Met de overwinning van Fernando Lugo blijft de wind van verandering door Latijns-Amerika waaien. Ook uit Paraguay komt een kreet om komaf te maken met de jaren ’90 en een alternatief te zoeken voor het neoliberalisme.
De Partido Colorado was 61 jaar onafgebroken aan de macht in Paraguay. Hiervan nam dictator Alfredo Stroessner 35 jaar voor zijn rekening; van 1954 tot 1989. Toen hij door zijn eigen militairen opzij werd gezet, kon de partij toch aan de macht blijven. Het beleid wijzigde niet echt: uitbuiting, corruptie, onrechtvaardigheid, repressie.
De uittredende president Nicanor Duarte Frutos was ongelooflijk onpopulair geworden, en de presidentskandidate van de Partido Colorado, Blanca Ovelar, werd sterk met hem geassocieerd. Bovendien was er interne partijfraude gemoeid met haar kandidatuur, zodat de partij verdeeld geraakte.
Keuze voor de armen
De overwinning van de voormalige bisschop, Fernando Lugo, is te danken aan zijn belofte om de corruptie aan te pakken, en aan zijn aandacht voor het platteland en de inheemse bevolking. Brazilaanse landeigenaars voeren een beleid van agressieve ontbossing ten voordele van soyateelt. Lugo wil ook 2 miljoen Paraguayanse economische vluchtelingen overtuigen om naar hun land terug te keren. Met Fernando Lugo steekt ook een half-vergeten stroming in Latijns-Amerika weer de kop op: bevrijdingstheologie, als de ‘keuze voor de armen’ vanuit christelijke inspiratie. Lugo was de kandidaat van de Alianza Patriotica para el Cambio, die naast de Partido Liberal een waaier van kleinere partijen en sociale bewegingen vertegenwoordigt.
Zijn programma focust ook heel erg op betere prijzen voor de natuurlijke rijkdommen. Paraguay verkoopt z’n hydro-elektriciteit aan zeer lage prijzen aan Argentinië en Brazilië: twee binationale bedrijven (Itaipú met Brazilië en Yaciretá met Argentinië) leveren vooral winsten voor de grote vennoten, en bijzonder weinig voor Paraguay. Brasilia en Buenos Aires zijn wellicht niet erg gerust in deze uitkomst. Met deze verkiezingsoverwinning zijn nu alle presidenten van Mercosur-lidstaten van progressieve snit: Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay als vaste leden, Chili en Bolivië als geassocieerde landen, en Venezuela als toetredend lid. Dit belet echter niet dat er interne tegenstellingen blijven dus deze economische ‘bondgenoten’: grote en kleine economieën, ‘rechtvaardige’ prijsbepaling voor grondstoffen en energie, eigen ontwikkelingsstrategieën, enz. Maar het blijft een niet weg te schuiven vaststelling, de wind van verandering blijft door Latijns-Amerika waaien. Ook uit Paraguay komt een kreet om komaf te maken met de jaren ’90 en een alternatief te zoeken voor het neoliberalisme.
Alliantie
Voor Lugo wordt het hele uitdaging om zijn erg heterogene alliantie door de woelige wateren van een regeringsvorming te sluizen. De Partido Liberal heeft vanuit haar geschiedenis een grote volksbasis, maar wordt door stedelijke en rurale elites geleid. Daarnaast zijn er nog enkele radicale linkse groepen lid van de Alianza alsook sociale organisaties die samen het Bloque Social y Popular vormen en veel hoop en verwachting hebben op politieke, economische en sociale verandering. Deze Partido Liberal zou naar verluidt behoorlijk wat parlementsleden tellen; er zal handig moeten omgegaan worden met de verschillende tendensen: korter aansluiten bij Bolivia en Venezuela tegenover goede betrekkingen met de VS. Op te merken valt dat ook de voorbije jaren geregeld contingenten VS-soldaten aanwezig waren in Paraguay op de luchtmachtbasis Estigarribia bij het drielandenpunt Paraguay, Argentinië, Brazilië en slechts 200 km van Bolivia en de grote aardgasvelden verwijderd.
Cruciaal wordt wellicht de functie van landbouwminister. Een landbouwhervorming zal zeker botsen met de agro-exporteurs die hun winsten niet in het gedrang willen laten komen, en ook de grootgrondbezitters blijven een enorme economische macht. Het gewicht van de Liberale Partij in de regeringscoalitie zal dus van groot belang zijn.
Lugo erft een land met heel wat structurele problemen: 35% van de bevolking is arm, de helft daarvan extreem arm. Officieel is er slechts 14,5% werkloosheid maar de informele economie omvat meer dan de helft van de bevolking. Het analfabetisme is beperkt tot 5%. Zeven van de tien Paraguayanen leven op het platteland. Zij verwachten een aanpak van hun problemen: land, infrastructuur, wegen, een duidelijke aanwezigheid van een regulerende overheid. Het oprukken van de grote (buitenlandse) agro-ondernemingen heeft al heel wat inheemse gemeenschappen verdrongen en doen vluchten naar de stedelijke periferie.
Het zal dus niet eenvoudig zijn om zestig jaar onrechtvaardigheid in Paraguay om te buigen naar een progressief beleid. De bevolking is er wel duidelijk vragende partij.
(Uitpers, nr 98, 9de jg., mei 2008)
