De leiders van Srpska, de Bosnisch-Servische entiteit die deel uitmaakt van Bosnië-Herzegovina, dreigen met feitelijke afscheiding. “President” Milorad Dodik en het parlement van de Servische Republiek van Bosnië-Herzegovina (B-H) kondigden aan zich te willen terugtrekken uit de meeste centrale instanties van die staat. Dodik heeft het vooral gemunt op de hoge internationale gezant, de Duister Christian Schmidt. “Het kan niet langer dat een buitenstaander ons de wet komt lezen”, aldus Dodik die bij het begin van zijn carrière op zeer goede voet stond met EU en VS.
Dodik dreigt
De constructie Bosnië-Herzegovina kwam er met de akkoorden van Dayton, 1995. Dat kwam er na drie jaar burgeroorlog volgend op de ontbinding van Joegoslavië. Het was een oorlog met drie kampen – Kroatisch, Servisch, Bosniak (Moslims in een ‘etnische’ betekenis) die in wreedheid elkaar waard waren, al blonken Servische milities met de slachtpartij in Srebrenica wel uit. In totaal vielen er, ruwe schatting, 100.000 doden.
In 1995 werd B-H samengesteld uit twee delen: de Kroatisch-Bosnische Federatie aan de ene kant, en Srpska, de Servische Republiek. Met elk hun eigen instellingen, en daarboven – of daarnaast – een centraal drieledig bestuur. Dodik maakt deel uit van de driekoppige leiding. Daarnaast kwam er een internationale gezant, tot voor kort Valentin Inzko.
De huidige crisis begon volgens Dodik toen Inzko net voor het einde van zijn mandaat, in juli, uitvaardigde dat oorlogsmisdadigers niet mochten vereerd worden en dat de genocide van Srebrenica niet mocht ontkend worden. Dat was gericht tegen de autoriteiten in Banja Luka, de hoofdstad van Srpska.
Poetin
Die eisten daarop onmiddellijk dat 142 wetten die sinds 1995 het centraal gezag in Sarajevo versterkt hebben, nietig zouden verklaard worden. Laat ons terugkeren naar de akkoorden van Dayton, aldus Dodik die begin deze maand naar Moskou trok. Daar verzekerde president Vladimir Poetin hem dat Rusland de aanstelling van Schmidt in de VN- nooit had goedgekeurd en dat deze dus geen mandaat heeft.
Dodik en co dreigen er mee zelfs het “nationale leger” te ontbinden en het leger van de Servische republiek weer in het leven te roepen. Zowel in Sarajevo als Banja Luka gaan de meesten er wel van uit dat het zover niet komt. Maar intussen heeft Poetin wel een stokebrand die de betrekkelijke rust op de Balkan danig kan verstoren.
Want op de Balkan aan grenzen raken, waarmee Dodik dreigt, kan zware gevolgen hebben. De mogelijke afscheiding van Srpska zet de deur weer open voor Groot-Servië, de droom van de Servische nationalisten. Groot-Servië, dat is met inbegrip van Srpska, met Kosovo of toch een deel ervan, en met Montenegro. Er is daarnaast ook de droom van Groot-Albanië, met Albanië, Kosovo, een deel van Noord-Macedonië en een stukje Montenegro. Terwijl Kroatische nationalisten een deel van B-H willen inlijven.
Kentering
Bij de jongere generaties merkt men wel een groeiende afkeer van die “dromen”, zij willen vooral een normaal leven,. En wijken dan ook massaal uit. Srpska viel sinds Dayton van 1,3 miljoen op 800.000 inwoners, een groot deel van de Balkan is er niet beter aan toe. Miljoenen burgers uit de Balkan, ook uit de landen die niet bij de EU zijn, leven nu in West-Europa.
Ook in de stembus komt er kentering. Vorig jaar won een lijst met zowel Serviërs als Kroaten en Bosniaken de verkiezingen in de stad Sarajevo. Een Servische, de sociaaldemocrate Benjamina Karic, is er burgemeester geworden. In juni bezocht zij haar collega in Banja Luka, een primeur. De Kroatische hoofdstad Zagreb stuurde in mei de nationalisten wandelen en koos een progressief stadsbestuur.
