Hoe het mogelijk is dat Oekraïense militairen nu al sinds 6 augustus op Russisch grondgebied vertoeven, en niet als krijgsgevangenen, is nog verre van helder. Dat dit een onmiskenbare vernedering is voor het Kremlin en voor president Vladimir Poetin in het bijzonder, staat buiten kijf. Het is niet door het te negeren of af te doen als een niemendal dat Poetin de schok dempt.
Vernederd
Een vernedering teveel? Hoe is het te verklaren dat het in het defensief gedreven Oekraïense leger, zomaar de grens kan oversteken en als het ware door de boter marcheert. Dat zij talrijke onthutste Russische soldaten krijgsgevangen nemen. Dat de gouverneur van de oblast tientallen dorpen moet doen ontruimen. Dat is allemaal een blamage voor Poetins militaire inlichtingendienst en voor het Kremlin zelf. Hoe ze het ook draaien of keren, Poetin staat bij elke opgeblazen brug opnieuw voor aap. En daar kunnen we niet rouwig om zijn.
Kan deze vernedering tot een crisis van Poetins regime leiden? Daarvoor heeft de president ruim keuze aan zondebokken, vooral omdat de strategen van het Kremlin na bijna 30 maanden oorlog toch geen glorieuze balans kunnen opmaken. Dit jaar nauwelijks iets meer dan 1000 km² veroveren met een overmacht aan manschappen en wapens, doet toch de vernedering niet vergeten uit de beginweken van de agressie.
Het Kremlin had zich in februari 2022 niet verwacht aan de sterke weerstand aan Oekraïense zijde. De hoop dat Kiev snel zou vallen, was een illusie. Dat het Russisch leger al snel vastliep, was een eerste grote vernedering voor Poetin. Die is hij zondermeer te boven gekomen. Koersk komt daar nu wel bovenop, maar er staat geen volksrevolutie voor de deur, en Poetin heeft ervoor gezorgd dat een paleisrevolutie weinig kans maakt. Dat zou trouwens van het Kremlin een nest van nog ergere haviken maken.
Verrast?
De westerse bondgenoten en wapenleveranciers van Oekraïne, doen alvast alsof ze compleet verrast werden door dat Oekraïense offensief op Russische bodem. De enen al oprechter dan de anderen – er is onder meer een opvallend verschil tussen Washington en Berlijn. Duitsland houdt strikter vast aan de stelling dat de wapens die aan Oekraïne worden geleverd, niet worden ingezet op Russisch gebied. Maar op het terrein trekken de Oekraïeners zich daar weinig van aan.
Die verrassing in Washington is natuurlijk schijn, alsof Kiev een dergelijk spectaculair initiatief zou nemen zonder overleg met de VS. Of heeft Oekraïne ook echt op eigen houtje, zonder dat de VS daar van wisten, de NordStream pijpleidingen opgeblazen? Een Duitse rechter heeft nu een uitleveringsbevel naar Polen gestuurd voor een Oekraïener die tot het commando behoorde. Maar zowel Duitse als Poolse als Zweedse als Deense enzoverder diensten, zoeken vooral niét naar die daders.
Dat die Oekraïense troepen zo door de boter gaan op Russisch grondgebied, staat wel in schrille tegenstelling tot de alarmkreten over de nakende Russische aanvallen op de Baltische staten, waarna Polen en de rest van Europa zouden volgen. Ik kijk dagelijks naar de Franse nieuwszender LCI, die meer en meer een propagandakanaal wordt rond het thema Russische dreiging. Vooral Baltische en Poolse politici roepen om ter luidst. Dat de Estlandse superhavik Kaja Kallas aan het hoofd van de EU-diplomatie zou komen, zal de ganse EU daarin meeslepen.
Die oorlogspropaganda verliest veel aan geloofwaardigheid nu men ziet hoe het Poetin-regime het eigen rondgebied niet eens kan verdedigen en hoe Russische soldaten zich zonder enige krijgslust overgeven. Is dat het gevreesde Russische leger dat ons onder de voet gaat lopen? Deze nieuwe versie van “De Russen komen” uit de jaren van de Koude Oorlog is vandaag nog ridiculer en valser dan toen.
Onderhandelen
Het is niet daarom natuurlijk dat de Oekraïense leiders troepen over de grens stuurden. Ze hebben alvast grote baat gehaald uit hun offensief: de eigen aanhang nieuwe moed geven door aan te tonen dat de vijand niet onoverwinnelijk is. Grote vijand Poetin rijgt het woord ‘invasie’ niet over de lippen, dat is te beschamend; hij heeft het over “de toestand in de grenszone”.
Militair gezien hoopt Kiev wellicht dat Moskou, om het terrein terug te winnen, troepen en wapens zal moeten inzetten die nu op Oekraïens grondgebied actief zijn. Wat wellicht veel meer meespeelt, is dat dit de positie van Oekraïne zal versterken als het tot onderhandelingen komt.
Steeds meer Oekraïeners zijn gewonnen voor onderhandelingen. De tol is zeer hoog: doden, gewonden, vernielingen van woningen, stroomvoorziening die uitvalt en andere druk op het dagelijks leven, plus de rekrutering van militairen waaraan velen trachten te ontsnappen. Enige oorlogsmoeheid is na 30 maanden voor de hand liggend. Met de grensovergang heeft Kiev alvast meer wisselgeld als het aan tafel komt.
