Karol Nawrocki is president van Polen, met bijna 51 % nipt maar onbetwist. Dat is bijzonder slecht nieuws voor de regering van Donald Tusk, voor de Poolse vrouwen die bij ongewenste zwangerschap in de illegaliteit moeten blijven en voor vele EU-leiders die met Tusk graag samenwerken. Het is daarentegen goed nieuws voor alle oerreactionairen in Polen zelf, onder wie de katholieke kerkleiders, en voor Nawrocki’s buitenlandse vrienden, onder wie Viktor Orban en Donald Trump. Ook voor Bart De Wevers N-VA die met PiS in de ERC-fractie in het Europarlement zit.
Verlammend
Een Poolse president heeft geen uitgebreide bevoegdheden. Of toch, het staatshoofd kan wetten goedgekeurd door de vertegenwoordigers van het volk, vanuit zijn functie blokkeren. Wat Nawrocki’s voorganger Andrzej Duda bijna al twee jaar doet.
Dat maakt het voor de regering Tusk, indien ze dat voltallig zou willen, bij voorbeeld onmogelijk de wetgeving op abortus te liberaliseren. Bij Nawrocki’s aanhangers zitten er die zelfs enkele uitzonderingen op het abortusverbod, zoals bij verkrachting, willen schrappen.
De regeringen van de PiS (Recht en Gerechtigheid), die Nawrocki kandideerde, hebben tussen 2013 en 2018 ook het gerechtelijk apparaat tot op het hoogste niveau volgestouwd met zeer trouwe geloofsgenoten die waken over de strengste katholieke normen en zeden. Die er ook over waken dat PiS-politici die van corruptie op grote schaal worden beschuldigd, buiten schot blijven. Daarvoor gelden andere normen.
Wankele coalitie
De zege van Nawrocki is ook nog om een andere reden slecht nieuws voor Tusk: ze zet het voortbestaan van de coalitie op het spel. Die regering is een coalitie van het Burger Platform van Tusk (EVP), van (marginaal) links en van de agrarisch PSL (ook EVP).
Die PSL is zacht gezegd een centrumrechtse partij die helemaal niet warm loopt voor bij voorbeeld liberalisering van abortus. De kerk heeft nog veel greep op deze partij. De PSL is wel erg opportunistisch, haar voorgangster, de ZSL, regeerde mee met de communisten tot 1989. Pas toen het regime implodeerde, werd ze weer PSL. Duikt dat opportunisme weer op en blaast de PSL de regering op? Of wacht ze op haar kans bij de verkiezingen van 2027?
De presidentskandidaat van de regeringscoalitie, Rafal Trzaskowski, heeft zelf ook al een eerder rechtse campagne gevoerd “om rechtse kiezers niet af te schrikken”. Mogelijk heeft hij daardoor wel linkse kiezers van zich afgehouden.
Nawrocki lonkte naar diezelfde kiezers met sociale argumenten, het waren toch PiS-regeringen die talrijke sociale uitkeringen hebben ingevoerd. Intussen is de populariteit van de regering Tusk volgens peilingen vóór de verkiezingen, gezakt tot 39%. De ontgoocheling is redelijk groot.
Oekraïne
Er is ook nog de Oekraïne-factor die mogelijk een rol speelde. De PiS heeft zich wat op de vlakte gehouden, maar de ultra-rechtse Confederatie wier stemmen (14,8) Nawrocki nodig had, hebben dat wel fel uitgespeeld. Die factor, dat is de toegenomen wrevel over de meer dan een miljoen Oekraieners die sinds 2022 naar Polen kwamen. Dat heeft onder meer in sommige regio’s een felle druk gezet op de huurprijzen. Nu het er naär uitziet dat veel Oekraïeners van plan zijn te blijven, worden ze steeds vijandiger bekeken.
Daar kwam ook het misnoegen bij over het Oekraïense graan dat “op doortocht” het Poolse graan met veel lagere prijzen, kwam beconcurreren, wat zeker bij het kiespubliek van de PSL kwaad bloed zette.
Bij veel Polen komen herinneringen boven aan de moordpartijen in 1943-1944 waarbij tienduizenden Polen door Oekraïense nazi-collaborateurs werden afgeslacht. Dat een nazibeul als Stepan Bandera nu in Oekraïne als een held wordt vereerd en standbeelden krijgt, ligt veel Polen zwaar op de maag.
Zie: https://www.uitpers.be/polen-mag-lijken-opgraven-in-oekraine/
Europa
Intussen werkte Tusk zich op de voorgrond als een nieuwe grote figuur van Europa. “Poland Poland” was de cover van The Economist vorige maand, om het toegenomen gewicht van Polen in Europ, in de EU, te onderstrepen. Met een klein vraagteken of dat na een zege van Nawrocki zo zou blijven.
Het is vooral de Franse president Emmanuel Macron die de jongste tijd meer en meer uitpakt met nieuwe formules rond een EU-Troika die de EU – zoals rond Oekraïne- weer op de mondiale rails moet zetten: de as Frankrijk-Duitsland verlengd met Polen. Italië en Spanje moeten maar tevreden zijn met een zijrol; de Italiaanse premier Giorgia Meloni met de haar zelf toegeschreven rol van brug tussen EU en VS. In plaats daarvan verschijnt VK-premier Keir Starmer met wie de Troika dan de Oekraïense president Zelensky gaat omringen.
Maar één pijler heeft nu een klap gekregen, Tusk is ineens a ‘lame duck’, gehandicapt door de zege van een harde tegenstrever die hem twee jaar in de wielen zal rijden, of al eerder indien zijn coalitie wankelt.
De zege van Nawrocki is met andere woorden ook een klap voor het Brussel van de EU.
