De Franse president Jacques Chirac geniet ervan om zich te gedragen als de "bewaker van de instellingen" die boven het politieke gekrakeel staat. Hij is de man die al twee keer de presidentsverkiezingen won met een sociaal getinte campagne. Hij zalft waar anderen, die onder hem staan, slaan. Begin deze zomer nog met de arrestatie van boerenleider José Bové, een wereldwijd gekende strijder tegen de kapitalistische globalisering, met voorop zijn strijd tegen de multinationals die genetisch getransformeerde gewassen op ons aflaten.
Bové werd op zondagmorgen 22 juni in zijn woning in Potensac (Aveyron) opgepakt met een bijzonder spectaculaire operatie. De krant Le Monde vergeleek de ingezette middelen met een actie tegen het groot banditisme. Nochtans heeft Bové tegen geen enkele persoon geweld gebruikt, onderstreepte de krant. "Hij heeft gehandeld voor een gezond milieu, voor de vrijheid van de boeren om hun eigen zaden te gebruiken…". Waarbij Le Monde er ook op wees hoe de regering niet optreedt tegen boeren die veel meer geweld hebben gebruikt maar lid zijn van regeringsgezinde organisaties.
De leider van de Confédération Paysanne, een kleine maar zeer militante boerenorganisatie, was veroordeeld voor het vernielen, in 1999, van genetisch gemanipuleerde maïs op een testveld. Bové was eerder al voorwaardelijk veroordeeld voor het vernielen van genetisch gemanipuleerde rijst. Met het nieuwe vonnis werd het voorwaardelijk effectief en kreeg hij in totaal tien maanden opsluiting.
Bové voerde nochtans actie nadat de rechtse regering Juppé beslist had die maïsteelt te verbieden, zodat de boerenleider toch wel een stevig argument had voor zijn actie. De "linkse regering" Jospin had die beslissing van haar voorgangster wel teruggedraaid. In maart 2002, kort vóór de presidentsverkiezingen, had een ‘comité van wijzen’ de regering Jospin echter laten weten dat er "een democratische controle op testen met genetisch gemanipuleerde gewassen moest komen". Wat had Bové anders gedaan?
Bové zat dus in de gevangenis toen George Bush op 24 juni een nieuw offensief tegen de EU ontketende omdat de Europeanen zich blijven verzetten tegen de productie en invoer van die gewassen. Bush deed dat zelfs uit naam van de belangen van het hongerlijdende Afrika, daarbij toegejuicht door Monsanto en andere economische groepen die de wereldmarkt van genetisch gemanipuleerde zaden controleren en daarbij eisen dat de lokale boeren hun eigen zaden niet meer mogen gebruiken. De Franse regering zegt, zoals de meeste andere EU-regeringen, dat dit niet kan, maar intussen doet ze tegenstanders van die teelt opsluiten. Dit is op zichzelf al zeer merkwaardig.
Chirac écolo
Het werd nog veel merkwaardiger toen president Chirac tegelijk voorstelde de bescherming van het milieu bij de komende grondwetsherziening in de grondwet op te nemen. Chirac, de grote vriend van de nucleaire lobby, als verdediger van het milieu? Terwijl zijn regering een wetsontwerp voor waterbescherming in de ijskast stopt, oogluikend toelaat dat de wetten op bescherming van kust- en berggebieden dagelijks grof met de voeten worden getreden, de jagers in alles toegeeft en snoeit in de uitgaven voor milieubescherming.
Het heeft dus alles weg van een recuperatiestunt. In de grondwet staat ook het recht van iedereen op werk en de syndicale vrijheden ingeschreven. Maar in de praktijk doet de rechtse regering Raffarin, van Chiracs partij UMP, van alles om van die grondwettelijke bepalingen dode letter te maken. Zo besliste de regering tegenover de leerkrachten die hebben gestaakt tegen de hervormingen in het onderwijs en het pensioenstelsel, bijzonder streng te zijn wat betreft afhoudingen op hun loon.
De regering slaat, maar Chirac zalft. Vlak na de arrestatie van Bové liet de president lekken dat hij de boerenleider ter gelegenheid van de nationale feestdag wel gratie zou verlenen.
Tegelijk werkte Chirac een systeem uit om zichzelf ook permanent gratie te verlenen. Hij geniet juridische immuniteit voor de duur van zijn mandaat (tot 2007), iets wat hem al goed van pas is gekomen om te ontsnappen aan rechtszittingen over corruptie en verduistering tijdens zijn Parijse burgemeestersschap.
Een nieuwe wet zou het ook nadien moeilijker moeten maken om een gewezen staatshoofd voor de rechter te brengen, onder meer door de vaagheid over het feit dat de verjaringstermijn tijdens de ambtsduur wordt opgeschort. Nu is dat wel zo, wat betekent dat de jaren van die ambtstermijn niet meetellen voor verjaring.
Intussen zou Chirac als staatshoofd alleen door een soort ‘impeachment’ (naar Amerikaans model) in last zou kunnen worden gebracht. Daarbij wordt een grote rol toebedeeld aan de Senaat, gekozen door de lokale notabelen, waar rechts steeds over een zeer stevige meerderheid beschikt. Alhoewel, Chirac heeft op dat vlak niet te klagen van links, de regering Jospin was op dat vlak erg meegaand met de president.
Deze presidentiële immuniteit maakt het optreden tegen Bové alleen nog grotesker. Maar ook gevaarlijker. Want dit kan ook het signaal zijn dat de regering Raffarin meer dan vroeger syndicale acties wil criminaliseren om de geplande sociale afbouw en privatiseringen door te drukken. Rechtse juristen juichten alleszins de opsluiting van Bové toe als een signaal dat vonnissen "nu eindelijk worden uitgevoerd."
(Uitpers, nr. 44, 4de jg., juli-augustus 2003)
