De Belgische minister van Buitenlandse Zaken, Karel De Gucht, heeft er in de discussie over de onderhandelingen met Turkije over de toetreding van dat land tot de Europese Unie, geen doekjes om gewonden. Wegens het geopolitieke belang van Turkije, moet er soepel worden opgetreden. Met andere woorden, mensenrechten, minderheidsrechten – denk aan die van de Koerden – en andere”westerse waarden” mogen overboord worden gegooid.
Als het van De Gucht afhangt kan er blijkbaar best een ondemocratisch land, dat bovendien een andere lidstaat van de EU, Cyprus, weigert te erkennen, lid worden van de EU. Dit omwille van het geopolitieke belang van Turkije. De EU is dus, in tegenstelling tot wat velen beweren, geen gemeenschap van waarden. De Gucht zit hiermee op dezelfde lijn als de Navo, die omwille van het bondgenootschap alles wat Turkije doet door de vingers ziet.
Ook de Navo beweert en beweerde, vooral in de tijd toen de Spanjaard Javier Solana, die nu speciaal EU-vertegenwoordiger is voor buitenlandse zaken, secretaris-generaal was, dat de Navo voor “waarden” stond. Wat die precies inhielden werd nooit duidelijk gezegd. En uit de praktijk van de Navo bleek zeker dat ze democratie, persoonlijke vrijheden en mensenrechten nooit hoog in het vaandel droeg. Het fascistische Portugal was lid van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie. Het Spanje van Franco was geen officieel lid, maar de bevelhebber van de Amerikaanse troepen in Spanje was ook Navo-opperbevelhebber. De drie militaire staatsgrepen in Turkije (1950, 1960 en 1971), werden in het hoofdkwartier van de Navo in Evere met gejuich onthaald. En ook de Griekse kolonels, die in 1967 de macht grepen, en die tot 1974 in handen hielden, werden in Evere zeer gewaardeerd.
In naam van de strijd tegen het communisme en in het kader van de Koude Oorlog met de Sovjet-Unie werd alles door de vingers gezien. De Navo was en is nog steeds een oorlogsorganisatie. De zgn. verdediging van waarden is gewoonweg propaganda. Uiterst rechtse, antidemocratische elementen werden gerekruteerd en bewapend voor het netwerk Gladio, dat in geval van een Sovjet-invasie in het verzet zou moeten gaan. Dit netwerk is in verband gebracht met een “strategie van de spanning” in Europa in de jaren 1970, in een poging rechtse staatsgrepen uit te lokken. Ook de “Bende van Nijvel” zou te maken hebben met Gladio, zo veronderstellen velen. En in Evere zou ook wel de aanslag op paus Joannes Paulus II in 1981 door Turkse “grijze wolven”, die deel uitmaakten van Gladio, als ultieme anticommunistische propagandastunt kunnen zijn uitgedokterd. De islamofobie ten slotte, ter vervanging van het anticommunisme na de ineenstorting van de Sovjet-Unie in 1991, lijkt er te zijn gelanceerd.
Navo en EU lijken nog altijd in het tijdperk van de Koude Oorlog te leven. De snelheid waarmee Oost- en Centraal-Europese landen, die vroeger tot het Sovjet-imperium behoorden, als lidstaten worden binnengehaald, heeft meer te maken met een anti-Russische omsingelingspolitiek dan met Europese integratie. Hetzelfde geldt voor Turkije. Normalerwijze zouden de onderhandelingen over de toetreding tot de EU moeten worden stopgezet omdat Turkije, in tegenstrijd met de afspraken, Cyprus blijft boycotten en ook op het vlak van de vrijheden en mensenrechten ver te kort schiet. Maar dat wil men ten allen prijze vermijden. Op de jaarlijkse decembertop zou geprobeerd worden de kwestie van de agenda te houden.
Er worden “hogere belangen” ingeroepen om de Turkse tekortkomingen te vergoelijken. Die gebreken blijken nog elke dag uit de veroordelingen die Turkije voor het Hof van de Mensenrechten in Straatsburg bijna elke dag oploopt; uit de vele processen tegen journalisten, schrijvers en intellectuelen die gebruik proberen te maken van de vrijheid van meningsuiting; en recent onderstreepte het Turkse leger dat het de baas is in Turkije door op eigen houtje de militaire contacten met Frankrijk te verbreken omdat de Franse Nationale Assemblee een wetsvoorstel goedkeurde, waaronder negatie van de Armeense genocide strafbaar zou worden gesteld.
De vergoelijking gebeurt met argumenten zoals: Turkije zou een seculiere staat zijn, een dam tegen het islamisme, een brug tussen Europa en de islam enz. Allemaal argumenten die geen steek houden. Turkije zegt seculier te zijn, maar in feite is de soennitische islam de staatsgodsdienst, die wordt gepromoot en gecontroleerd door de “diyanet”, de dienst bij de eerste minister die zich met religieuze zaken onledig houdt. De arm van de diyanet reikt ver: alleen al in België is hij de eigenaar van 62 moskeeën. Een rare seculiere staat! En wat de “brugfunctie” betreft, is het een feit dat Turkije gewantrouwd wordt door al zijn buren, de Europese, maar ook door die in het Midden-Oosten (de Arabische landen en Iran) en in de Caucasus. In die optiek is Turkije eerder een last dan een troef voor Europa.
Alhoewel de Sovjet-Unie al vijftien geleden ineenstortte en het einde van de Koude Oorlog werd uitgeroepen, blijft het gedachtegoed van de Koude Oorlog – nu gericht tegen Rusland – de westerse diplomatie overheersen. Een gedachtegoed waarin geen plaats is voor “waarden”, maar enkel voor “belangen”.
(Uitpers, nr. 81, 8ste jg., december 2006)
