Armenië en Azerbeidzjan in VS-vaarwater
Tripp – Trump Route for international peace and prosperity – heet de pil die Donald Trump zijn Russische collega Wladimir Poetin toedient in diens vroegere Transkaukasische achtertuin. “Een weg van vrede en voorspoed” om Rusland te vermijden op de routes tussen Central-Azië en Europa. Een route dwars door Ruslands ooit zo trouwe partner Armenië om twee delen van Armenië’s historische vijand Azerbeidzjan met elkaar te verbinden. Het is nog heel even wachten op de opening van de grens tussen Armenië en Turkije om de kaart van die regio volledig te hertekenen.
Betere buren
Men kan niet eeuwig in ruzie met zijn buren blijven leven, zegt mijn Armeense krantenman in Brussel gelaten. “Rusland heeft ons inde steek gelaten en de Turken steken de hand uit”. Met Turken bedoelt hij ook de Azeri’s van Azerbeidzjan met wie er de voorbije jaren twee oorlogen zijn gevoerd. Die van 2023 eindigde met de inname van de regio Nagorno Karabach waaruit de Azerbeidzjani de 120.000 Armeense inwoners verdreven.
De Armeniërs rekenen traditioneel op Rusland om hen te beschermen tegen de Turkse overmacht in de regio. Het huidig grondgebied van Armenië is minder dan de helft van wat Armenië begin vorige eeuw was. De vroegere Armeense hoofdstad Ani ligt diep in Turkije. Maar bij de oorlogen ven de voorbije jaren, 2020 en 2023, keken de Russen de andere kant op. Ze willen Azerbeidzjan, en ook Turkije, zoveel mogelijk te vriend houden, bovendien hebben ze met Oekraïne in de buurt andere zorgen aan het hoofd.
Genocide?
Vice-president JD Vance is deze maand in Jerevan en Bakoe het akkoord komen bezegelen dat de twee landen in augustus vorig jaar in Washington sloten. Trump vond toen dat hij daarmee meer dan aanspraak kon maken op de Nobelprijs voor de Vrede. De Armeense premier Nikol Pasjinjan zei deze week te hopen dat het volgende keer lukt, die Nobelprijs. Het akkoord is evenwel nog niet rond, het is alleen nog ene intentie. Bakoe eist onder meer dat Armenië in zijn grondwet een tekst opneemt dat het van alle territoriale aanspraken afziet.
De vluchtelingen uit Nagorno Karabach lieten tijdens dat bezoek aan Jerevan van zich horen. Ze hadden verwacht dat de VS in Bakoe zouden tussenkomen voor de vrijlating van hun leiders die onlangs in Bakoe zwaar zijn veroordeeld. Ook talrijke Armeense organisaties hadden daar op aangedrongen. Maar Vance zweeg daarover.
Zoals hij ook uit zijn verklaring een tekst deed verwijderen waarin sprake was van de genocide op de Armeniërs in 1915. De VS hebben in 2021 nochtans officieel erkend dat de Ottomaanse troepen schuldig waren aan een genocide – 1,5 miljoen slachtoffers – maar de regering Trump wil de Turkse president Recep Tayyip Erdogan niet voor het hoofd stoten. Die steunt Trump in zijn Gaza-aanpak door onder meer deel uit te maken van zijn Vredesraad.
Vance kwam in Jerevan met beloften voor investeringen, onder meer in infrastructuur. Dat behelst onder meer de corridor tussen Azerbeidzjan en de enclave Nachitsjevan. In dat gebied werden de Armeniërs een eeuw geleden verjaagd, nu wordt het uitsluitend bewoond door Azeri’s.
Gas
Azerbeidzjan wint op alle vlakken. In Bakoe ondertekende Vance ook een akkoord voor strategisch partnerschap. Voor Washington is Bakoe ook interessant als buur van Iran waar meer Azeri’s leven dan in Azerbeidzjan zelf. Die ligging is ook Israël niet ontgaan, het heeft Bakoe in de oorlogen samen met Turkije militair gesteund en het gebruikt Azerbeidzjan als uitkijkpost op Iran.
Azerbeidzjan ligt ook in de bovenste la bij de EU-Commissie die vooral oog heeft voor de olie- en aardgasvoorraden van dat land. Voorzitster Ursul Von der Leyen heeft niets dan lof voor president Ilham Alijev. De EU zwijgt over de vele schendingen van de mensenrechten; onlangs werd de laatste opposant op vrije voeten ook aangehouden. Omwille van de gas houdt men mondje dicht.
Verkiezingen
In Armenië hoopt premier Pasjinjan dat de ontsluiting van het land opweegt tegen alle historische bezwaren en ressentimenten tegen die vrede met de Turkse aartsvijanden. Hij noemt zijn project”Reëel Armenië” tegenover het droombeeld van “HistorischArmenië” met territoriale aanspraken op de buren. Pasjinjan doet het in de peilingen niet goed, maar de opposanten doen het niet beter.
Op 7 juni zijn er parlementsverkiezingen en Pasjinjan zal daarin vooral tegenkanting krijgen van de steungroepen voor Nagorno Karabach en van de Armeense kerk. De regering voert al enkele maanden campagne voor de afzetting van de ‘Catholicos’ Garegin II, de kerkleider. Ze wordt daarin gesteund door tien bisschoppen.
Eind vorig jaar werden drie aartsbisschoppen op diverse beschuldigingen aangehouden. Kerkkringen zouden volgens de regering betrokken zijn bij een geplande pro-Rusissche machtsgreep van de Armeens-Russische oligarch Samvel Karapetjan, geschat fortuin bijna 6 miljard euro. Die kringen beschuldigen de premier ervan “de weg van de decadentie, met LBGT-toestanden” op te gaan. De kerk speelt een grote rol in de “Armeense identiteit”, maar door haar interne verdeeldheid heeft dat minder gewicht.
Moskou zal ook wel trachten de verkiezingen te beïnvloeden, onder meer via de diaspora war de kritiek op de toenadering tot ‘de Turken’ heel fel is. Die diaspora zijn vooral verspreid in het Midden Oosten, in Frankrijk (Marseille o.m.) en de VS (vooral in Californië).
