Links in Europa (3)
Links op de Balkan. Bij een eerste blik blijkt dat nog mee te vallen. Sociaaldemocratische partijen overleven, links heeft staatshoofden en ministerposten. Maar past de term links bij lieden die goed bevriend zijn met onder andere de Hongaarse premier Viktor Orban? Bij lieden die een kruistocht voeren tegen homorechten? Natuurlijk niet.
Lichtpuntjes
Neem nu president Zoran Milanovic van Kroatië, vorig jaar herkozen met 74 %. Milanovic is het op veel vlakken eens met Orban. Hij was tot 2016 leider van de Sociaaldemocratische Partij en was tussen 2011 en 2016, toen zijn partij nog de grootste was, premier. Bij de verkiezingen van vorig jaar strandde de coalitie rond de DSP na ene rechts-populistische campagne, op 25 %. Met 37 (op 151) zetels voor de DSP.
De sociaaldemocraten hebben concurrentie ter linkerzijde: daar is er Mozemo (‘We kunnen’, zoals Podemos in Spanje) dat 9 % (winst 2) en 10 zetels haalde. Het groen-linkse Mozemo brak door bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2021. In Zagreb won het van rechts met 64 %, Tomislav Tomasevic werd burgemeester.
Zagreb als lichtpunt. Slovenië is op zijn manier een ander lichtpunt, al is de regerende GS – Vrijheidsbeweging – hooguit links-liberaal te noemen. Die haalde in 2023 als nieuwkomer 41 van de 90 zetels. Ze regeert wel met de sociaaldemocraten en de linkse groep Levica; die haalden in 2023 respectief 7 en 5 %, beide verloren aan GS. De Sloveense regering neemt binnen de EU mee het voortouw in de veroordeling van de Israëlische genocide in Gaza.
Sarajevo, de hoofdstad van Bosnië-Herzegovina, is een ander zeldzaam lichtpuntje in een regio waar uiterst-rechts in opmars is. Sarajevo wordt bestuurd door een coalitie, de Trojka, waarin de sociaaldemocratische SDP het overwicht heeft.
Progressief?
Wat betekent een etiket in Servië. De nationalistische partij van president Aleksandar Vucic is “Progressief”, de Socialistische Partij van Servië is ook vooral nationalistisch (12 % bij verkiezingen van eind 2023).
Het in 2023 opgerichte groenlinkse front ZLF met activisten uit dez electorale groene coalitie Moramo (‘We moeten’, 4.7 % in 2022) situeert zich links. Met daarnaast de in 2020 opgerichte Partij van Radicaal Links die nog erg marginaal is.
In een ander deeltje van wat ooit Joegoslavië was, Kosovo, is Vetëvendosje de grootste partij. Ze wordt meestal omschreven als links-nationalistisch. Ze won wel de verkiezingen van februari, maar zonder een meerderheid. Sindsdien zit alles vast, het parlement slaagt er niet in een voorzitter te kiezen, waardoor er ook nog geen nieuwe regering is. Albin Kurti van Vetëvendosje, premier sinds de zege van 2019, blijft daarmee voorlopig op post. Die partij ijvert onder meer voor Albanese eenheid, met Albanië erbij dus.
In Albanië won de socialistische partij, erfgename van de communistische die tot 1990 de alleenmacht had, in mei voor de vierde achtereenvolgende keer, de verkiezingen. Premier Edi Rama sloot in 2022 een deal met de neofascistische premier van Italië, Giorgia Meloni, om migranten in Albanië onder te brengen; hij houdt Israël te vriend en legt de Albanese maffiosi geen strobreed in de weg om misdaadgeld te komen investeren.
Links ervan is er Lëvizja Bashkë, ontstaan uit Organisata Politike (OP) dat actief is in studentenprotest en sociale conflicten, onder meer in de mijnen. Het kwam in de verkiezingen niet verder dan 1,5 % en 1 gekozene.
Albanese eenheid reikt ook tot in Noord-Macedonië waar ca 30 % van de bevolking etnische Albanezen zijn. De sociaaldemocratische SDSM regeerde van 2017 tot vorig jaar, maar verloor de verkiezingen tegen de zeer rechts-nationalistische VMRO-DPMNE die ook glansrijk de presidentsverkiezingen had gewonnen.
Roemenië
In Roemenië is het politieke terrein na het einde van het nationaal-communistische Ceausescu-bewind, lang gedomineerd geweest door erfgenamen van dat bewind. Op kop Ion Iliescu, een leider van de coup – of de gekaapte volksopstand volgens sommigen – van december 1989 die afgerond werd met de pijlsnelle executie van Nicolae en Elena Ceausescu. Euronews meldde onlangs dat bij een recente peiling 66 % van de Roemenen vindt dat die Ceausescuperiode beter was dan de daaropvolgende en nu – ook veel jongere vinden dat..
Die erfgenamen, te vinden in de ‘sociaaldemocratische’ SPD die de communistische PCR opvolgde, wierp zich vooral op als verdedigster van enkele sociale zekerheden uit dat vroeger bewind. Dat heeft tot voor kort gewerkt, vooral buiten de grote steden. Maar echt welvaart? Roemenië had indertijd 23 miljoen inwoners, nu nog 19 miljoen, omdat miljoenen het toch elders in Europa zijn gaan zoeken. Het droeg ertoe bij dat die PSD eerder een conservatieve partij was en bleef.
Zo conservatief dat ze in 2018 meestapte in het initiatief van twee van haar senatoren die een referendum uitlokten om in de grondwet uitdrukkelijk vast te leggen dat het huwelijk alleen tussen man en vrouw kan. Voor dat homofobe initiatief konden ze rekenen op de Orthodoxe clerus maar niet op de Roemeense kiezers, slechts 20 % ging stemmen, het referendum was ongeldig.
Het zegt wel veel over een partij die erg sterk opkwam tegen corruptiebestrijders om enkele van haar kopstukken te sparen. Toch kon ze tot voor kort rekenen op een pak kiezers bezorgd om sociale uitkeringen; eind 2020 nog goed voor 29 %, vorig jaar nog nummer één maar met slechts 22 %. Genoeg om de premier nog te leveren. Maar in de presidentsverkiezingen van mei haalde de kandidaat van de PSD niet eens de tweede ronde. Marcel Ciolacu, PSD, is daarop afgetreden als premier. Hij was presidentskandidaat geweest in november 2024 en werd toen ook slechts derde.
De PSD zit nu volop in crisis, met gewezen kopstukken die in uiterst-rechts vaarwater zijn terechtgekomen. Links van de PSD is er weinig te bespeuren, al stellen sommigen een beetje hoop op het twee jaar oude groenlinkse SENS dat vorig jaar 3 % haalde.
Bulgarije
Het is in Bulgarije niet rooskleuriger. 1990; de Bulgaarse Communistische Partij besliste – of eerder stelde vast – dat het zo niet verder kon en werd de Socialistische Partij, BSP. Ze won met gemak de verkiezingen voor een grondwetgevende raad: 47 % en 211 van de 400 zetels. De oude nomenklaturisten hadden zich vlot gerecycleerd tot ‘democraten’ die zich opwierpen als verdedigers van een sociaal beleid..
De BSP bleef tot enkele jaren geleden een eerste rangrol spelen, met hoogten – 31 % in 2005 – en laagten – 18 % in 2009 na vier jaar regeren; alweer 27 % in 2017 onder leiding van Kornelija Ninova. De BSP stelde zich onder haar leiding wel steeds conservatiever en nationalistischer op, sloot in 2023 zelfs electorale allianties met ultra-nationalistische groepen als Attaka en zakte tot lage diepten: 15 % in 2021, en na een reeks van 7 verkiezingen de voorbije twee jaar gezakt tot 7%.
Links durven ze de BSP niet meer te noemen bij de Europese SP die zelfs overwoog de partij uit de rangen te sluiten. De BSP zag nochtans in 2021 Roemen Radev met haar steun glansrijk herkozen worden als president. Radev steekt zijn sympathie voor Rusland niet onder stoelen of banken, evenmin als de BSP dat doet, in gezelschap van uiterst-rechtse partijen.
Links van de BSP is het landschap zeer kaal. Links Bulgarije, Balgarska Levitcata, is erg marginaal.
Marginaal, dat geldt bijna voor de ganse Balkan waar uiterst-rechts in ijltempo oprukt, zonder links tegengewicht. Een beetje zoals in Midden-Europa (deel één van deze reeks).
Voor Griekenland verwijzen we naar:
https://www.uitpers.be/syriza-een-griekse-tragedie/
Dit is de derde bijdrage in de reeks Links in Europa. De vorige:
https://www.uitpers.be/links-in-europa-1-verzwonden-in-midden-europa/)
https://www.uitpers.be/italie-de-puinhopen-van-la-sinistra/
