In het zonnige zuiderse Spanje is het prettig vertoeven voor al wie kan grabbelen in de buidel. De toeristen, die binnen dit en twee weken en masse de Spaanse kusten gaan bevolken, weten dat als geen ander. Zij kijken uit naar zorgeloosheid, gretigheid, licht en warmte en zijn bereid – en in staat – daarvoor te betalen. De Spaanse horeca stooft zich gaar voor de invasie. Twee maanden hard zwoegen en ploegen zal hun buidels vullen. De entente tussen het Mediterrane Spanje en zijn bezoekers is sinds de jaren ´60 een jaarlijkse zomerse afspraak. Het stedentoerisme, ontstaan in de jaren ´90 en exponentieel gegroeid in het laatste decennium, kent nauwelijks nog een laagseizoen. Zonnekloppers, city-trippers, backpackers, cultuursmullers, chill & discogangers onder de zwoele sunset… Met zo een 100 miljoen zijn ze. En allemaal verwachten ze van hun verblijf in Spanje een prettige tijd. De mythe van het geromantiseerde Spanje is kranig. Het echte Spanje, hoewel toeristen daar doorgaans weinig interesse voor hebben, is dat ook. De manier waarop paus Leo XIV vorige week omarmd werd door zowel conservatief als progressief Spanje is een mooie illustratie van de Spaanse verknochtheid met het katholieke geloof en de Kerk als instituut. Ook die entente heeft iets kunstmatig, paradoxaal en opportunistisch.
Waarheid en rechtvaardigheid
Het bezoek van Paus Leo XIV aan Madrid, Barcelona, Tenerife en Gran Canaria stelde zowat iedereen tevreden. De gelovigen, die de helft van de bevolking uitmaken, en vele niet gelovigen of agnosten, die bewonderen dat de paus zich profileert als een rebel tegen het neoliberale kapitalisme, de dehumanisering van migranten, de distopische steeds meer door AI gestuurde maatschappij en het democratie ontwrichtende leiderschap van figuren zoals Donald Trump. Leo XIV spreekt een taal die de Spanjaarden begrijpen én voelen. Meer nog, hij biedt ze ook een alternatief, een relatief eenvoudig antwoord op de complexe wereld: omarm de stilte, omhels de liefde, zoek waarheid, vind God. Terwijl progressief Spanje, zeer tegen de zin van een inherent weerbarstige en eigenzinnige bevolking, al jaren een ‘correcte’ moraal en ‘goede’ gedragscode probeert af te dwingen door op te willen voeden, biedt Leo XIV hen de vrijheid om zelf de boodschap van liefde te verinnerlijken en dan naar eigen vermogen om te zetten in gedrag. Dat niet sturende werkt bij de Spanjaard, die graag het gevoel heeft dat hij of zij het eigen leven orkestreert. Dat de eindafrekening iets is tussen hen en God, creëert een vertrouwensband die de politiek – niet rechts, niet links – nooit kan evenaren. De gemiddelde Spanjaard heeft de overtuiging dat politiek een rechtvaardige rechter kan zijn immers nooit geïnterioriseerd. Politiekers ervaren ze als goden uit de klassieke oudheid: capricieus, en dus een spiegel van zichzelf. Het is de reden waarom ze zowel getolereerd als gewantrouwd worden. God daarentegen, en dat heeft de paus tijdens zijn bezoek er heel goed ingeprent dankzij de urenlange uitzendtijd op de publieke omroepen RTVE en TV3, is van een andere makelij. Die is zuiver, waar, rechtvaardig en betrouwbaar.
Wat wij als toeschouwers eveneens konden gadeslaan was hoe progressief Spanje, wanhopig op zoek naar een solide hereniging met het verweesde wetjes en regeltjes vermoeide niet conservatieve Spanje, de paus als een volwaardige autoriteit naar voor schoof die de actuele Spaanse houding in kwesties als Gaza en de nieuwe Europese migratiewet of de massieve regularisatie van migranten waar Spanje voor koos, voor hen legitimeerde. Kerk en Staat kwamen hier heel dicht in elkanders buurt. Niet alleen figuurlijk, ook letterlijk. De entente werd compleet op 8 juni in het Spaanse Parlement. Daar liet Leo XIV de kans niet onbenut om de politieke scheldcultuur ter orde te roepen, zijn humanistische standpunten inzake migratie te verdedigen en abortus en euthanasie af te keuren. Links en rechts content. Wat volgde was een ovatie van zeven minuten en met uitzondering van het afwezige linkse Podemos allemaal blije politici die elk het hunne hadden gehoord en direct daarna opnieuw met elkaar in de clinch gingen. Ook de paus was blij. Want in de niet-confessionele staat die Spanje volgens zijn eigen grondwet is, werden geen luide vragen gesteld bij zijn optreden in het hart van de democratie. De publieke omroepen applaudisseerden gevleid door de kijkcijfers mee. Vragen kwamen er wel uit atheïstische hoek, zoals de Fundació de Ferrer i Guàrdia in Barcelona, waarvan we enkele manifestanten in een kort nieuwsfragment met de wat onsympathieke spandoekleuze ‘jo no t’espero’ (ik zit niet op je te wachten) zagen wapperen. Zo maakten ze duidelijk dat ze niet mee wilden doen met de manische hysterie rond de komst van Leo XIV en de doelbewuste koppeling aan de wijding van de Sagrada Família op Antoni Gaudí’s overlijdensdag. Maar toen was de entente al beklonken. Hun stem stierf in de euforie van een indrukwekkende lichtshow als apotheose op Leo’s wijding van ´s werelds merkwaardigste basiliek.
Kerk en Staat
De Sagrada Família werd door Gaudí geconcipieerd als een godstempel voor de armen, maar groeide uit tot een toeristische hotspot en goudmijn, waarvan de inkom-opbrengsten nog steeds beschouwd worden als (belastingsvrije) donaties. Een klassiek ticket bedraagt 33,80 euro. Met bijna 5 miljoen bezoekers per jaar genereert de rekenmachine gulle cijfers. De website van de Conferencia Episcopal Española publiceert trots dat ze eigenaar zijn van nog minstens 3000 andere onroerende goederen ‘de interés cultural al servicio de la sociedad’. 80% van het Spaanse culturele patrimonium zou in handen zijn van de Kerk, een van de immobiliënmagnaten van het land. De Spaanse Kerk bezit los van de plekken die gerelateerd zijn aan de katholieke cultus of caritatieve activiteiten een pak scholen, ouderentehuizen, musea, bibliotheken, archieven, hospitalen, universiteiten, winkels, landerijen… tot woonblokken en parkings toe. Allen commercieel gemanaged en voer voor de buidel. Een derde van het onderhoud en behoud van dat enorme patrimonium wordt gefinancierd door giften, waaronder dus de vermeende ‘donaties’ om plekken als de Sagrada Família of de Mezquita in Córdoba te mogen bezichtigen. Een ander derde wordt betaald door een kleine 8 miljoen Spanjaarden die de Kerk in zijn belastingbrief fiscaal begunstigt. Op 14 juni bedankte Leo XIV de Spanjaarden vanuit het Vaticaan voor hun gastvrijheid met de woorden: ¡Que Dios bendiga siempre a España! Dat zal wel. Op enkele vermetele atheïstische pretbedervers na, kraaide geen haan naar de inbreuken op de scheiding van Kerk en Staat, nam geen enkel belangrijk persmedium de moeite om dit momentum te gebruiken om de staats gestuurde fiscale privileges van de katholieke Kerk in Spanje eens op tafel te gooien, en werd in een halfrond dat zich voor de helft feministisch verklaart volledig voorbijgegaan aan Leo’s pleidooi tegen abortus. De vrije knieval van het progressieve Spanje zal bij het opstaan niet langer kunnen verbergen dat het op veel meer plekken bloedt dan aan de tere knietjes. Zelfs een paus kan de corruptieschandalen en het pijnlijke gebrek aan een boodschap die het linkse collectief charmeert niet verdoezelen. Aan de rand van de afgrond, koos het progressieve Spanje om die reden voor het altaar. Kleine Spanjaard die ter wereld komt, dat God over je moge waken, schreef de linkshartige dichter Antonio Machado in 1912. Een dikke eeuw later rolt progressief Spanje het katholieke geloof opnieuw een rode loper uit omdat het zelf geen stem vindt om de verloren schapen terug naar de stal te brengen. Maar dat zal de toerist, die alweer staat te drummen aan de Spaanse zonnepoort, worst wezen. Zij voelen zich al bij de gedachte alleen aan hun prettige tijd in het zuiden als in een hemel op aarde.
Sarah De Vlam
14 juni 2026
Bronnen:
Conferencia Episcopal Española
DE VLAM, Sarah, ¡Me gusta! Waarom de Spanjaarden zo Spaans zijn, Ertsberg, 2026.
El País
elEconomista.es
Fundació Francisco Ferrer
La Vanguardia
Pausspecials op RTVE en TV3
