Krijgen de VS op 5 november met Trump II een fascist als president? Of zullen kiezers aarzelen voor Trump te stemmen nu hij openlijk beladen is met dat etiket? De term is in de eindfaze van de campagne gevallen: Ja, hij is een fascist, antwoordde Democratische presidentskandidate Kamala Harris op de vraag. Generaal John Kelly, in 2017 kabinetschef van president Trump, had het kort daarvoor ook gezegd: hij is fascist.
Trump is een bewonderaar van Adolf Hitler en erop uit zonder enige controle beslissingen te komen nemen, aldus Kelly. Hij wil een leger van alleen maar door en door loyale chefs die bereid zijn zich niets aan te trekken van wetten, ook niet de Grondwet. Geweld? Hij was boos omdat men na de moord op George Floyd in 2020 niet doodgewoon op de betogers schoot. Dat is de binnenlandse vijand waartegen hij het leger wil inzetten. Mark Milley, de voormalige stafchef van de strijdkrachten, is nog explicieter: een complete fascist, de gevaarlijkste man van het land, zo staat te lezen in het jongste boek van Bob Woodward.
Capitool
Reeds in 2016-2017 hadden commentatoren het over een ziekelijk zelfingenomen pathologische leugenaar Trump die zo handig wist in te spelen op onbehagen in de samenleving. Een bedrieger die met tv-geweld aan de macht kwam. Maar een fascist, zover gingen zeer weinigen. Met het geweld op die beruchte 6 januari 2021, de bestorming van het Capitool, veranderde dat.
Zeker bij Robert Paxton, 92, een historicus met een grondige kennis over fascisme in Europa. Hij aarzelde lang en terecht om die term in verband met Trump zomaar te gebruiken, fascist is immers net als maffia, een te misbruikt scheldwoord. Vaak wordt het ook misbruikt om discussie te ontwijken. Het is waar dat Trump graag vreemden en minderheden de schuld voor alles geeft, maar er zijn teveel verschillen, dacht Paxton aanvankelijk. Voor de oude fascisten moeten individuele belangen wijken voor de (eigen) gemeenschap, voor Trump moeten gemeenschapsbelangen wijken voor die van enkele – rijke- individuen.
Paxton veranderde dus van mening op die 6 januari. De uiterst-rechtse militanten die het Capitool bestormden, riepen beelden op van Mussolini’s Mars op Rome. Wat Paxton vooral trof, was dat het Trumpisme niet langer gebruik van geweld schuwde, maar zelfs bewust zocht. Ik heb niet langer bezwaar tegen de term fascist voor Trump, zei de historicus toen aan Newsweek. Paxton bevestigde dat nu in een gesprek in New York Times Magazine.
(https://www.nytimes.com/2024/10/23/magazine/robert-paxton-facism.html)
En dan?
Harris heeft die term nu dus in de campagne geworpen. Maar maakt dat met het oog op de verkiezingen enig verschil? Hoeveel kiezers zullen daardoor hun mening herzien? Neem nu Kelly die vindt dat Trump een fascist is, maar weigert op te roepen niet voor hem te stemmen. Ja, hij is een fascist, en dan?
Wat Trump ook uitkraamt, raaskalt, liegt, hoe vulgair hij ook is, zijn achterban is onwrikbaar. Dat is het meest beangstigend, het geeft niet dat hij een fascist is en geweld aanprijst tegen migranten, tegen linksen, tegen al wie hij als de binnenlandse vijand beschouwt. Zoals de nazi’s gaat hij er ook prat op God aan zijn zijde te hebben, God met ons; de evangelisten juichen.
Er is wel één opvallend verschil met de opmars van de fascisten in Italië en later in Duitsland: daar raasde de economische crisis met haar lompenproletariaat waarin de fascisten volop rekruteerden. De VS verkeren niet in een economische crisis, ze kennen integendeel een lange golf van grote groei.
Maar dat is niet wat de kern van Trumps kiezers voelen. Trump blijkt bij mannelijke kiezers zonder hoger diploma een voorsprong van 63 % tegen 29 % op Harris te hebben. Het is een grote groep die niet meer dezelfde goede vooruitzichten heeft als een en vooral twee generaties geleden: arbeiders met een goede job en een goed loon waarmee ze een eigen woning konden kopen, kinderen konden laten studeren en misschien zelfs vakantie konden nemen. Het is een groep van mannen, vooral jongeren, die ondervinden wat precaire arbeid is.
Zij hebben oor voor de vulgaire aanvallen op het feminisme, over hun masculiniteit die bedreigd wordt. De lofrede van Trump over de grote penis van golflegende Arnold Palmer op een meeting in Pennsylvania, is op dat publiek gericht. Pennsylvania dat met zijn kiespersonen in het kiescollege de doorslag kan geven. Het is een publiek dat geen cent geeft om het etiket fascist. Of erger, dat een deel dat zelfs goed vindt.
Dat is geen lompenproletariaat zoals een eeuw geleden, wel een zeer grote groep waar uitspraken over geweld door sommigen als een aansporing worden gezien. De bestorming van het Capitool als voorsmaakje van wat kan gebeuren bij zowel een zege van Trump als bij een nederlaag die niet zal aanvaard worden. De zogenaamde “sociale media” zorgen nu al voor een aanzwellende golf van haatgevoelens tegen migranten, tegen rechters, tegen artsen van abortusklinieken en dies meer. We kunnen er best niet gerust in zijn.
Harris dan maar?
Is het in die context verantwoord te roepen dat zowel Trump als Harris verdedigers zijn van het VS-imperialisme en even verwerpelijk? Dat er geen kamp valt te kiezen? De Amerikaanse linkerzijde zit niet op één lijn, sommige roepen op voor de Groene kandidate Jill Stein te stemmen. De steun van Biden-Harris aan Israël is een van de punten die Harris stemmen kunnen kosten, zeker ineen ‘swing state’ als Michigan.
Dan loont het toch erg de moeite te kijken wat er een eeuw geleden is gebeurd door de verdeeldheid tegenover het fascisme-nazisme: het resultaat was de triomf ervan. Dat is het einde van democratische rechten en vrijheden die belangrijk zijn voor progressieve bewegingen, voor de arbeidersbeweging. Tegenover fascistisch gevaar knijp je als progressieve Amerikaan in het stemhokje je neus dicht, Harris dan maar. Om haar nadien niet te sparen.
Niet te vergeten dat de zege van een fascist in de VS een buitengewone opsteker zou zijn voor al wat uiterst-rechts is in de wereld. Voor een Milei in Argentinië, een Bolsonaro in Brazilië, voor de Russische president Poetin, voor Trumps bewonderaars in Europa van wie sommigen aan de macht zijn, zoals Orban en Meloni. En voor de Trump-getrouwen in ons land, met de Blokkers en talrijke N-VA’ers voorop. Ook al daarom hebben de VS en de rest van de wereld er alle belang bij dat er geen Trump II komt.
