Tsjetsjenië vormde het kroonstuk van Poetins opmars, althans naar de Russische bevolking toe. Met de opmars van de Russische troepen steeg zijn populariteit tot grote hoogten. Maar vandaag vindt tachtig procent van de Russen dat er in Tsjetsjenië een uitzichtloze impasse is, de helft ziet geen graten meer in een onafhankelijk Tsjetsjenië, een goed kwart is er absoluut tegen. Maar intussen gaat in Tsjetsjenië de vuile oorlog verder.
Human Rights Watch beschrijft in een rapport van 99 bladzijden een situatie van folteringen en verdwijningen."Welkom in de hel", zeggen de bewakers van een van de talrijke concentratiekampen. Hun welkom bestaat in een haag van stokslagen. De arrestaties zijn nog altijd massaal en volkomen willekeurig, naargelang de naam die men draagt of het gezicht dat men heeft. Of omdat militairen uit zijn op losgeld van de familieleden. Nochtans was gezegd dat de Russische troepen de Tsjetsjenen gingen bevrijden van ontvoerdersbenden.
Het optreden van de Rusissche militairen is ook ingegeven door de frustraties over de impasse op het terrein. Het leger controleert het grootste deel van het land, althans overdag, want tegen de avond is er weer de angst voor aanslagen ??? al zijn er overdag ook wel de hinderlagen die al aan zoveel soldaten het leven kostten. Officieel vielen er aan Russische zijde rond 2.500 doden, de ‘Soldatenmoeders??? spreken van minstens het dubbele op basis van de gegevens die zij konden verzamelen.
De legerleiding geeft nochtans regelmatig bulletins uit over zegepralen, over gevangen genomen of gedode rebellenleiders. Maar enkele dagen of weken later slaat een ???dode??? of ???gevangen??? rebellenleider weer toe.
Die rebellen kunnen dan ook rekenen op veel medeplichtigen onder de zogenaamde pro-Russische Tsjetsjenen. Moskou heeft een Tsjetsjeense administratie opgezet, maar een groot deel van de mensen in die administratie speelt inlichtingen door aan de opstandelingen of bemiddelt zelfs bij de verkoop van Russische wapens aan de opstand. De Russische militairen hebben dan ook de indruk omringd te zijn door de vijand.
Vandaar ook dat iedere Tsjetsjeen in hun ogen een verdachte is en dat ze er geen graten in zien de burgerbevolking verder te bombarderen. Gebouwen waar vluchtelingen wonen worden bij voorbeeld ???s nachts bestookt vanuit gevechtshelikopters, er worden granaten afgeschoten op woningen. Er vallen doden en er wordt dan een onderzoek geopend, maar geen enkel van die onderzoeken leidt ooit tot een resultaat. Het zijn meestal de daders zelf die een onderzoek doen.
Het wordt zelfs de meest vooraanstaande collaborateurs te gortig. Parlementslid Aslanbek Aslachanov noemt de Rusissche militairen ???beulen???. Andere collaborateurs maken onder elkaar ruzie, want er is tenslotte een buit te verdelen.
Moskou tracht te pareren met propagandacampagnes, maar op een laag pitje om de toestand in Tsjetsjenië niet teveel in de verf te zetten. Naast de zegebulletins zijn er de vele verhalen over gruweldaden begaan door de opstandelingen. Die zeker geen doetjes zijn en van wie sommigen inderdaad meer weg hebben van gangsterchefs dan van een guerrillachef. Moskou laat een film maken over barbaarse bebaarde kerels die weerloze burgers folteren en onthoofden.
Die propaganda slaat natuurlijk wel aan bij wie graag wil geloven dat het hier om een strijd van de beschaving tegen wilde fundamengtalisten gaat, zoals bij de Raad van Europa, een orgaan dat waakt over de naleving van de mensenrechten, maar met mate. Die Raad zag er in 1996, op het toppunt van de Russische bombardementen op burgers, geen graten in Rusland als lid op te nemen .
Human Rights Watch herinnert eraan dat de Europese Unie kritischer was voor de Russische operaties in Tsjestjenië. De EU sponsorde in april een motie van de Commissie voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties, waarin werd aangedrongen op een nationale commissie om schendingen van mensenrechten in Tsjetsjenië na te gaan. Zes maanden later is er nog niets gebeurd, maarf de EU heeft intussen ook niet aangedrongen.
Het Human Rights rapport is te lezen op: http://www.hrw.org.
(Uitpers, november 2000)
