Noersoeltan Nazarbajev is na 30 jaar aan het hoofd van Kazachstan op pensioen. Als blijk van waardering heeft zijn parlement de hoofdstad Astana, die hij gesticht heeft, Noersoeltan gedoopt. Met Nazarbajev weg, zijn er in de gewezen Sovjetrepublieken geen leiders uit de Sovjetperiode meer.
Nazarbajev werd na de implosie van de Sovjet-Unie in 1991 van communistisch partijleider president van een nieuwe onafhankelijke staat. Zoals andere collega’s uit de Sovjettijd werd hij ineens een nationalistische voorman. Hij ontpopte zich als promotor van de “kazachisering” van het land. Voor Nazarbajev moest Kazachstan het land van de Kazakken worden, een Turks volk verwant met de Kirgiezen en de Oeigoeren.
Russen
Kazachstan telde bij de implosie een zeer grote Russische minderheid die in het noordelijk deel zelfs een meerderheid was. Tijdens de periode van Michail Gorbatsjov (1985-1991) kwam het er tot zware etnische spanningen. Toen Moskou in 1987 de Rus Kolbin als partijleider opdrong, betoogden Kazakken daar massaal tegen. Bij de onderdrukking daarvan vielen toen tientallen doden. Toch verklaarde Gorbatsjov kort daarop dat in de Sovjet-Unie alle volkeren harmonisch met elkaar samenleefden.
De energierijkdommen van Kazachstan gaven Nazarbajev de middelen om bij voorbeeld een nieuwe hoofdstad, Astana, bijna letterlijk uit de grond te stampen. Veel tegenstand duldde hij niet. Van bij de aanvang werd elke oppositie stevig gemuilband, zodat nepotisme, corruptie en oligarchie goed kunnen tieren. Toen arbeiders van de olievelden in 2011 staakten en actie voerden, werd dat brutaal onderdrukt, met voor zover bekend minstens 15 doden.
Dariga
Nu wordt verwacht dat bij nieuwe presidentsverkiezingen de familie Nazarbajev aan de top blijft, want zijn dochter Dariga Nazarbajeva, miljardair, is kandidaat om haar vader op te volgen. In een andere gewezen Sovjetrepubliek, Azerbeidzjan aan de overkant van de Kaspische Zee, volgde Ilham Aliëv ook zijn vader, Geidar Aliëv op. Deze laatste was hoofd van de KGB van Azerbeidzjan en vice-premier van de Sovjet-Unie. Ook hij werd na 1991 een Azeri nationalist die in 1994 tot ontsteltenis van Moskou een groot olieakkoord sloot met westerse maatschappijen.
Ook diens regime is zeer autoritair, net zoals in andere gewezen Sovjetrepublieken Turkmenistan en Oezbekistan. In dat laatste is er nu een grotere opening na de dood van Islam Karimov die in september 2016 overleed. Ook hij was net als Aliëv en Nazarbajev partijleider toen de Sovjet-Unie implodeerde.
