Yvette Kopijn en Hariëtte Mingoen, Stille passanten, Levenverhalen van Javaans-Surinaamse ouderen in Nederland, KIT Publishers, Amsterdam, 2008,112 blz. ISBN 978-9068326888
Suriname is een jonge natie met een zeer merkwaardige bevolkingssamenstelling. De Nederlandse kolonisator heeft van deze voormalige planterskolonie een wereld in het klein gemaakt. Naast de inheemse bevolking – Indianen – vind je er Creolen (de negerslaven), Chinezen, Hindostanen en Javanen (de contractarbeiders), Brazilianen, boeroes (afstammelingen van Nederlandse kolonisten) en nog veel meer bevolkingsgroepen.
Het emancipatiestreven van al die groepen loopt onder meer via een zoektocht naar eigen roots. Via het aanleggen van een database hebben historici en onderzoekers de Afro-Surinamers en Surinamers van Aziatische origine in de gelegenheid gesteld om op het spoor te komen van hun individuele voorgeschiedenis. Zo werd er in 2000 een Javaanse database gelanceerd, gebaseerd op de plaatsen van herkomst en de namen van schepen, waarmee Javaanse migranten tussen 1890 en 1939 als contractarbeider naar Suriname kwamen.
Samensteller Hariëtte Mingoen zag de historische foto’s die genomen werden vlak voor vertrek naar Tanah Sabrang (het land aan de overkant) en vroeg zich af wie die serieus kijkende mannen en vrouwen waren die haast onbewogen in de lens keken. In wat voor familie werden zij geboren, waar groeiden ze op, wat dreef hen om hun geboortegrond en hun familie achter zich te laten en hoe moeten ze zich de eerste jaren in Suriname gevoeld hebben?
Die vragen zetten Mingoen en haar collega Yvette Kopijn ertoe aan om in Nederland op zoek te gaan naar Javaans-Surinamse ouderen die hun levensgeschiedenis wilden vertellen in het Javaans of in het Nederlands. Negen mannen en vrouwen vonden ze hiertoe bereid. Zij bewijzen dat oral history een zeer geschikte methode is om levensverhalen los te maken en vast te leggen.
Volgens de samenstellers is mondelinge geschiedschrijving ook uitermate geschikt om koloniale migranten uit te nodigen zich uit te spreken over het koloniale verleden én om de Nederlandse samenleving te leren luisteren naar verhalen over dit beladen stuk geschiedenis. Zij zeggen het zelf zeer mooi: “Oral history leert interviewers – en daarmee ook de lezer die als het ware over de schouder van de geïnterviewde meekijkt – niet zozeer om vanuit de eigen belevingswereld en de eigen ‘waarheid’ vragen te stellen, maar om met empathie en oprechte interesse te luisteren naar de belevingswereld en de ‘waarheid’ van de geïnterviewde. Daar mee geeft oral history ons de gelegenheid om nieuwe waarheden en nieuwe werelden te leren kennen, die niet van buitenaf bevraagd zijn, maar van binnenuit verteld.” (p. 11)
De samenstellers maken dit uitgangspunt volledig waar en leveren negen mooie verhalen af van gewone mensen die anders nooit aan het woord zouden komen en die nu de kans krijgen om als ‘stille passanten’ – de meeste Javaanse Surinamers zijn stille, rustige mensen – een stukje van hun verleden onder de aandacht te brengen. Dit boek is niet alleen inhoudelijk van belang – stem geven aan een verzwegen groep – , maar ook om zijn vormgeving. Het is werkelijk een juweeltje van goede smaak. Daarvoor tekenen de fotograaf Matt Soemopawiro die onroerende close ups maakte van al de geïnterviewden en uitgever KIT Publishers die de historische foto’s op een prachtige manier reproduceerde.
(Uitpers, nr. 110, 10de jg., juni 2009)
U kunt dit boek via de link hieronder rechtstreeks bestellen bij:
en wie via Uitpers bestelt, helpt Uitpers!
De link:
http://www.groenewaterman.be/anne/index.dll?webpage=index.htm&inpartcode=804619&refsource=uitpers
