Vragen bij Oekraïens Centrum
De Nobelprijs voor de Vrede voor een persoon en twee bewegingen die opkomen voor respect voor de rechtstaat in regimes die daar een loopje mee nemen. Uiteraard een zeer actueel politieke keuze die alleen inzake de ons al jaren bekende Memorial zeker instemming verdient. Memorial is een monument in de harde strijd tegen de vervalsing van de geschiedenis.
Advocaat en activist Ales Bialiatski uit Belarus deelt de prijs 2022 met het Oekraïense Centrum voor Burgervrijheden en met Memorial, een beweging in Rusland die al sinds de Sovjetperiode wil verhinderen dat de geschiedenis wordt uitgeveegd om ze helemaal te herschrijven.
Bialiatski is de stichter (1996) van de mensenrechtenbeweging Viasna en was actief in de bewegingen die president Aleksandr Loekasjenko van verkiezingsfraude en machtsmisbruik beschuldigde. Duizenden medestanders zitten in de gevangenis of in ballingschap. Bialiatski zelf zit sinds 2020 in de cel op de beschuldiging van belastingontwijking, maar kreeg totnogtoe geen proces. Het Nobelprijscomité dringt er wel op an dat hij zijn prijs in ontvangst zou mogen nemen, maar maakt zich weinig illusies.
Eenzijdig?
Het Oekraïense Centrum voor Burgervrijheden kwam er in 2007. De Oekraïense politiek werd toen volledig gedomineerd door oligarchen die in Kiev nog altijd mee aan de touwtjes trekken. Het Centrum werd echter vooral erg actief tijdens de zogenaamde Maidan-opstand van 2013-2014 en onderzocht vooral schendingen van rechten van deelnemers aan die Maidanrevolte.
Na de machtswissel in 2014 ging het Centrum zich onder meer toeleggen op schendingen in de oostelijke gebieden die zich hadden afgescheiden en op de Krim. Uit verslagen van en over dat Centrum blijkt dat het accent wel erg ligt op de schendingen begaan door vijand Rusland, ook in Rusland zelf. Het schept alleszins een indruk van eenzijdigheid. Het is niet dit Centrum dat, zoals Amnesty International deed, oorlogsmisdaden van Oekraïense zijde zal onderzoeken.
Het Centrum is nauw verbonden met National Endowment for Democracy NED), een Amerikaanse ngo opgericht in 1983 door o.a. Ronald Reagan. Die wordt deels gefinancierd door het VS-ministerie van Buitenlandse Zaken. De Oeekraïense ngo werkt eveneens nauw samen met Freedom House, ook grotendeels gefinancierd door de VS-regering. Zowel NED als Freedom House kunnen redelijk beschouwd worden als propagandakanalen van Washington.
Geschiedenis vervalsen
Memorial is een ander paar mouwen.
Dit is een uittreksel uit wat Uitpers eind vorig jaar bracht over Memorial
Het Opperste Gerechtshof van Rusland heeft Memorial buiten de wet gesteld. Memorial voert sinds de Sovjettijd strijd om geschiedschrijving buiten de paden van de overheid te vrijwaren, vooral die over het stalinisme. Dat is niet naar de zin van president Vladimir Poetin die in menig opzicht een politieke erfgenaam van dat stalinisme is. Memorial heeft volgens het Hof de regels niet nageleefd die het als “agent van het buitenland” heeft. Dat etiket heeft Memorial niet zelf gekozen, het is opgelegd.
Het parket had de ontbinding van Memorial gevorderd omdat het als “buitenlands agent een vals beeld ophangt over de Unie van Socialistische Sovjetrepublieken als zijnde een staat van terreur”. Ook zou Memorial de reputatie aantasten van “de Grote Patriottische Oorlog” en “nazi-criminelen in eer herstellen”.
Memorial begon nog in de Sovjetperiode, die net dertig jaar geleden eindigde, te graven in de lange stalinistische periode nu er nog zoveel getuigenissen waren en de archieven langzaam opengingen. Maar van in het begin stuitte dat op zeer veel officiële weerstand, de officiële geschiedschrijving volstond.
De ontbinding van ‘Memorial’ is niet het einde van de operatie monddood maken. Misschien deze woensdag al komt het met Memorial verbonden ‘Centrum voor de verdediging van mensenrechten’ voor de rechter. Deze organisatie wordt beschuldigd van verheerlijking van terrorisme en extremisme, samen met natuurlijk de overtreding van de regels verbonden aan het statuut “buitenlands agent”. (Dit is intussen inderdaad ontbonden).
Poetin heeft dus een gans wettenarsenaal om kritiek van wie of wat dan ook te smoren. Alleen al met het etiket “buitenlands agent” is men vanzelf een orgaan van de vijand. De recente wetten tegen “terrorisme” en “extremisme” zetten de deur open voor volledige willekeur. En toch werd Rusland in 2019, na vijf jaar onderbreking, weer volwaardig lid met stemrecht van de Raad van Europa, een instantie die zegt te waken over de naleving van de mensenrechten. Dat zal de naleving van de mensenrechten bevorderen, zei o.a. Petra De Sutter, nu vice-premier, in haar verslag in 2019. Hetzelfde zei Dirk Van der Maelen (SP) in 1996 toen Rusland ondanks zijn oorlogsmisdaden in Tsjetsjenië lid werd.
