Rota da Agricultura Familiar

In Brazilië huizen tussen de 4 à 4,7 miljoen boerengezinnen uit de Agricultura Familiar (AF), ongeveer 4 miljoen landloos gemaakte gezinnen en enkele duizenden grootgrondbezitters. 1% procent van de bevolking heeft 44 % van de grond in handen. Sommigen bezetten een stuk land zo groot als Zwitserland. Eén ‘boer’ dus voor zo’n immens gebied. In plaats van te verminderen, neemt de grondconcentratie in weinige handen nog toe…, ‘dankzij’ de opmars van soja (veevoer/biodiesel), suikerriet (ethanol/suiker) en eucalyptus (voor houtpulp en binnenkort voor ethanol). Daarbovenop komt nog de wereldwijde strijd om biomassa en grond (1).

Veel buitenlands kapitaal strijkt hier neer en pikt gronden in, dankzij een wet van eind jaren ’90 die het gemakkelijker maakt voor buitenlandse bedrijven om grond te kopen. ‘Landgrabbing’ is niet alleen een Afrikaans verschijnsel. Voordien moesten allerlei juridische kronkels gevolgd worden om als buitenlander grond te kunnen bemachtigen. Door zo’n constructie bezit Volkswagen als decennialang enorme gebieden in het Amazonewoud onder de naam ‘Volkswagen Brasil’.

De regering Lula en nu president Dilma nemen allerlei maatregelen om de AF te ondersteunen, maar de fundamentele ongelijkheid blijft. Niet alleen de gronden zijn ongelijk verdeeld, ook de gelden en de macht in Brasília. De ‘bancada ruralista’ deelt in het federale parlement de lakens uit. Deze groep parlementairen, die de belangen van de agrobusiness verdedigt, bestaat uit 1/3 van het parlement, maar ze kan veel meer collega’s mobiliseren (2). De bancada dicteert de wetten. Getuige de recente uitholling van de Código Florestal. Greenpeace international voert momenteel terecht actie. Met deze nieuwe boswet dreigen weer enkele tientallen miljoenen hectare bos extra platgelegd te worden (3).

Er zijn twee ministeries van landbouw: het gewone ministerie, in dienst van de agronegócio en de export; het tweede is het ‘ministerie voor agrarische ontwikkeling’ (landhervorming, gezinslandbouw, landlozen). Ondanks alle maatregelen van de laatste 9 jaar, beschikt het ministerie voor de exportlandbouw over vijf keer meer middelen voor enkele tienduizenden fazendeiros tegenover het ‘Ministério de desenvolvimento agrario’ voor de miljoenen landlozen en gezinsboeren.

In deze context is het interessant om zien hoe de AF in diverse vormen er in slaagt om nieuwe wegen van ontwikkeling te vinden. Dikwijls met weinig of geen middelen. Neem nu de ‘Rota da Agricultura Familiar’ in Marcelo Ramos, in het noorden van Rio Grande do Sul. Met steun van het plaatselijke syndicaat Sutraf en met het grotere syndicale verband Fetraf-sul/Cut (4). Een uitwisseling tussen jongeren van Fetraf-Sul en Nederlandse agrarische jeugd gaf in 2004 het nodige vuur om de zaak op te starten. Het gaat om vier bedrijven die in de buurt van een gemeentelijk natuurpark van 480 hectare liggen. ‘Tia Lili’ ligt strategisch interessant: aan de grote baan richting Rio Grande do Sul. Het restaurant serveert vooral producten van het eigen bedrijf en van gezinslandbouwers in de buurt. In de namiddag bieden ze de typische ‘café colonial’ aan (5). Cliênteel verzekerd! Aan het einde van de Rota/Tour ligt de ‘Quinto Rancho’ (6), een bedrijf dat zich toelegt op plattelandstoerisme. Tussen deze twee bedrijven in ligt een boerderij waar men cachaça distilleert en een andere waar saucissen gemaakt worden. Bij de één kan je uiteraard cachaça degusteren en kopen; bij de ander kan je kennismaken met één van de vele ‘agroindústrias familiares’ in Zuid-Brazilië. Ari en zijn vrouw bouwden ook een heus museum uit over de komst van hun voorouders in deze streek.

Interessant om zien is hoe de familie Cassol met de ‘Quinto Rancho’ zijn vernieuwende weg ging. Zij waren indertijd de eersten in de streek om een tractor in huis te halen en om overvloedig pesticiden te sproeien. In 1978 legden ze zich in de handen van een integrator en fokten varkens, in dienst van één van de machtige veevoeder-vleesbedrijven. Het lot dat vele collega’s, die nog niet failliet gingen, delen: varkens, kippen of kalkoenen in dienst van de multinationals Aurora, Sadia of Perdigâo. Vanaf 1995 keerde de familie terug naar de wijsheden van het verleden. Ze bekeerden zich tot een meer ecologische landbouw. Vanaf 1997 werd alle gif op de boerderij gemeden. Een ‘achterwaarts vooruitgaan’: échte duurzame ontwikkeling, gestoeld op de ervaringen van de voorouders en op de inzichten van de huidige tijd.

Ze beschikken over 60 hectare, maar slechts 10 hectare kunnen met een machine bewerkt worden. De rest zijn heuvels en bos. Gaandeweg kwamen er jongeren van een naburig college kamperen en begon het hen te dagen dat een combinatie van agro-ecologische landbouw en onthaal tot de mogelijkheden behoort. Stap voor stap bouwden ze het samen op tot de prachtige site die het nu is: Quinto de Rancho met een capaciteit van 43 mensen voor overnachtingen in appartementen en hutten. ’s Zondags komen er gemiddeld 80 mensen eten.

De verdere uitbouw van het nabijgelegen natuurpark zal deze tendens zeker nog versterken.

Volksverbonden, duurzame landbouw is mogelijk. Bossen, heuvels, bronnen en beken leren ons de wég terug, weg van veneno. Weg van venijn. Weg uit de slavernij in dienst van de exportlandbouw en van het (internationale) grootkapitaal.

(4) www.fetrafsul.org.br

(5) ‘Colonial’ heeft momenteel in Brazili・ een heel andere klank dan in Europa. Zie het duidende artikel ‘Caf・ colonial’ in: ‘Dageraad over de akkers. Soja 瀟ders’, Wervel, 2007.

(6) Voor info over de ‘Rota da Agricultura Familiar’ en ‘Quinto Rancho’: www.quintorancho.com.br