Donald Trump zal enkele Europese leiders misschien laten weten waarover het vrijdag in Alaska met zijn gast Vladimir Poetin gaat praten. Misschien, want waarom zou hij die leiders, die hij net zo zwaar heeft vernederd, echt zeggen waar het zal om gaan. Oekraïne zal wel niet het enige thema van Alaska zijn, het gaat ook om nieuwe krachtsverhoudingen in Europa en de rest van de wereld. Zoals in 1945 in Jalta, op de Krim, en kort daarop in Potsdam?
Jalta en Potsdam worden vaak genoemd als de conferenties waar onder meer Europa werd opgedeeld, met een groot deel onder controle van de Sovjet-Unie. De Britse premier Winston Churchill en de VS-presidenten Franklin Roosevelt (Jalta) en Harry Truman (Potsdam) stelden er gewoon de krachtsverhoudingen vast. Het was tenslotte het Rode Leger dat de grootste rol had gespeeld en de Sovjet-Unie die de hoogste tol had betaald in de zege op de nazi’s.
Jalta en Potsdam, daar waren de leiders van de drie belangrijkste mogendheden van dat moment. In Alaska zijn het alleen de VS in de nieuwe gedaante van Trump en Rusland. Een van de groten is er niet bij: China. Dat beperkt wel erg de radius van Alaska.
Oekraïne
Waar het over Oekraïne gaat, doet het wel aan Potsdam denken. Daar werd onder meer een belangrijke grens vastgelegd, de Oder-Neisse grens tussen het westelijk opgeschoven Polen en het ingekrompen Duitsland. Rond 9 miljoen Duitsers moesten weg uit wat vandaag “nieuw Polen” (het westelijk deel) is. Het oostelijk deel van Polen, met zijn Witrussen, Oekraïeners en andere Oost-Slaven, kwam toen bij de Unie van Socialistische Sovjetrepublieken.
De EU voelt natuurlijk nattigheid waar het om Oekraïne gaat: Geweld mag niet tot grenswijzigingen leiden, luidt het, Maar het probleem van de oostelijke grenzen van Oekraïne was er bij de onafhankelijkheid in 1991 en werd acuter met discriminerende wetten van de Oekraïense nationalisten. Pogingen om dat vreedzaam te regelen, zoals de akkoorden van Minsk, werden door Kiëv, Berlijn en Brussel gesaboteerd. Nu als vernederde Unie komen zeuren dat Europa er moet bij betrokken worden, is alweer “vergeten” dat Moskou ook in Europa ligt. Wie vrede en stabiliteit in Europa wil, moet er het oostelijk deel bij betrekken, ook al gaat het om een autoritair onderdrukkend regime.
Ideologische verwanten
Inzake democratisch gehalte verschillen de VS van Amerika, steeds minder van Rusland. Trump en Poetin gaan ideologisch op elkaar lijken en bekijken ‘Europa’ (EU en omgeving) door dezelfde reactionaire bril.
Hun ideologische verwantschap kan men aflezen uit de vrienden die ze in Europa hebben. Vice-president JD Vance liet er op 14 februari in München geen twijfel over bestaan: de VS van Trump staan aan de zijde van de Duitse fascistische AfD.
Kristl Noem, Trumps minister van Binnenlandse Zaken, voerde in Polen actief campagne voor de presidentskandidaat van PiS. Die PiS zit wel in het EU-parlement in de fractie ERC (met N-VA) die vooral Trumpofiel is, terwijl de “Europese Patriotten”, zoals de Hongaar Viktor Orban, hun genegenheid verdelen tussen Trump en Poetin.
Bittere pil
Op dat terrein zijn Trump en Poetin gaan rivalen. Ze zijn en blijven dat op veel andere vlakken wel, en ook dat zal in Alaska wel meespelen, al wordt het daarom niet uitgesproken. Trump heeft net vorige week met de deal tussen Armenië en Azerbeidzjan Poetin een voetje gelicht in zijn achtertuin. Dat Ruslands ‘historische bondgenoot’ Armenië een VS-consortium voor 99 jaar het beheer toestaat over een stuk strategisch Armeens grondgebied (de Zangezur corridor) is voor Poetin een bittere pil.
Trump kan tegenover Poetin nu makkelijk dreigen gelijkaardige deals te sluiten inzake Oekraïne als Poetin hem geen nieuwe stap naar de Nobelprijs oor de Vrede gunt in de vorm van een bestand. Dan moet Moskou in ruil wel een Oekraïense Oder-Neisse grens krijgen. Onaanvaardbaar, zeggen Zelensky en de EU, maar waarom zouden ze zich in Alaska daar veel van aantrekken. Een eventuele kaart met nieuwe grenzen zal niet eens hertekend worden in bijzijn van Zelensky, maar hem gewoon worden voorgelegd.
Fossiele obsessies
Fossiele brandstoffen voorop gas en olie, zijn terreinen waarop Poetin en Trump elkaars zakelijke concurrenten zijn. Beide zijn eraan verslaafd, voor Rusland is het de grootste bron van inkomsten, terwijl Trump campagne voerde met als leuze “Drill baby drill”. De recente handelsovereenkomst (of beter handelsdictaat) tussen de VS en de EU behelsde een EU-toezegging jaarlijks voor 250 miljard dollar brandstof bij de VS te kopen.
Tijdens zijn eerste ambtstermijn heeft Trump de Russische gasleveringen aan West-Europa onder druk gezet met zware sancties tegen eenieder die ook maar een vinger hielp bij de aanleg van NordStream 2. Trump chanteerde Duitsland en de EU met waarschuwingen niet afhankelijk te zijn van dat (goedkoop) Russisch gas. Zijn opvolger Joe Biden volgde hem daarin. Washington haalde zijn slag thuis, in november 2021 (vóór de Russische invasie van Oekraïne) ging het afgewerkte NordStream 2 niet open. In september 2022 werden NordStream 1 en 2 opgeblazen. Als toemaat gaf men Rusland daar nog de schuld van.
In Duitsland hopen ondernemers dat de leidingen toch hersteld worden, maar dan met VS-ondernemingen als uitbaters – in een deal met Moskou. Dat gaat evenwel recht in tegen de berekeningen van Trump die hoe dan ook zijn (duur en milieuvijandig) schaliegas opdringt.
India ondervindt nu ook hoe scherp de concurrentie tussen de twee is. Trump heeft de invoertarieven voor India van 25 naar 50 % opgetrokken als straf voor de grote invoer van Russische olie. Nochtans schoten Trump en de Indiase premier Narendra Modi zo goed met elkaar op, ideologische verwantschap. Die is nu overspoeld door olie.
Xi
De ontmoeting in Alaska verdient ook de benaming ‘top’ niet omdat de grootste rivaal van de VS en grootste steun van Rusland, China, afwezig is. China, de gangmaker van nieuwe internationale samenwerkingsverbanden, zoals het door Trump gehate BRICS waarvan Rusland deel uitmaakt.
Probeert Trump door deals te sluiten met Poetin, Rusland minder afhankelijk te maken van China? Poetin en Xi zijn tenslotte op veel terreinen, zoals Centraal-Azië, elkaars rivalen. Dat is geen onderwerp in Alaska, het beperkt heel erg de draagwijdte ervan. Meer dan een onderonsje, zoals Trump het nu voorstelt, maar geen top.
Zie ook:
https://www.uitpers.be/vijand-rusland-de-geschiedenis-herschreven/
https://www.uitpers.be/wanneer-binnengrenzen-staatsgrenzen-worden/
