Nord Stream 1 en 2 liggen nu al meer dan drie jaar zwaar beschadigd en uiteraard ongebruikt in de Baltische Zee – sinds een Oekraïens commando ze op 26 september 2022 opblies. Het lijkt onwaarschijnlijk dat er ooit nog Russisch gas door die pijpleidingen naar Duitsland zal vloeien. Maar de nasleep van de sabotage hindert intussen de Duits-Poolse relaties, en zowel in Duitsland als de VS spelen zakelijke kringen toch met het idee die leidingen toch nog te gebruiken. Want het wegvallen van dat goedkoop Russisch gas weegt zeer zwaar op de Duitse energierekening, talrijke bedrijven trekken daarom weg naar goedkopere oorden.
Patriotten
Het speurwerk naar de daders van de aanslag op de leidingen, was op zijn zachtst gezegd merkwaardig. Denen, Zweden en Polen wilden aanvankelijk aantonen dat die aanslagen het werk waren van de Russen, alsof die daar iets bij te winnen hadden. Toen duidelijk werd dat het van elders kwam, vielen de onderzoekingen plat. Behalve het Duitse, dat het Oekraïens commando op het spoor kwam en twee verdachten kon localiseren, van wie één in Italië zat, een ander in Polen. Duitsland vroeg hun uitlevering.
In Italië was dat geen probleem, Sergeii Koezjnetsov – die alle schuld ontkent – is nu in Duitsland. In Polen echter haalde een rechter zelfs Aristoteles erbij om te oordelen dat verdachte Volodymyr Zjoeravlov in feite een goede patriot is die voor zijn land opkomt; het uitleveringsverzoek is afgewezen. Meer nog, premier Donald Tusk zei dat het probleem niet het opblazen van Nord Stream was, wel het feit dat die leiding er ooit gekomen is.
Polen was daar van in het begin een felle tegenstander van, samen met de VS. Het argument was altijd dat Duitsland zich zo afhankelijk maakte van het Kremlin, maar zeker voor de VS speelde mee dat de Russen concurrenten zijn van de gasboeren in de VS die met schaliegas een zeer groot aanbod hebben. Vooral onder de eerste ambtstermijn van Donald Trump is er fel tekeer gegaan tegen de aanleg van Nord Stream 2; Trump nam zeer zware sancties tegen al wat of wie eraan meewerkte, tot de koffieschenker werd er door getroffen.
Kraan niet open
Die druk uit Washington hield niet op met Joe Biden in het Witte Huis. Het was onder die druk dat de Duitse regering van Olaf Scholz (SPD en Groenen) in november 2021 besliste, op wankele juridische gronden, geen certificaat te verlenen en dus de kraan van het pas afgewerkte Nord Stream 2 niet open te draaien.
Het was dus drie maanden vóór de Russische invasie dat een dure pas afgewerkte pijpleiding, niet openging. Niet na de invasie. Het is dan ook merkwaardig dat zoveel media – waaronder The Economist op 22 november 2025 – dat blijven negeren en herhalen dat de kranen dicht gingen na de invasie van 24 februari 2022.
Het goedkoop Russisch begon toe te stromen in november 2011 en droeg zo bij tot wat het “gouden decennium” van de Duitse industrie is genoemd. Nu lijdt diezelfde industrie, zeker de takken zoals de chemische die erg energieverslindend zijn, onder de sterk gestegen energieprijzen. Nu is een deel van Europa afhankelijk geworden van de leveringen van LNG, vloeibaar gas, uit onder meer de VS en Qatar.
Dat laatste heeft al enkele keren gedreigd de leveringen te stoppen als de EU haar Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD), dat zijn regels inzake milieu en mensenrechten, niet intrekt of versoepelt. Het EU-parlement heeft daar inmiddels al gevolg aan gegeven. Van afhankelijkheid gesproken.
Tegengas
In Duitsland komt er tegengas tegen de aantijgingen van de Poolse premier Tusk en co. Gewezen kanselier Angela Merkel suggereerde onlangs dat de Baltische en Poolse leiders met hun eertijdse weigering om met Moskou te praten, de spanning hebben opgedreven en tot de Russische agressie hebben bijgedragen. Ze verdedigt voluit de aanleg van de Nord Stream pijpleidingen. Ze vindt daarvoor gehoor bij een deel van haar partij, de CDU, en een deel van de SPD. De haviken zitten onder meer bij de Groenen.
Thomas Bareiss, Bondsdaglid van de CDU, zorgde in maart voor opschudding met zijn voorstel Nord Stream te heropenen zodra er in Europa vrede is. Bondskanselier Friedrich Merz wil het niet horen, maar Bareiss staat niet alleen. Nogal wat Duitse ondernemers hebben er oor naar, ook voor de Duitsers in het algemeen zou een lagere gasrekening welkom zijn.
Het extreemrechtse Alternative für Deutschland (AfD), of althans een deel ervan, springt op de kar. Vooral co-voorzitter Tino Chupalla viel op met een boze uitval tegen Polen dat volgens hem terroristen beschermt. Chupulla verdedigt bij de AfD goede banden met het Kremlin, terwijl medevoorzitster Alice Weidel een Trumpiste is.
In de VS van Trump zitten lieden die geld ruiken. Nord Stream is zwaar beschadigd, maar kan na een deal rond Oekraïne (een deal, zozien ze dat) misschien hersteld worden. Begin dit jaar heeft een zakenman met goede relaties in Moskou, al stappen in die richting gezet, voorlopig zonder meer. Een Russisch-Amerikaanse samenwerking waar ook Duitsland wel bij vaart, als neveneffect van vrede in Europa?
