Toeval is het zeker en het verband is er ook. Net in de periode dat in de hele wereld uiterst rechtse krachten de winst ophalen bij de bevolking door de dalende koopkracht en de verdwijnende openbare diensten, worden in Panama 28 beschuldigden vrijgesproken in verband met de ‘Panama Papers’.
Het verband? De grote vermogens en de honderden miljoen die werden verduisterd door grote ondernemingen en superrijke mensen die vooral geen belastingen willen betalen, zijn een rechtstreekse oorzaak van de armoede van Staten en regeringen die hun sociale taken niet langer kunnen uitvoeren. Té weinig nog wordt dit verband aangetoond en worden morele argumenten aangevoerd om de keuze voor uiterst rechts bij de bevolking te verklaren. De verklaring is echter in eerste instantie zuiver materieel, dalende koopkracht, verdwijnende bushaltes en geldautomaten, uitkeringen onder de armoedegrens, wachtlijsten en nog meer wachtlijsten. De klachten zijn terecht. De keuze is rationeel.
Toen in 2016 11,5 miljoen documenten werden vrijgegeven door meer dan honderd media over personaliteiten die hun kapitaal in Panama hadden onder gebracht, met de hulp van het advocatenkantoor Mossack Fonseca, was de verontwaardiging groot.
Het ging om politici zoals David Cameron van Groot-Brittannië, de Russische Poetin, Eerste Ministers van Ijsland, Argentinië en Pakistan, politieke verantwoordelijken van een aantal Afrikaanse landen, van Oekraïne, Saoedi-Arabië en anderen, sportlui zoals Lionel Messi, bedrijfsleiders zoals die van Siemens. De lijst is lang. Iemand zou ze opnieuw moeten boven halen.
Sommige schuldigen hebben ontslag moeten nemen, enkele anderen werden in eigen land veroordeeld. Maar David Cameron is opnieuw Minister van Buitenlandse Zaken. Het deert hen niet.
In Panama zelf begon een proces wegens het witwassen van kapitaal tegen het advokatenkantoor. Vorige week viel het verdict: 28 vrijspraken want er zijn ‘onvoldoende bewijzen’.
De zaak ging aan het rollen dank zij de inspanningen van het Internationaal Consortium van Onderzoeksjournalisten (ICIJ) ingeroepen door de Duitse krant Süddeutsche Zeitung die de documenten van een insider kreeg toegestuurd. ICIJ is uiteraard ontgoocheld door dit vonnis maar stelt ook dat de impact van het onderzoek niet verloren gaat omdat er nu hervormingen kunnen en moeten afgedwongen worden.
In Panama zelf haalt men opgelucht adem, omdat de ‘reputatie van het land’ is hersteld… Het zou niet langer als fiscaal paradijs worden gezien.
Toch blijft dit een erg pijnlijke zaak, vooral omdat nogmaals werd aangetoond dat veel grote vermogens het resultaat zijn van illegale activiteiten en/of belastingontwijking. En omdat precies daardoor ontzettend veel schade wordt veroorzaakt voor Staten en regeringen en, onrechtstreeks, voor de bevolking.
De oligarchie kan nog steeds rekenen op straffeloosheid. Nu de kans reëel wordt dat uiterst rechts in meer en meer landen aan de macht komt, mag de informatie hierover met de verstrengeling van belangen, beslist wat beter worden belicht.
