Volgens de pas verkozen burgemeester van Saint-Denis (een Parijse voorstad), Bally Bagayoko (La France Insoumise-LFI), zijn de mensen uit de geracialiseerde volkswijken van zijn stad – en in het bijzonder de jongeren dan – de beste verdedigers van de Franse verlichtingsidealen “vrijheid, gelijkheid en broederschap.”
Misschien had de kersverse burgemeester van Saint-Denis hiermee de lessen van de Haïtiaanse revolutie in gedachten. De slavenopstand in Saint-Domingue (1791-1804) is immers een van de treffende voorbeelden uit de geschiedenis hoe een onderdrukte groep van tot slaaf gemaakte mensen de (witte) Verlichtingsidealen inzette voor hun eigen bevrijdingsstrijd en ze doorvoerden tot hun volle consequenties. Terwijl de idealen van de Franse revolutie aanvankelijk beperkt waren tot de witte bezittende klassen, eisten de opstandelingen onder leiding van Toussaint Louverture vrijheid en gelijkheid voor alle mensen, ongeacht de huidskleur.
Maskers vallen
Het valt dan ook moeilijk in te zien waarom de mensen uit de geracialiseerde volkswijken van Saint-Denis geen volwaardig deel zouden uitmaken van de Franse Republiek en haar democratie, en waarom zij die idealen in de 21e eeuw niet verder zouden kunnen versterken. De inwoners van deze sterk gemarginaliseerde stad moeten duidelijk hebben geweten wat de inzet van deze verkiezingen was – Bagayoko won immers al in de eerste ronde de burgemeesterssjerp. Maar sindsdien is hij terechtgekomen in een ongeziene racistische storm tegen zijn aanstelling als burgemeester, niet alleen omdat hij links is, maar ook omwille van zijn huidskleur en afkomst – en nochtans is Bagayoko een in Frankrijk geboren en getogen Fransman. En hij is bovendien niet in die storm terechtgekomen omdat hij met zijn overwinning geschiedenis schrijft en de eerste zwarte burgemeester van Frankrijk zou zijn. Hij zit te midden van de storm omdat de komende maanden, tot de presidentsverkiezingen in 2027, er een bitse machtsstrijd aan de gang is tussen de Franse linkerzijde, met LFI van Jean-Luc Mélenchon als de sterkste en grootste linkse formatie, en extreem-rechts (i.e. de neofascisten van Rassemblement National). Het grote voordeel van deze strijd is dat de maskers echt overal afvallen – het racisme druipt er overal van af.
Tijdens een tv-show op CNews (in handen van de rechtse magnaat Vincent Bolloré) mochten een psycholoog en een popfilosoof hun “licht” laten schijnen op de verkiezingsoverwinning van Bagayoko in een van de armste steden van Frankrijk.
Dit is wat de psycholoog, Jean Doridot, zei. Ik laat hem even hier volledig zelf aan het woord (in vertaling):
“Het is belangrijk om te onthouden dat de homo sapiens sociale zoogdieren zijn en tot de familie van de mensapen behoren. En bijgevolg, in elke gemeenschap, in elke stam – onze voorouders, de jager-verzamelaars, leefden in stammen – is er een leider wiens missie het is om zijn gezag te vestigen.”
Zou Doridot dit ook zeggen in het licht van een verkiezingsoverwinning van een witte burgemeester? Wat? Hij zet zelfs nog een stap verder en legt verder uit dat Bagayoko, nu dat hij burgemeester is geworden, moet beseffen dat hij hiermee een enorm grote machtspositie krijgt en dat (zonder dat hij een intentieproces van hem wil maken) niet mag vergeten dat ‘we’ in een democratie en rechtsstaat leven en dat je dan niet zomaar kan doen wat je wilt doen.
Doridots “evolutionair” argument heet dan zijn reactie te zijn op Bagayoko’s – in wezen “schitterend” – plan om de politiediensten van zijn stad voortaan zonder wapens hun werk te laten verrichten.
In datzelfde praatprogramma zetelde ook de bekende popfilosoof Michel Onfray, die bijna evenveel boeken schrijft als hij wekelijks scheten laat. Onfray gaat nog driester te werk. De commentaar van deze rechtsverzuurde veelschrijver van winderige filosofische boeken (en hierover moet hij wel heel lang hebben nagedacht) luidt als het volgt:
“We zijn niet in een primitieve stam. Je hebt de dominante man die daar is en beslist: ‘Jij zult eten krijgen, jij zult geen eten krijgen, ik zal de vrouwtjes krijgen, jij zult de vrouwtjes niet krijgen.'”
Hoe ontkrachten
Suggereren ze nu dat de democratie niet kan werken in Saint-Denis, dat er met de overwinning van Bagayoko electorale fraude is gepaard gegaan? Maar de hamvraag hier is vooral of je nu de strijd tegen dit racisme moet voeren door stapsgewijs te ontkrachten wat beide intellectuele heerschappen beweren? Maar dat vraagt dan wel om enkele serieuze intellectuele inspanningen. Want dan moet je eerst uitleggen dat de “mensapen” een familie zijn met veel soorten (en dat bonobo’s vreedzaam zijn, chimpansees soms gewelddadig, maar geen van beide heeft een “tiranniek stamhoofd” zoals Onfray beweert). Vervolgens moet je dan toch ook uitleggen dat het gedrag van bonobo’s of chimpansees ons niet veel te leren heeft over menselijk gedrag (dat is toch duidelijk hé).
Daaropvolgend moet er uitgelegd worden dat de evolutie geen lineaire ontwikkelingsladder is van “primitief” naar “beschaafd.” In het licht daarvan moet dan verdergaand uitgelegd worden dat racisme een hersenspinsel is, geen biologische realiteit. En tenslotte moet er uitgelegd worden dat Bagayoko’s afkomst in wezen helemaal niets met zijn politiek te maken heeft. Kortom, het is een vermoeiende onderneming – je moet er veel tijd in steken om dit alles (volgens het beste wetenschappelijke onderzoek) uitgelegd te krijgen – en niet iedereen ligt daarop te wachten. Het ontkrachten van racisme is als met een koffielepel het water wegscheppen uit een ondergelopen kelder na een hevige storm, terwijl het er blijft krioelen van de vieze beestjes, en de heren Doridot en Onfray op tv een nieuwe burgemeester mogen komen simianiseren. De echte ondragelijke last van racisme, van haat en onverdraagzaamheid is wel dat het steevast als zoete koek verkoopt, terwijl het bijzonder moeilijk is om die verderfelijke non-ideeën terug uit de hoofden (in de eerste plaats van jongeren) te praten – want dan krijg je veelal te horen dat de tijd er nog niet rijp voor is – of dat je toch een beetje moet begrijpen hoe het komt dat mensen zulke onverdraagzame overtuigingen omarmen.
Het grote probleem met Doridot en Onfray is dat ze symbool staan voor het oude Frankrijk dat geen nieuwe weg wil inslaan, terwijl LFI (met haar idee van de 6de Republiek) aan de toekomst wil timmeren van het Nieuwe Frankrijk. Ze houden liever vast aan het oude Frankrijk, waar de geracialiseerden hun plaats moeten kennen en die nooit of te nimmer mogen verlaten, zelfs niet in de naam van de idealen van de Franse revolutie en de democratie.
