Het viel alle waarnemers op. Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, had de vrolijke kleuren van haar gebruikelijke garderobe ingeruild voor iets kaki-achtigs. En de eerste zin van haar ‘State of the Union’ voor het Europees Parlement op 10 september was ‘Europe is in a fight’, Europa zit in een strijd.
Dat belooft niet veel goeds. Diezelfde waarnemers telden dertig verwijzingen naar ‘fight’ en ‘power’ in haar speech. Dat is niet noodzakelijk allemaal oorlogszuchtige taal maar wel duidelijk een signaal dat de 27 Lidstaten volgens haar moeten wakker schieten en beseffen dat een nieuwe tijd is aangebroken. Niet langer ‘business as usual’.
Het viel ook op dat ze meedoet aan de herschrijving van de geschiedenis. Ja, Europa was aanvankelijk een vredesproject, maar eigenlijk begint de geschiedenis van de Europese Unie in 1989, met de val van de Muur. Dat is voor haar het startpunt van een ontegensprekelijk proces van eenmaking. En die eenmaking moet verder gaan, met de westerse Balkan, Moldavië, Oekraïne. De grens wordt niet getrokken aan de Oeral, maar aan de Russische grens. Daarachter is vijandelijk gebied.
Ze pleit daarom voor een nieuwe ‘defensie-unie’- zonder unanimiteitsregel, voor een ‘defensie-semester’ – denk aan controlemechanismen op de uitgaven, een ‘muur van drones’, zes miljard steun voor het Oekraïense leger – betaald met de bevroren Russische tegoeden, nieuwe sancties tegen Rusland.
Heel wat waarnemers zien in dit verhaal een waarschuwing met woorden en symbolen dat ‘Europa’ zich voorbereidt op een oorlog tegen Rusland.
De wereld verandert
De Commissievoorzitter wil nog op andere terreinen vechten.
Europa moet vechten voor haar onafhankelijkheid, haar waarden en haar veiligheid, want, aldus Ursula, de ‘storm zal niet over gaan’. ‘Het is nu dat de grenzen worden getrokken voor een op machtsrelaties gebaseerde nieuwe wereldorde’.
Ze blijft echter het handelsakkoord met de VS verdedigen, omdat het – op z’n Conner’s – ‘anders nog slechter zou zijn’. Ze wil dus wapens blijven kopen in de VS en wil dat Europese ondernemingen daar gaan investeren. Het is niet bepaald een blijk van ‘onafhankelijkheid’.
Europa moet zich volgens haar ook beschermen tegen Chinese import, o.m. van goedkoop staal.
Nieuwe taal was er over Israël. Nadat de Commissie had voorgesteld Israël te weren uit sommige onderzoeksprogramma’s, wordt nu voorgesteld om het handelsdeel van het associatie-akkoord op te schorten. Ook de bilaterale steun zou voorlopig kunnen onderbroken worden en er kunnen sancties genomen worden tegen extremistische ministers en gewelddadige kolonisten. Ursula wéét dat ze daarvoor geen meerderheid krijgt in de Raad. Het zijn woorden in de wind.
Een ‘nieuw Europa’
De Commissievoorzitter heeft nog veel meer plannen.
Ze denkt aan ‘energiesnelwegen’, want we moeten af van de vuile fossiele brandstoffen uit Rusland. Het vuile fracking gas uit de VS werd niet vermeld. Europa wil hernieuwbare zelfgeproduceerde energie met in de achtergrond … kerncentrales.
Ze wil de handelsbetrekkingen met andere landen verbeteren want 80 % van de EU-handel gebeurt met andere landen dan de VS.
Ze wil meer Europese samenwerking voor de brandweer. Het Pact voor Migratie en asiel moet worden gerespecteerd. De EU moet investeren in gigafabrieken voor AI. Sociale media moeten gereguleerd worden en de EU moet zorgen voor een vrij, onafhankelijke pers. De wetenschap moet sterk bevorderd worden. De EU moet zelf betaalbare elektrische auto’s bouwen. Er moet iets ondernomen worden om huisvesting betaalbaar te houden. Er moet wetgeving komen om meer kwaliteitsvolle jobs te creëren en binnenkort komt er een ambitieuze strategie voor armoedebestrijdings. Von der Leyen wil tegen 2050 de armoede uitroeien in de EU.
De bureaucratie moet streng worden aangepakt om het leven van ondernemingen makkelijker te maken. Er komt een digitale Euro en er wordt gewerkt aan een ‘Spaar- en Investeringsunie’.
Tenslotte moet de interne markt vervolmaakt worden, want de grenzen die er nog steeds zijn voor financiën, energie en telecom kosten te veel. De grenzen voor de wapenindustrie werden niet vermeld.
Belangrijk is dat de Commissievoorzitter ook verwees naar het werk om een ‘28ste regime’ in te voeren. Dat is een oud voorstel, herhaald en beklemtoond door ex-voorzitter van de Europese Bank Mario Draghi, om boven en naast de nationale Lidstaten een Europese ruimte te creëren voor ondernemingen. Dat klinkt goed, maar houdt heel wat risico’s in. Stel dat zoiets er ooit komt, betekent het dan dat ondernemingen zich niet langer moeten houden aan het nationale arbeidsrecht, sociale wetgeving en milieuregels? Dit is een dossier dat nauwgezet moet opgevolgd worden.
Waan en ambitie
Een Commissievoorzitter met ambitie voor een sterker en onafhankelijker Europa, het kan beslist geen kwaad. Dat die ambitie gepaard gaat met veel waan en aanmatiging, is minder positief.
Ursula von der Leyen wil macht, zoveel is duidelijk, maar de verdragen geven haar die macht niet. Het is en blijft de Europese Raad van nationale regeringen die telkens opnieuw het laatste woord heeft.
Op een aantal punten werd ze dan ook al tegengesproken. De Duitse minister van defensie – wat ze zelf vroeger geweest is – wees haar al op de punten waar ze niets over te zeggen heeft, zoals het sturen van militairen naar Oekraïne. Ze werd bovendien al herhaaldelijk terecht gewezen om haar gebrek aan transparantie en samenwerking met het college dat ze voorzit. Er zijn binnen de Commissie heel wat spanningen met collega’s die te weinig bewegingsvrijheid krijgen.
De fake show die werd opgezet rond de Russische interferentie en haar vliegtuig boven Bulgarije werd niet geapprecieerd.
In het Europees Parlement hebben zowel radicaal links als uiterst rechts een motie van wantrouwen tegen haar ingediend. Ze maken geen kans, maar ze wijzen er op dat de steun waarop ze kan rekenen niet onvoorwaardelijk is. Dat hebben ook de sociaal-democraten duidelijk laten verstaan.
Met het Europees Parlement werd nu een formeel akkoord gesloten om de samenwerking te verbeteren. Het Parlement zou snellere en betere informatie krijgen over internationale akkoorden en het Parlement zou transparanter zijn over zijn interne huishoudelijke regels. Het zou er ook proberen voor zorgen meer parlementsleden in de plenaire vergaderzaal te krijgen.
Tenslotte is er erg weinig dat er op wijst dat de EU inderdaad onafhankelijker wil worden. De onderdanigheid die ten toon werd gespreid in het Witte Huis bij ‘daddy’ en de klakkeloze aanvaarding van de handelsdeal, wijzen eerder op het tegendeel.
Er valt weinig goeds te verwachten van een ‘nieuw Europa’ dat van meet af aan een vijandbeeld creëert aan zijn oostelijke grens. Vrede maakt geen enkele kans als niet ook met Rusland wordt gepraat en als grootmacht wordt erkend. Want daar is het Poetin om te doen. Een EU die zijn identiteit als ‘vredesproject’ opgeeft, is gedoemd te verdwijnen.
