Regeringswissels maken het voor Noord-Macedonië niet makkelijker
De recente regeringswissels in Skopje en Sofia zullen het langlopende geschil tussen Bulgarije en Noord-Macedonië over de toetreding van dat laatste tot de Europese Unie, niet kunnen oplossen. Het ontbreekt de nieuwe regeringen aan weerskanten aan politieke wil om de impasse te doorbreken.
Toen Bulgarije en Noord-Macedonië vorig jaar naar de stembus trokken, leefde bij EU diplomaten de hoop dat er eindelijk een stap richting verzoening gezet zou worden. Sinds 2020 liggen de twee landen met elkaar op ramkoers: Sofia blokkeert elke vorm van toetredingsonderhandelingen van Noord-Macedonië op grond van historische en culturele geschillen, tot groot ongenoegen van Skopje.
De droom tot verzoening wankelde echter snel. In juni trad in Noord-Macedonië een rechts-nationalistische coalitie aan die een akkoord met Bulgarije ongetwijfeld zou bemoeilijken. Nu ook Bulgarije sinds vorige maand een krappe, centrumrechtse coalitie heeft, is het duidelijk dat de politieke wil om de impasse te doorbreken er voorlopig niet zal komen.
Wankele Bulgaarse coalitie
In Sofia leidt Rosen Zjeljazkov, een centrumrechtse politicus en voormalig parlementsvoorzitter, een regering die rust op een wankele coalitie. Zijn kabinet is gevormd door partijen die tot voor kort bittere rivalen waren: het rechts-conservatieve GERB, de Bulgaarse Socialistische Partij en de populistische beweging ‘Er Is Zulk Een Natie’.
GERB (voor velen overigens synoniem voor een bestuurscultuur van corruptie) moest heel wat toegevingen doen om die coalitie op de been te brengen. Zo is bijvoorbeeld de term “pro-Europees” uit de openingsverklaring van de regering geschrapt en zijn standpunten over Oekraïne afgezwakt om de socialisten, die nauwe banden hebben met Moskou, tegemoet te komen. Nochtans beweert Zjeljazkov zelf dat Bulgarije officieel toegewijd blijft aan de EU en de NAVO en dat EU-hervormingen en de versterking van het justitiesysteem (om corruptie te bestrijden – Bulgarije is het meest corrupte land van de EU) centraal zullen staan.
Het doet bij veel Bulgaren en politieke analisten na zeven verkiezingen in drie jaar, vragen rijzen over de levensduur van de regering. Hoeveel zal een coalitie met zulke enorme tegenstellingen, die pro-Russische, pro-EU en conservatieve krachten moet bundelen, kunnen realiseren? Duidelijk is alvast dat netelige en controversiële kwesties zoals de relatie met Noord-Macedonië niet hoog op de agenda zullen staan omdat de interne verdeeldheid gewoonweg niet te overbruggen zal zijn.
Macedonisch nationalisme
Ook Noord-Macedonië lijkt zich steeds verder te verwijderen van een compromis met zijn buur. In mei 2024 behaalde de nationalistische oppositie een verpletterende overwinning: de rechtse oppositiepartij VMRO-DPMNE won 42 procent van de stemmen, terwijl de regerende sociaaldemocraten (SDSM) slechts 14 procent behaalden. Oppositieleider Hristijan Mickoski sprak van een “historische overwinning”.
Dat zal waarschijnlijk grote gevolgen hebben voor de EU-toetredingsplannen van het land. Ondanks het feit dat Mickoski opriep tot constitutionele hervormingen om het toetredingstraject te vervolgen, sprak hij zich in dezelfde speech fel uit tegen de naamswijziging naar “Noord-Macedonië”, die in 2018 werd overeengekomen met Griekenland. Hij verzette zich tevens tegen de grondwetswijziging die Bulgarije eist om de Bulgaarse minderheid officieel te erkennen, een voorwaarde voor het opheffen van de Bulgaarse blokkade op de toetredingsonderhandelingen.
Druk
Het spreekt dus voor zich dat de vorming van een wankele coalitie in Sofia en een nationalistische regering in Skopje alle hoop op verzoening tussen de twee landen (voorlopig) in de kiem heeft gesmoord. De blokkade zal, met Zjeljazkov aan het stuur in Bulgarije en met hardlijnige politici als Mickoski en president Gordana Siljanovska-Davkova aan de knoppen over de grens, blijven bestaan.
Dat bleek alvast tijdens de recente veiligheidsconferentie in München, waar de Bulgaarse buitenlandminister Georg Georgiev een ontmoeting had met zijn Noord-Macedonische collega Timco Mucunski. “Het erkennen van Bulgaren en andere nationaliteiten in de grondwet van Noord-Macedonië is de eerste stap die nodig is voor Skopje om te starten met toetredingsonderhandelingen”, aldus Georgiev. Hij benadrukte daarbij dat nieuwe onderhandelingen of het omzeilen van overeenkomsten niet mogelijk zijn.
Zonder significante druk vanuit Brussel en met binnenlandse politieke uitdagingen in beide landen, lijkt een doorbraak in de nabije toekomst onwaarschijnlijk.
