De nieuwe Nederlandse regering is zonder twijfel de meest rechtse regering sinds de Tweede Wereldoorlog. De twee regeringspartijen – de liberale VVD (Volkspartij voor Vrijheid en Democratie) en het CDA (Christen-Democratisch Appèl) – vormen samen slechts een minderheid in het parlement. Om toch over de steun van een meerderheid te beschikken, hebben ze een akkoord gesloten met de rechts-populistische anti-islampartij PVV (Partij Voor de Vrijheid) van Geert Wilders. Daarmee is Wilders de echte winnaar van deze formatie.
Net als de andere regeringen in Europa ziet de regering Rutte het uitvoeren van een drastische bezuiniging op de overheidsuitgaven als haar belangrijkste taak. De gevolgen van de financiële en economische crisis en de miljarden voor het redden van de banken moeten in de vorm van bezuinigingen verhaald worden op de bevolking. De regering wil voor een kleine 20 miljard euro per jaar bezuinigen. Die bezuinigingen moeten vooral komen uit: de sociale zekerheid 4,3 miljard; openbaar bestuur 2,5 miljard; onderwijs 1,4 miljard; openbaar vervoer 1,1 miljard; ontwikkelingssamenwerking 0,9 miljard en zorg 0,9 miljard. Twee posten waarvoor meer geld wordt uitgetrokken zijn subsidies voor research (0,2 miljard) en een verdere verlaging van de winstbelasting (0,4 miljard.)
Toch zijn deze bezuinigingen, die hun weerga in de naoorlogse geschiedenis niet kennen, minder dan de twee regeringspartijen VVD en CDA in hun verkiezingsprogramma’s bepleitten. De VVD wilde naar een bedrag van 39 miljard per jaar en het CDA naar 33 miljard. De PVV van Wilders hield het op 17 miljard. Met name op het punt van de ouderenzorg en het afremmen van een snelle verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd heeft de PVV heel wat binnengehaald. Voor de PVV zijn dat belangrijke punten om haar sociale gezicht te laten zien.
Ook op allerlei andere punten in het regeerakkoord is de hand van Wilders te zien. Zo komen er 500 ‘animal cops’ om dierenmishandeling harder aan te pakken, komt er een apart alarmnummer voor dieren in nood en dierenmishandeling (114 redt een dier), staat er expliciet dat Nederland “verder wil investeren in de band met de staat Israël” en wordt de maximumsnelheid verhoogd naar 130 kilometer per uur.
Maar de belangrijkste winst voor Wilders zit in het hoofdstuk over migratie. Het asiel- en migratiebeleid “zal leiden tot een zeer substantiële daling van de instroom”, zo staat er in het akkoord. “Illegaal verblijf wordt strafbaar”. “De termijn waarna gezinsmigranten een zelfstandige verblijfsvergunning kunnen krijgen wordt verlengd van drie naar vijf jaar behoudens bijzondere omstandigheden”. (De PVV bepleitte een periode van tien jaar.)
Het kabinet zal zich in Europa sterk gaan maken voor aanpassing van de EU-richtlijn inzake gezinshereniging, waarbij ze zich onder meer zal inzetten voor: “verhoging van de leeftijdseis voor de partner naar 24 jaar; verhoging van de inkomenseis naar tenminste 120% van het minimumloon en invoering van een borgsom.” “Het terugkeer- en uitzetbeleid wordt geïntensiveerd”; “vreemdelingen die hier rechtmatig verblijven maar strafrechtelijk zijn veroordeeld worden eerder het land uit gezet”; “personen die binnen vijf jaar na verkrijging van het Nederlanderschap veroordeeld zijn of worden voor een misdrijf waar 12 jaar of meer op staat, wordt het Nederlanderschap ontnomen.” En zo gaat het door.
Door Wilders worden al deze maatregelen omschreven als een bijdrage aan het terugdringen van de islam. De regeringspartijen leggen ze heel vroom uit als een bijdrage aan de integratie. Deze tegengestelde boodschap is voor de drie partijen geen probleem. Zij zijn op dit punt nadrukkelijk overeengekomen dat ze het niet met elkaar eens zijn. “Wij beoordelen mensen niet op hun afkomst maar op hun toekomst, niet op hun geloof maar op hun gedrag, niet als groep maar als individu,” schrijven de partijen in de inleiding van het akkoord. “Vrijheid van onderwijs behoort tot het fundament van onze constitutie. De grondwettelijk verankerde godsdienstvrijheid omvat alle godsdiensten en levensovertuigingen”, gaan ze daarna even vroom verder. En dan komt de aap uit de mouw: “VVD en CDA zien de islam – anders dan de PVV – als religie en zullen daar naar handelen.” Wilders ziet de islam als een kwaadaardige ideologie en handelt daarnaar.
Met deze overeenkomst heeft Wilders zich in een riante positie geplaatst. Hij geeft steun aan het regeerakkoord zonder daar direct en in personele zin verantwoordelijkheid voor te dragen en hij houdt zijn handen vrij om zijn uitleg daarvan te geven. Zo houdt hij VVD en CDA in gijzeling.
Of deze constructie een lang leven beschoren is, zal afhangen van twee factoren. In de eerste plaats van de vraag of Wilders op langere termijn zijn achterban kan behouden. Zijn succes is gebaseerd op de onvrede onder een groot deel van de bevolking over de gevolgen van de neoliberale globalisering en het richten van die onvrede op de islamitische zondebok. De komende tijd zal veel van zijn demagogische kwaliteiten gevraagd worden om zijn steun aan de ernstige verslechteringen op sociaal-economisch vlak die vooral zijn achterban zal treffen te verkopen. Of een verdere verscherping van zijn anti-islam en antilinkse retoriek daarvoor voldoende zal zijn, is de vraag.
De tweede en nog bepalender factor is de vraag of links er in zal slagen het sociale verzet tegen de plannen van deze regering te organiseren. Daarover kunnen we helaas niet al te optimistisch zijn. De nog steeds grootste linkse partij, de sociaal-democratische Partij van de Arbeid, wordt terecht sterk medeverantwoordelijk gehouden voor de neoliberale politiek en bevindt zich in een diepe crisis. De uit “klein links’ voortkomende partij GroenLinks heeft zichzelf feitelijk omgevormd tot een sociaal-liberale partij. De SP is, mede door haar sterk parlementaristische en gouvernementele opstelling, verzwakt.
De kleine groepen links van parlementair links zijn zwak en voor een deel redelijk sektarisch. Binnen de vakbeweging is een zekere tendens naar een meer strijdbare opstelling te zien, maar die blijft beperkt. Of het in de loop van de tijd tot een massaal verzet zal komen, is nog maar de vraag. Als dat niet het geval is zal de positie van links, van de vakbeweging en van andere sociale bewegingen steeds verder uitgehold worden.
(Uitpers nr. 125, 12de jg., november 2010)
