Donald Trump wil de rest van de wereld doen voelen dat hij nog aan de touwtjes trekt, onder meer door sneller dan voorzien troepen vanuit Afghanistan naar huis te halen. Het zal hem worst wezen wat de gevolgen in Afghanistan zelf zijn of wat de Navo-bondgenoten daar van vinden. De enigen die Trump echt toejuichen, zijn de Taliban. De poorten naar Kaboel zijn geopend.
Taksen
De Taliban zijn niet zo ver weg. Op 20 kilometer van Kaboel worden de controleposten van de regering regelmatig bestookt vanuit de dorpen in de buurt. In die dorpen betalen de inwoners belasting aan de Taliban in ruil voor veiligheid en het openhouden van diensten in de streek, zoals ziekenzorg en onderwijs – voor de jongens die dat willen. Handelaars in Kaboel betalen taksen aan de Taliban voor het veilig transport van hun goederen. Die taksen liggen later dan wat ze anders aan corrupte krijgsheren moeten betalen.
In verscheidene gebieden betalen zelfs buitenlandse ngo’s belasting aan de Taliban, zodat ze rustig kunnen verder werken. Londen zag zich onlangs genoodzaakt de Britse ngo’s ervoor te waarschuwen dat ze de Taliban niet mogen betalen – maar ze doen het toch, anders kunnen ze opkrassen.
In Kaboel heerst een sfeer van einde regime. Washington vindt het al lang niet meer nodig de Afghaanse regering bij beslissingen over het land te betrekken. Het regeringsleger heeft te kampen met deserties en verliezen. Volgens president Ashraf Ghani sneuvelden in zes maanden meer dan 12.000 soldaten en politiemannen.
In Doha, Qatar, zitten de delegaties van Kaboel en de Taliban al weken “samen” om over de toekomst te praten. Maar zover zijn ze nog niet geraakt, het gesprek beperkt zich tot discussies over procedures.
Gelaten
Het is geen geheim dat de Taliban klaar staan om volgend jaar Kaboel binnen te rekken en opnieuw het “Islamitisch Emiraat van Afghanistan” uit te roepen. Hun regeringsploeg is al samengesteld.
Er lijkt bij veel Afghanen een zekere gelatenheid, de Taliban zullen na het vertrek van alle buitenlandse troepen het regeringsleger snel de baas kunnen, luidt de verwachting. De Taliban slagen er niet in steden in te nemen? Dat heeft te maken met de tussenkomsten van vooral de VS-luchtmacht, weinig met het verzet van het regeringsleger. Toen de Taliban in oktober de stad Lashkar Gah aanvielen, sloegen de regeringssoldaten op de vlucht. Alleen de tussenkomt van de VS-luchtmacht kon beletten dat de Taliban de stad innamen.
In de steden en bij vele etnische groepen slaat de angst om het hart. Denk je maar even in dat je als progressieve stedeling onder Taliban bewind komt, dan zal je niet per se opgezet zijn met het snelle vertrek van die VS-troepen. Heel wat stedelingen zouden met de komst van de Taliban veel te verliezen hebben. Niets wijst erop dat de Taliban sinds 2001 zijn veranderd.
Maar wat maakt dat uit voor de driekwart van de Afghanen die buiten de steden leeft. Veruit de meesten zitten onder de armoedegrens van 2 dollar per dag, van al die internationale hulp aan Kaboel hebben zij niets gezien. Scholen? Volgens officiële cijfers hebben 7000 ‘scholen’ geen gebouw.
Het rapport over de misdaden van Australische militairen in Afghanistan – met de toegegeven moord op minstens 39 burgers – is een schokkende illustratie over wat veel Afghanen met die troepen hebben meegemaakt. Als de Taliban het hebben over bezettingstroepen, klinkt dat voor veel Afghanen zeer overtuigend. Die troepen hebben meer burgers gedood dan de Taliban, soms “per vergissing” (collateral damage) , soms uit pure weerdheid.
Etnisch
Die Taliban propaganda slaat vooral aan in de gebieden met een groot aandeel Pathanen – naar ruwe schatting 40 % van de bevolking. Tadzjieken (de twee groep), Hazara’s (sjiïeten) , Oezbeken en andere groepen klagen ook nu dat ze door de regering van president Ghani (een Pahaan) worden gediscrimineerd, met de Parthaanse Taliban aan de macht wordt dat niet anders.
Vooral Tadzjiekse leiders bereiden zich al voor op nieuw verzet. Zoals ten tijde van het vorig Taliban bewind, toen commandant Massoed in de Pansjirvallei de Noordelijke Alliantie aanvoerde. De moord op de commandant, 9 september 2001, was het voorspel voor de aanslagen van 11 september in de VS.
In het noordelijke Mazar-i-Sharif bereidt de Oezbeekse krijgsheer Rashid Dostom, dit jaar bevorderd tot maarschalk, er zich ook op voor om zijn wingewest in handen te houden. De Taliban zullen absoluut willen afrekenen met de man die verantwoordelijk was voor de dood van honderden en wellicht duizenden gevangen Taliban strijders.
De Taliban moeten wel rekening houden met de concurrentie van Daesh (IS) Choransar die in het oosten actief zijn. Verscheidene aanslagen in Kaboel waren niet het werk van de Taliban, maar van IS. Die groep heeft het vooral gemunt op de “ketters”, de sjiïstische Hazara’s.
Navo
Eigenaardig intussen hoe stil het is rond de vaststelling dat de VS en de Navo de oorlog in Afghanistan ronduit verloren hebben.
De voormalige Navo-secretaris-generaal Anders Fogh Rasmussen zei tien jaar geleden dat in Afghanistan de geloofwaardigheid van de Navo op het spel stond. Zijn opvolger Jens Stoltenberg moet nu bijna 20 jaar later via de media vernemen dat de VS de komende weken 2500 militairen weghalen om er nog 2000 achter te laten. De Navo heeft er zich toe verbonden de Afghaanse veiligheidstroepen tot 2024 op te leiden en te financieren. Hoe moet dat? Trump heeft het restje aan geloofwaardigheid weggeblazen.
In Berlijn steekt men de woede over Trumps eenzijdigheid niet weg. Zonder overleg, zonder de gevolgen op de toestand in het land in te schatten, het heeft alles weg van een ‘débandade’. De overblijvende Duitse, Italiaanse en andere troepen moeten maar zorgen dat de Afghaanse troepen overeind blijven. Volgens Berlijn heeft Trump het ganse project gedestabiliseerd.
Vandaar ook dat het idee is geopperd voor een autonomere Europese defensie, officieel binnen de Navo, die in Afghanistan al zonder de VS zou kunnen opereren. Maar Parijs houdt de boot af, voor de Franse regering is de Sahel, zo dicht bij huis, veel belangrijker dan Afghanistan.
Zie ook:
