Bij stemmingen in de VN stemden weinig van de 54 Afrikaanse lidstaten voor een duidelijke veroordeling van de Russische agressie tegen Oekraïne. Een flink pak vluchtte in onthouding of nam niet deel aan de stemming. Intussen kwam de groeiende invloed van Rusland in staten als Mali spectaculair in het nieuws. Vandaar de indruk dat de Russische invloed zienderogen toeneemt.
Bescheiden
Is dat wel zo? Of ziet men spoken? De Wagner-milities zijn natuurlijk geen spoken, zij zijn wel degelijk letterlijk aan de slag in Mali, in de Centraal-Afrikaanse Republiek, in Libië en Soedan. Maar de recente Afrikaans-Russische top, de tweede in zijn soort na die van Sotsji in 2019, liet eerder enkele zwakke plekken zien.
Van de 54 staatshoofden namen er 17 deel aan deze top in Sint-Petersburg. Dat is niet te verwaarlozen, maar daar waren niet veel grote namen bij. En het aantal, 17, was heel wat minder dan in Sotsji in 2019, toen er 45 opdaagden.
De nieuwigheid is er een beetje af, er was niets spectaculair van deze top te verwachten. Maar de oorlog in Oekraïne speelde ook wel mee, veel Afrikaanse staatshoofden wilden zich liever op de achtergrond houden – onder Westerse druk, zei Poetin. Ook waren er enkele die liever niet op de groepsfoto kwamen. Onder wie de Congolese president Félix Tshiskedi die niet wou verschijnen naast de putschisten uit Mali en Burkina Faso. Azali Assoumani, president van de Comoren, bleef weg als voorzitter van de Afrikaanse Unie die de junta’s van die twee landen niet erkent.
Veel Afrikanen vinden terecht dat zij mee slachtoffer zijn van een oorlog in Europa waar ze verder niets mee te maken hebben. De meeste willen zich liever niet uitspreken over de schuldvraag, ze maken zich vooral zorgen over de weerslag van dat conflict op de prijzen, want dat bedreigt de sociale rust in hun land.
Idool Vladimir
Mali, waar de militieleden van Wagner zowat de plaats van de Franse militairen hebben ingenomen, is natuurlijk een spectaculair voorbeeld van groeiende Russische in vloed in een deel van de Sahel. Dat betogers in Bamako, Ouagadougou, Niamey met portretten van de Russische president Vladimir Poetin rondlopen, haalt natuurlijk wereldwijd de media. Maar Moskou en Poetin moeten vooral dienen om de oud-kolonisator, Frankrijk, diets te maken dat er een einde komt aan een tijdperk. Poetins portret is ene uitdaging aan de Franse president Emmanuel Macron.
Want Rusland neemt de plaats van die oud-kolonisator niet in. Het moet zich eerder tevreden stellen met wat buit voor de huurlingen en met ‘soft power’, vooral via de “sociale media” waar Rusland wordt voorgesteld als een machtige bondgenoot om de soevereiniteit van het land te herwinnen tegenover die Franse kolonialen.
Moskou heeft zijn ‘soft power’ in Afrika versterkt, onder meer via Rossotrudnichestvo, het internationale Rusland Huis, te vergelijken met de Goethe Stichting of de Alliance Française. Sinds vorig jaar is die organisatie flink uitgebouwd in gans Afrika, niet alleen om de Russische cultuur te promoten, ook om Ruslands kijk op de wereldproblemen te verspreiden.
In veel landen, denk maar aan Angola, Mozambique, Zuid-Afrika, leeft nog sterk de herinnering aan de tijd waarin de Sovjet-Unie de anti-koloniale strijd volop steunde. Alleen al het bestaan van die Sovjet-Unie was een steun. Dat prestige is ten onrechte overgegaan op Rusland als opvolger van die Sovjet-Unie.
Marginaal
Die Unie stak ook materieel een handje toe. Zoals in Egypte voor de bouw van de Assoean-stuwdam, symbool indertijd dat het ook zonder het Westen kon. Maar in dat opzicht is het Rusland van nu niet in staat een belangrijke economische rol in Afrika te spelen, het staat compleet in de schaduw van China dat voor zeer veel Afrikaanse landen een van de grootste investeerders en handelspartners is. Rusland is in Afrika economisch een dwerg. De handel tussen Afrika en Rusland bedroeg vorig jaar slechts 18 miljard dollar.
Toch bleek Moskou op de top in Sint-Petersburg enkele troeven te hebben, met een niche op enkele terreinen. Landbouw o.m., mijnbouw, onderwijs, technologie, sectoren waarover rond 130 akkoorden werden gesloten. Maar als slotsom erg bescheiden vergeleken bij die van China, West-Europa, de VS.
