Sarkozy, Droite populaire, FN "même combat"?

Over de presidentsverkiezingen in Frankrijk van 22 april, eerste ronde, hangt de donkere schaduw van Marine Le Pen, voorzitster van het uiterst-rechtse Front National (FN). Rechts is verscheurd tussen allerlei “centristen” aan de ene kant – al dan niet in Sarkozy’s UMP – en degenen die de grenzen met het FN uitgommen, voorop de “Droite Populaire” die de radicale rechtervleugel van de UMP groepeert. President Nicolas Sarkozy moet tussen die strekkingen laveren in de hoop zo toch nog in aanmerking te komen voor de tweede ronde van de verkiezingen op 6 mei.

Het schrikbeeld van 2002 zorgt voor bijzondere spanning: toen kwam vader Jean-Marie Le Pen, toenmalig leider van het FN, als tweede uit de bus en daardoor in de tweede ronde. Maar nu scoort Marine Le Pen in de peilingen hoger dan haar vader toen – nu bijna 20 %. En de resultaten liggen meestal enkele percenten hoger dan in de peilingen.

Al hebben kiezers van het FN nu minder schroom dan vroeger om hun keuze naar de buitenwereld te uiten. Marine Le Pen is er in een jaar in geslaagd het cordon sanitaire, voorzover dat wel bestond, (verder) te doorbreken. Gedaan met de straffe uitspraken waarmee haar vader het nieuws haalde (de holocaust een detail van de geschiedenis), zij neemt contact met joodse organisaties en staat op goede voet met regerend rechts en uiterst-rechts in Israël. Het antisemitisme wijkt voort de groeiende islamofobie.

Maar tegelijk werpt het FN zich op als de vijand van “Europa”, zijnde de EU-cratie in Brussel, en van de globalisering die in Frankrijk tot verregaande desindustrialisering leidde. Zij komt op de terreinen van links en uiterst-links. Le Pen speelt in op de frustraties van veel Fransen die in 2005 de Europese grondwet met grote meerderheid wegstemden, maar hem dan toch met het Verdrag van Lissabon door het strot geduwd kregen. Marine Le Pen duikt ook op in plaatsen waar fabrieken zijn gesloten of waar afdankingen plaats hadden of dreigen. De schuld van Europa, we moeten uit de Euro en een protectionistisch beleid voeren, zegt ze.

Le Pen preekt niet in de woestijn. Peilingen zijn wel niet de betrouwbaarste graadmeters, maar geven toch tendensen aan. Volgens een recente peiling vindt 31 % van de Fransen de voorstellen van het FN aanvaardbaar, slechts 35 % vindt het tegenovergestelde. Dat laatste is een gevoelige daling tegenover alle voorgaande peilingen. Ze illustreert overduidelijk het succes van de strategie van Marine Le Pen. Vooral dan bij de arbeiders van wie rond 35 % zegt voor het FN te zullen stemmen.

Hoe tegen die opmars van het FN reageren? In de campagne voor de verkiezingen van 2007 dachten Sarkozy en zijn UMP de remedie te hebben gevonden. Le Pen had bijna 20 % gehaald in 2002? Wel, kandidaat Sarkozy hamerde maandenlang op het thema onveiligheid en haalde inderdaad zo talrijke FN-kiezers naar zijn kamp over. Het FN leek tot de neergang veroordeeld.

Maar Sarkozy heeft met zijn beleid de meeste van die kiezers afgestoten. Hij deed nochtans zijn best inzake immigratie, de politiediensten kregen quota voor uitwijzingen en ze haalden die ruimschoots – meer dan 30.000 jaarlijks. Maar het land werd er volgens recente statistieken helemaal niet veiliger op. Wat Sarkozy’s minister van Binnenlandse Zaken Claude Guéant, lang zijn stafchef op het Elysée, deed zeggen dat dit de schuld van buitenlandse groepen is.

Rechts beseft dat een herhaling van de strategie van 2007 niets zou uithalen, de ontgoocheling over Sarkozy’s beleid is te groot. De UMP wordt verscheurd tussen diverse groepen die elk een andere richting uitwillen. Politici afkomstig uit het vroegere UDF, een verzameling van liberalen en christendemocraten, vinden dat de partij zich tot “het centrum” moet wenden, al luidt een gezegde dat dit centrum is zoals de Driehoek van Bermuda, alles verdwijnt daarin. Maar dat is niet helemaal correct, in 2007 was er al het goede resultaat van François Bayrou die als centrumkandidaat met 18 % voor een verrassing zorgde. Bayrou is nu weer kandidaat en stijgt pijlsnel in de peilingen. Om niet verrast te worden moet de UMP naar het centrum, alleen zo kan de tweede ronde worden gewonnen, aldus de argumenten van politici rond premier François Fillon.

De UMP moet zich integendeel sterker als rechtse partij aandienen, vindt een belangrijke groep rond minister van Transport Thierry Mariani. Hij is samen met Lionnel Luca de oprichter van Droite Populaire dat sinds juli 2010 de radicale rechterzijde van de UMP groepeert en als een fractie optreedt. Luidruchtig genoeg om permanent in de media aanwezig te zijn met provocaties waarmee de groep het FN de loef kan afsteken. In die groep Charles Vanneste uit Tourcoing die berucht werd met zijn homofobe uitspraken (“een bedreiging voor de mensheid”, woorden die de paus onlangs ook uitsprak).

Droite populaire jaagt op terreinen waar het FN sterk staat, vooral in het zuidoosten waar het FN enkele steden heeft bestuurd en vanwaar Mariani en Luca komen. Het bespeelt er dezelfde thema’s, vooral rond immigratie en islam. Zij hopen zo de in 2007 gewonnen kiezers toch deels te kunnen behouden. Dat ligt moeilijk, want die kiezers verkiezen, zeker nu Le Pen zo goed scoort, veruit het origineel.

De standpunten liggen erg dicht bij elkaar inzake immigratie: alleen dringende medische hulp voor sans-papiers, moeilijker toegang tot de Franse nationaliteit, beperken van gezinshereniging. Beide willen strengere bestraffingen en uitwijzing van buitenlandse misdadigers. Beide willen referendums op volksinitiatief naar Zwitsers model, waarbij ze met genoegen denken aan het referendum op het verbod van minaretten. Inzake de EU verschillen ze wel grondig van mening, evenals over de rol van de staat. In tegenstelling tot haar vader indertijd, is Marine Le Pen voor een staat die een grote economische rol speelt, terwijl Droite populaire huiverig staat tegenover staatsinterventies op economisch vlak. Maar beide zijn wel voor een protectionistisch beleid om de nationale productie te stimuleren.

Droite populaire heeft sinds zijn oprichting een groot gewicht gekregen in de UMP. In het programma van Sarkozy’s partij duiken tal van voorstellen op afkomstig van radicaal rechts, vooral inzake immigratie en bestraffing.

Met de peilingen groeit de twijfel of dat allemaal iets uithaalt. Het FN plukt de vruchten van die verrechtsing. Zeker als Sarkozy niet zou worden herkozen, ziet het FN een mooie toekomst voor zich. De dan te verwachten crisis binnen de UMP kan leiden tot de implosie van die partij, waarbij Droite populaire en het “aanvaardbaarder geworden” FN elkaar kunnen vinden. In dat opzicht is Droite populaire een brug tussen rechts van rechts en uiterst-rechts. Trouwens, bij de kantonnale verkiezingen van vorig jaar kon men al zien dat talrijke rechtse kiezers in een duel bij de tweede ronde tussen een linkse kandidaat en het FN, zonder aarzelen voor het FN kozen.

De opmars van het FN wekt ook ter linkerzijde bezorgdheid, zodanig zelfs dat de socialistische PS de arbeiders herontdekt. De PS heeft een grote kloof dicht the maken door jarenlang halfblind te zijn geweest voor de arbeidersproblemen. Veel van die arbeiders zijn niet vergeten hoe socialistische regeerders indertijd een neoliberaal beleid voerden dat leidde tot grotere arbeidsflexibiliteit, bedrijfsverhuizingen, afdankingen. Bijna kregen ze van de PS nog Dominique Strauss-Kahn voorgeschoteld, een kopstuk van het neoliberalisme. De PS negeerde ook het nee van de meerderheid van arbeiders (en socialisten en Fransen) aan de EU-grondwet.

Kandidaat François Hollande trekt nu wel naar met afdankingen of sluiting bedreigde bedrijven, maar het onthaal is meestal weinig hartelijk. Arbeiders voelen zich meer aangesproken door Jean-Luc Mélenchon van het Front de Gauche (de communistische PCF plus de Parti de Gauche van Mélenchon zelf) en door Eva Joly, de groene kandidate die een linkse campagne voert. En jammer genoeg ook door Marine Le Pen die het uiterst-rechtse discours sociale accenten heeft gegeven.