beloofd nooit te zullen samenwerken met uiterst-rechts. Maar als haar eigen partijgenoten dat wel gaan doen?
Ook in Frankrijk zien we hoe rechts meer en meer gaat samenwerken met uiterst-rechts. Het blijkt de nieuwe – gevaarlijke – trend te worden.
Het is voor de Commissievoorzitter bijzonder belangrijk zich duidelijk aan haar mandaat én haar beloftes te houden. Zij vertegenwoordigt de 27 Lidstaten niet, dat doet de Raad en de Commissie moet uitvoeren wat de Raad haar vraagt.
Voorlopig zijn er geen ernstige problemen. De paar moties van wantrouwen die tegen haar zijn ingediend kwamen van kleinere fracties en maakten geen enkele kans. Mochten grote fracties echter zware problemen krijgen met haar optreden, zou het snel kunnen veranderen.
In een tijd waarin Trump en bondgenoten er alles aan doen om de EU kapot te krijgen, is dit beslist niet wenselijk. Dat zou Ursula moeten begrijpen.
