Oef, de PiS is binnenkort niet langer de baas in en over Polen. Wat een opluchting voor al wie gehecht is aan enkele fundamentele vrijheden en rechten. De zeer reactionaire PiS – Recht en Rechtvaardigheid – heeft die de voorbije acht jaar beknot. Ze legde de hand op justitie en media, op onderwijs en cultuur, abortus werd verboden en zwaar bestraft, seksuele minderheden aan de schandpaal genageld. Ganse zones werden ‘”homovrij” verklaard. Polen stond op op de barricades om de decadente ondergang van het Westen af te remmen.
Rechts overwicht
Voor een meerderheid van de Poolse kiezers is het genoeg geweest. De PiS kan met 35,4 %, 194 zetels, ook niet aankloppen bij de uiterst-rechtse Confederatie die het veel minder doet dan voorspeld, 7,2 % en 18 zetels. Die partij had op 15 % gerekend, wat sommige peilingen ook voorspelden.
Oud-premier Donald Tusk kan wellicht over enkele weken zijn oude post weer opnemen. Zijn Burger Coalitie (KO) heeft 30,7 % en 157 zetels. De rechtse Derde Weg (met o.m. de Boerenpartij PSL) haalt boven verwachting 14,4 % en 65 zetels. ‘Nieuw Links” haalt een teleurstellende 8,6 % (- 4 %) en 26 zetels. Er is dus zeker geen ruk naar links geweest. Kern van de KO is trouwens PO (Burger Platform), lid van de rechtse EVP.
Het valt alweer sterk op dat het oostelijk deel van Polen veel meer PiS heeft gestemd dan het westelijk deel, met zijn talrijke grote steden. Het oosten heeft lang deel uitgemaakt van het Russische tsaristische rijk, terwijl het westen meer onder Pruisische invloed stond. Een deel van dat westen was tot 1945 Duits grondgebied bewoond door Duitsers. Wroclaw was Breslau bv.
PO staat vooral in Warschau en andere grote steden sterk, de PiS in meer landelijke gebieden. Dat de zetelverdeling niet aangepast is aan de bevolkingscijfers, komt het meer rurale PiS goed uit – maar niet voldoende.
En nu
President Andrzej Duda heeft nog 30 dagen om het parlement samen te roepen. En dan kan hij traditiegetrouw de grootste partij, de PiS waartoe hij behoort, een regeringsopdracht geven. Die kan aanslepen. PMiSC kan gerust nog twee maanden regeren.
En dan. Een regering Tusk zal niet zo snel enkele beloften kunnen inlossen. Het recht op abortus bij voorbeeld. Want dat ligt moeilijk voor de ‘Derde Weg’ waar de invloed van de kerk zich nog laat voelen. Die Derde Weg zou daar liever eerst een referendum over hebben. Dat is dus nog niet rond. Bovendien kunnen zowel president met zijn vetorecht, als Grondwettelijk Hof, volledig in handen van PiS, heel veel blokkeren. Op dat en op andere vlakken. Er staan een mogelijke regering Tusk heel veel tegenwerking te wachten. De PiS zal niet ontwapenen, en ze heeft machtige wapens (president, justitie, media) in handen.
Hopelijk raakt een regering Tusk niet aan de pensioenleeftijd – Tusk had die in 2012 opgetrokken tot 67 jaar, wat door de PiS naar beneden werd gehaald (65 voor mannen, 60 voor vrouwen). De PiS heeft daar in de verkiezingscampagne dagelijks aan herinnerd. Hopelijk raakt een regering Tusk ook niet aan de gezinstoelagen die veel Poolse gezinnen de voorbije jaren toelieten voor de eerste keer een vakantiereisje te maken. Die gestegen koopkracht zal wel een rol gespeeld hebben in de economische groei van de voorbije jaren. Tusk zou als premier de geblokkeerde EU-fondsen kunnen vrijmaken, wat die economie ook wel deugd zal doen.
Hersenspoeling
De regering kan er ook voor zorgen dat de overheidsmedia niet langer ten dienste staan van een reactionaire hersenspoeling. Hopelijk maakt ze snel een einde aan de eng nationalistische kijk op geschiedenis en identiteit, zoals die nu op school wordt onderwezen, onderdeel van die hersenspoeling.
Het onderwijs was overigens voor de PiS-regeringen een stiefkind, er zullen heel wat investeringen nodig zijn om het Poolse onderwijs op een beter niveau te brengen. Idem voor gezondheidszorg, een ander stiefkind van de vorige regeringen.
Zal dat wel kunnen als Tusk zoals vorige keren weer een neoliberaal beleid voert, gekoppeld aan strakke begrotingen die weinig plaats laten voor dergelijke investeringen? Vooral nu het gewicht van links nog kleiner is geworden.
