Cijfers, ze liggen altijd gevoelig in de politiek. Er is een enorm verschil tussen 394.645, 132.534 en 43.128. Het gaat telkens over mensen die in Mexico zijn of werden verdwenen. Er is heel wat over te doen momenteel, want het VN-Comité tegen gedwongen verdwijningen schreef een vrij negatief rapport over de situatie in Mexico en wil dat ook voorleggen aan de Algemene Vergadering van de V.N.
De Mexicaanse regering liet al weten geenszins akkoord te kunnen gaan met het rapport en deze week zal de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten, Volker Türk, de zaak komen bespreken met Presidente Sheinbaum.
Dat er problemen zijn met de mensenrechten in Mexico zal niemand ontkennen. De criminaliteit en het geweld zijn nog steeds torenhoog en ja, er ‘verdwijnen’ mensen. Familieleden, vooral vrouwen, organiseren zich om in het week-end op zoek te gaan in bossen, weiden en velden naar hun gemiste geliefden. Er worden geregeld clandestiene graven ontdekt.
De 394.645 is het totaal van geregistreerde meldingen van verdwijningen tussen 1952 en 2026, een behoorlijk lange periode dus. Daarvan werden 262.111 mensen terug gevonden, de overgrote meerderheid in leven. Tussen 2006 en 2026 ‘verdwenen’ 130.178 mensen, waarvan er een goede 40.000 wel nog enig teken van leven hebben gegeven, bijvoorbeeld tijdens de vaccinatiecampagne. Van 46.742 anderen zijn er nauwelijks gegevens bekend, ze werden aangegeven en/of geregistreerd met enkel een voornaam bijvoorbeeld, afkomst of leeftijd onbekend. In feite blijven er 43.128 vermisten over, mensen waarvan sinds hun verdwijning niets meer werd gehoord.
Het verhaal met de VN begint in 2019 toen de vorige President, Lopez Obrador de VN uit nodigde om kennis te nemen van de nieuwe situatie. Voorbij waren immers de zware periode van de ‘vuile oorlog’ en de niets ontziende ‘war on drugs’ van de vorige Presidenten. Er werden maatregelen genomen om de hele situatie op- en uit te klaren. Er kwam een nationaal register van verdwijningen en een nationale commissie voor het zoekwerk.
Het VN-rapport van 2022 wees echter vooral op de nefaste rol die het leger had gespeeld, vaak in samenwerking met de georganiseerde criminaliteit en lokale politieke verantwoordelijken. Er werd dan ook aangeraden het veiligheidsprobleem minder militair te benaderen.
Dat gebeurt, aldus AMLO, het leger heeft voortaan een andere rol en er worden maatregelen genomen zoals nooit te voren.
Het eindrapport dat nu voorligt stelt dat er nog altijd tekenen zijn van ‘gedwongen verdwijningen’ en doet, volgens de regering, alsof er verder niets veranderd is. Het rapport wordt daarom om technisch-juridische redenen afgewezen.
Het grote probleem ligt in eerste instantie bij de definitie van ‘gedwongen verdwijningen’ omdat dit misdaden tegen de menselijkheid zijn die worden gepleegd door de overheid. En dat is in Mexico helemaal niet het geval, aldus de regering. Zeker, er zijn problemen, grotendeels door de georganiseerde criminaliteit, en ja, af en toe kan er een lokale burgemeester of zo bij betrokken zijn, maar geenszins de Staat. Door zich niet strikt aan de juridische definitie te houden overschrijdt het comité zijn mandaat, aldus de Mexicaanse regering.
Het tweede probleem is dat er in het rapport inderdaad geen rekening wordt gehouden met alle inspanningen die de huidige en de vorige regering hebben gedaan, institutioneel en op menselijk vlak, door te praten met de familieleden bijvoorbeeld. De cijfers van 2016 werden gewoon geëxtrapoleerd naar 2025, alsof er niets is veranderd.
Een ernstig probleem blijft liggen bij de forensische diensten. Er liggen meer dan 70.000 niet-geïdentificeerde lichamen in koelkamers. Er werd een nationaal centrum voor identificatie gesticht met een nationale bank voor forensische gegevens, maar bij gebrek aan middelen kan het nauwelijks werken.
Kortom, de verdwijningen zijn in Mexico nog steeds een ‘open wonde’ en de ‘madres buscadoras’, de zoekende moeders blijven wijzen op de tekorten in het overheidsbeleid. Stellen dat de Staat vandaag verantwoordelijk zou zijn voor de verdwijningen is echter beslist een stap te ver. Wellicht is het laatste grote en pijnlijke dossier dat van de 43 studenten van Ayotzinapa, nog steeds onopgelost sinds september 2014. Eén van de hoofdverdachten zit in Israël, zijn uitlevering werd gevraagd. Men mag aannemen dat sommigen dat liever niet zien gebeuren.
Het spreekt voor zich dat de oppositie zich kirrend wentelt in deze hele zaak. Het is gefundenes Fressen om de progressieve en ‘humanistische’ regering aan te vallen. Het wordt ongetwijfeld een boeiend en moeilijk gesprek deze week met de Hoge Vertegenwoordiger voor de mensenrechten.
