De Macedonische kwestie raakt na meer dan een eeuw maar niet van de kaart. Alleen al de naam doet in enkele landen bloed koken. Gordana Siljanovska-Davkova, de nieuwe presidente van de republiek Noord-Macedonië – de internationaal erkende benaming – heeft bij haar eedaflegging alweer olie op het vuur gegoten: ze kreeg het deeltje ‘Noord’ niet over de lippen.
Griekenland reageert woest, een illegale, onaanvaardbare provocatie, aldus de Griekse premier Kyriakos Mitsotakis. In Bulgarije vrezen ze dat de oude historische ruzies weer oplaaien nu de nationalistische VMRO-DPMNE (Interne Macedonische Revolutionaire Organisatie – Democratische Partij voor Macedonische Nationale Eenheid) het na de verkiezingen van 8 mei weer voor het zeggen hebben.
Prespa
Na een onderbreking van zes jaar sociaaldemocratisch bestuur, wonnen de nationalisten zowel de presidentsverkiezingen (met 70 %) als die voor het parlement: 58 zetels op 120. De VMRO-DPMNE legde zich niet meer bij het akkoord van Prespa dat Skopje in 2018 sloot met Griekenland. Daarin werd de naamkwestie geregeld. Athene had groot bezwaar tegen het gebruik voor een staatsnaam van ‘Macedonië’. De zaak ligt in Griekenland erg gevoelig, miljoenen mensen zijn al ooit op straat gekomen rond deze kwestie, met onder meer de leuze “Alexander de Grote sprak Grieks met Aristoteles”. Om te beklemtonen dat de term Macedonië Grieks is. Terwijl de vroegste Slavische bewoners pas in de 7e eeuw arriveerden.
Na de implosie van Joegoslavië in het begin van de jaren 1990 werd onder internationale druk geopteerd voor de benaming ‘Vroegere Joegoslavische Republiek Macedonië’, meestal met de Engelse afkorting FYR Macedonië. Met Prespa werd overeengekomen de republiek voortaan Noord-Macedonië te noemen, een compromis waar zowel Skopje als Athene vrede konden mee nemen. Al was er ook in Griekenland wel verzet tegen dat “verraad”.
De presidente heeft de naamkwestie dus weer opgerakeld. Hristijan Mickoski, de nationalistische leider die wellicht premier wordt, heeft in zijn campagne ook de herziening beloofd van een ander akkoord, dat in 2022 gesloten met Bulgarije. Sofia verzette zich tot dan tegen de openen van gesprekken met het oog op toetreding van Noord-Macedonië tot de EU.
Met het akkoord werd onder meer grondwettelijk vastgelegd dat er een Bulgaarse minderheid in het land is. Er is ook onenigheid over historische figuren, al dan niet Bulgaren of Macedoniërs. Lang geleden, in de communistische periode, was er een Macedonische minderheid in Bulgarije, maar die verdween daar ineens uit de statistieken. Volgens sommige Bulgaarse nationalisten bestaat er geen Slavisch-Macedonisch volk, maar gaat het om Bulgaren aan wie onder het Joegoslavië van Tito een kunstmatige nationale identiteit werd opgedrongen.
Nu er in Bulgarije voor de zoveelste keer parlementsverkiezingen (9 juni) zijn, kan deze kwestie een rol spelen in de campagne. Mickoski wil alvast nieuwe onderhandelingen met Sofia.
Brussel bezorgd
Met 58 zetels op 120 heeft hij nog wel een regeringspartner nodig, en dat wordt allicht een van de partijen van de Albanese minderheid – rond 30 % van de 1,8 miljoen inwoners. De meeste Albanezen bekommeren zich minder om de benaming van het land. Bij een deel van hen leeft de droom van een Groot-Albanië – Albanië, Kosovo en een deel van Noord-Macedonië samen, wat uiteraard botst met het Macedonisch nationalisme.
Dat er felle spanningen dreigen tussen enerzijds Skopje, anderzijds Sofia en Athene, wekt onrust in Brussel. Dat dreigt tot nieuwe veto’s te leiden tegen gesprekken over toetreding tot de EU.
Maar bovendien ziet Brussel met lede ogen hoe de Macedonische nationalisten de volle steun krijgen van onder andere Viktor Orban, de premier van Hongarije. De VMRO-DPMNE zegt te zullen ijveren voor aansluiting bij de EU, maar wordt wel beschouwd als een van de kanalen langs waar zowel Moskou als Peking hun invloed op de Balkan versterken. Het warme bezoek van de Chinese president Xi Jinping aan Belgrado, was kortgeleden het zoveelste teken dat die invloed reëel is.
