Na de pijnlijke ervaringen van Bolivië waar een deel van radiaal links de coup tegen Evo Morales ontkende en datzelfde radikaal links in Ecuador liever een conservatieve neoliberaal in plaats van een sociaal-democraat als president had, lijkt de les in Peru gelukkig geleerd.
In de tweede ronde van de presidentsverkiezingen van 6 juni gaat de voorkeur naar Pedro Castillo, een kandidaat van wat genoegzaam ‘oud links’ wordt genoemd. De man staat inderdaad voor meer overheidscontrole op de economie, maar heeft geen boodschap aan een genderbeleid of rechten voor de LGTB gemeenschap.
Oproepen om zich te onthouden of om voor Keiko Fujimori te stemmen zouden in Peru inderdaad op onbegrip worden onthaald. Keiko is de dochter van haar vader en is de kandidaat die het hoogste percentage ‘afwijzing’ op haar naam krijgt. Sinds de eerste ronde van de verkiezingen op 11 april is de kloof tussen de twee kandidaten weliswaar verkleind, in sommige peilingen tot minder dan één procent, maar Pedro Castillo blijft op kop. Afwachten dus wat het wordt.
Angst voor ‘terrucos’
De rechterzijde heeft er alles aan gedaan om Pedro Castillo af te schilderen als ‘communist’, als kandidaat van het al lang ter ziele gegane ‘Sendero Luminoso’, als gevaar voor de democratie en de vrijheid van de Peruanen.
Maar ondanks Keiko’s veel sterker campagneteam en communicatiestrategie gaat de boodschap er niet echt in bij de bevolking. Fujimori – vader en de hele familie – staan symbool voor vérgaande corruptie en schendingen van mensenrechten. Sendero Luminoso heeft bijna dertig jaar geleden de wapens neergelegd, nadat Abimael Guzman in de gevangenis terecht kwam. Zijn opvolgers zijn inmiddels overleden of eveneens opgepakt, en de herhaalde beschuldiging van ‘terrucos’ –‘terroristen’ – wordt stilaan ongeloofwaardig.
Het is Keiko’s derde poging om Peru’s president te worden. In 2011 nam ze het op tegen Ollanta Humala, en net vóór de verkiezingen was er zowaar een ‘terroristische aanslag’ waarbij vijf soldaten het leven lieten.
In 2016 ging de strijd tegen Pedro Pablo Kuczynski, en weer gebeurde een aanslag door ‘Sendero Luminoso’, aldus het Keiko-kamp.
Niemand was dan ook echt verbaasd dat ook nu een aanslag werd gepleegd in de ‘VRAEM’, een ontoegankelijk gebied van cocateelt dat volledig onder de controle van de mafia staat. Die mafia riep op, aldus de mainstream media, om vooral niet voor Keiko Fujimori te stemmen. Geen toeval, aldus de journaliste Esther Rebollo, we weten toch dat Vladimiro Montesinos, de vermaarde adviseur van vader Fujimori, goede banden had met de drugsmafia en nauw samenwerkte met Pablo Escobar in Colombia.
De invloed van de Verenigde Staten mag evenmin onderschat worden. De ‘Southcom’ heeft een medisch onderzoeksinstituut voor het Amazonegebied in Peru. Algemeen wordt aangenomen dat het zich vooral met spionage bezig houdt. Vragen in het Parlement blijven steevast onbeantwoord en een linkse president zou het werk in gevaar kunnen brengen.
Castrochavismo
Terrorisme en drugskartels, het zijn de makkelijke middelen om angst te wekken bij de bevolking, hoewel er sleet zit op de beschuldigingen.
Er is ook nog het ‘castrochavismo’, het schrikbeeld dat Peru onder een ‘communistisch’ president verwordt tot wat Cuba en Venezuela vandaag te zien geven. Lege winkelrekken, hoge inflatie en geen burgerlijke vrijheden meer. Rechts nodigde zowaar de Venezolaanse opposant Leopoldo Lopez uit om Keiko’s campagne te ondersteunen en de bevolking te waarschuwen voor wat hen met een linkse president te wachten staat.
Maar ook dat argument werkt niet meer zo goed. De Peruanen weten nog hoe het Fujimori was die die zowat alle sociale en economische rechten liet schrappen, hoe honderdduizenden vrouwen gedwongen gesteriliseerd werden, en ze weten dat Keiko zelf vervolgd wordt in een met Odebrecht verbonden corruptieschandaal. Ze zat zelfs even in de gevangenis en is vrij op borgtocht. Ze kan tot dertig jaar gevangenisstraf oplopen. ‘Je staat aan het hoofd van een criminele bende’, sprak Pedro Castillo haar toe tijdens het tweede en laatste televisiedebat.
Kortom, Pedro Castillo is voor velen wellicht niet de ideale kandidaat, maar Keiko Fujimori is dat nog veel minder. De kans dat de linkse kandidaat het haalt is dan ook niet denkbeeldig, en het spreekt voor zich dat het bedrijfsleven er koude rillingen van krijgt.
Een stabiele regering?
Dat alles neemt niet weg dat de kans klein is dat er ook een stabiele regering kan gevormd worden. Bij de eerste rond van de verkiezingen waren er niet minder dan achttien kandidaten, en de twee met de hoogste score haalden nauwelijks 19 en 13 %, samen dus nauwelijks 32 % van de stemmen. In het Parlement haalde de partij van Pedro Castillo nauwelijks een goede dertig van de honderddertig zetels.
Stemmen is verplicht in Peru en bij de eerste ronde was de participatiegraad 72 %. Hernán de Soto, die een kleine 12 % haalde, riep net zoals Mario Vargas Llosa op om voor Keiko te stemmen. Ze zien haar als ‘het minste kwaad’.
De nationale voetbalploeg riep op om ‘nee’ te zeggen ‘tegen het communisme’ en Keiko voert campagne in een voetbaltruitje. Of dat helpt weten we zondag.
Het is zelden dat er nog een zo duidelijke verkiezingscampagne wordt gevoerd van uitgesproken links tegen uitgesproken rechts tussen twee conservatieve kandidaten, met twee radikaal tegengestelde politieke en maatschappelijke projecten. En de mensen willen ‘verandering’.
