Op de NAVO-top van 24 en 25 juni in Den Haag wordt in principe een nieuwe norm afgeklopt. Lidstaten moeten 5% van hun Bruto Binnenlands Product (BBP) besteden aan hun militaire apparaten.
De wijze waarop deze norm er is gekomen en doorgeduwd kan niemand nog doen twijfelen aan wie er de lakens uitdeelt binnen het militair bondgenootschap. Trump schudde de 5%-norm in januari 2025, vlak voor zijn aantreden als nieuwe president, uit zijn mouw zonder dat die gebaseerd was op reële militaire behoeften of dat zijn bondgenoten daarover waren gepolst. Bij de meeste Europese lidstaten heerste aanvankelijk ongeloof, weinigen namen hem ernstig. Maar geleidelijk aan werd duidelijk dat Washington het wel degelijk meende en dat er niet over te discussiëren viel. “Elke bondgenoot moet zich ertoe verbinden om vanaf nu ten minste 5 procent van het BBP te investeren in defensie en veiligheid”, zo benadrukte Matthew Whitaker, de VS-ambassadeur bij de NAVO, enkele weken voor het begin van de NAVO-top. In België lieten verschillende partijvoorzitters desondanks verstaan dat de norm onmogelijk te halen was met de bewoordingen “belachelijk” (Vooruit), “collectieve hysterie” (MR) of “krankzinnig” (CD&V). Maar een kernkabinet later heette het dat de norm een “fait accompli” was, ook al moest er nog formeel beslist worden, niet in het parlement, maar op de top zelf. Ook andere lidstaten gingen schoorvoetend akkoord. Niemand bleek bereid de toorn van het Witte Huis te ondergaan. Hoezeer de landen aan de leiband lopen van de VS bleek vervolgens uit het feit dat president Trump op zijn arrogante kenmerkende wijze enkele dagen voor de top liet verstaan dat de norm niet zou gelden voor de VS. Europa ondergaat opnieuw.
NAVO-secretaris-generaal Rutte heeft de afgelopen weken ook laten zien dat zijn belangrijkste taak eruit bestaat om ervoor te zorgen dat de orders uit Washington worden uitgevoerd. Deze opperlakei stuurde vlak voor het begin van de NAVO-top een vleiend berichtje naar Trump: “U zult iets bereiken wat geen enkele Amerikaanse president in decennia voor elkaar heeft gekregen. Europa zal hiervoor flink moeten betalen, zoals het hoort, en dat is uw overwinning.” Trump stuurde het met plezier de wereld in op zijn kanaal Truth Social. Zoals het een keizer betaamt en met schaamrood op Ruttes wangen.
De nieuwe NAVO-norm zal onvermijdelijk gepaard gaan met een factuur die alleen maar kan betaald worden met een afbraak van de verzorgingsstaat. Als het traject naar die norm de komende tien jaar door de lidstaten wordt gevolgd komen we met een sociaaleconomisch model te zitten dat veel verwantschap zal tonen met dat van de VS: een vet federaal budget voor militaire uitgaven en de overblijvende restjes voor een minimaal sociaal beleid. Hoewel de budgettaire impact immens is, ziet het ernaar uit dat geen enkel parlement van plan is om over deze nieuwe norm te stemmen. De NAVO verdraagt traditioneel geen democratie. Zo verging het ook met de vorige norm van 2% die op de NAVO-top in Wales zonder parlementaire inspraak werd goedgekeurd, in België door de ontslagnemende regering Di Rupo. Gezien de NAVO in consensus beslist, is het voldoende dat een lidstaat tegenstemt om de 5% naar de vuilnismand te verwijzen, maar daarvoor is leiderschap en durf nodig en daar blijkt het in Europa aan te ontbreken. Niet vreemd daaraan is ook dat Europa zelf naar rechts opschuift en het militaire uniform heeft aangetrokken onder impuls van EU-Commissievoorzitter Von der Leyen, buitenlandchef Kallas en enkele Centraal-Europese EU-lidstaten.
De afgelopen maanden regende het nochtans Europese ergernissen over het optreden van ‘keizer’ Trump die als een bullebak beslissingen de wereld instuurt over het optrekken van handelstarieven, claims legt op grondgebied van bondgenoten of wiens regeringsleden extreemrechts ophemelen en hun Europese collega’s verwijten naar het hoofd slingeren over het gebrek aan vrije meningsuiting. Trump stelt zich in eigen land wetteloos op en heeft het ook niet begrepen op het internationaal rechtssysteem. Gaza is zijn Riviera als hij dat zo wil. Europa heeft daar weinig tegen in te brengen en neigt er meer en meer naar om het voorbeeld van Washington te volgen in het verwerpen van het internationaal rechtssysteem.
Strategie
In 1992 lekte de Wolfowitzdoctrine uit die de doelstellingen van de buitenlandstrategie van de VS na de Koude Oorlog uittekende. Volgens de doctrine moet de VS ernaar streven de dominante militaire macht te blijven, de komst van nieuwe rivalen tegengaan en de toegang tot essentiële grondstoffen verzekeren. President Trump heeft zijn stijl, maar hij zet wel de essentie van dat geostrategische beleid voort met de NAVO en andere bondgenoten in de rol van vazallen om het mee te helpen uitvoeren.
Dat plaatst de 5% norm in een ander kader. Rusland is een militaire dwerg met 10% van wat de NAVO vandaag uitgeeft en inferieur op vlak van kwantiteit en kwaliteit van wapens. Een bijna verdubbeling van die wanverhouding gaat dus over veel meer dan het zich verdedigen tegen een mogelijke Russische aanval (wat sowieso onzin is gezien Rusland al zijn militaire inspanningen moet concentreren in Oekraïne waar het front bevroren is). China daarentegen is een sterk opkomende economische en militaire macht. President Obama kondigde al zijn ‘pivot’ naar China aan vanuit de bezorgdheid dat het VS-Amerikaans gezag zou aangetast worden. Tijdens zijn eerste ambtstermijn maakte president Trump zijn Nationale Veiligheidsstrategie (december 2017) bekend waarin stond dat China ernaar streefde om de Verenigde staten te verdringen in de Indo-Pacifische regio. In de aanloop naar de NAVO-top in Madrid verscheen een rapport ter voorbereiding van het nieuw Strategisch Concept van de NAVO waarin er plots sprake was van twee “strategische rivalen”, Rusland en China. Rivalen, dat is niet meteen een begrip dat staat voor samenwerking, wel voor confrontatie. En zo herhaalt de geschiedenis van de Europese volgzaamheid zich in het aanwakkeren van de spanningen met dergelijke ‘rivalen’. De nefaste rol van de VS in de Europese veiligheid die de spanningen met Rusland heeft helpen aanwakkeren dreigt zich te herhalen. De eerste uitbreidingsronde van de NAVO met Polen, Tsjechië en Hongarije was een initiatief van president Clinton (93 -94) in weerwil van duidelijk protest van Jeltsin. De uitbreiding met Oekraïne en Georgië (2008) kwam uit de koker van de neoconservatieve regering Bush, toen onder protest van Duitsland en Frankrijk omdat ze vreesden dat dit de veiligheidssituatie van Europa in gevaar zou brengen. Zijn opvolger Obama maakte werk van een raketschild in Polen en Roemenië waar zowel Rusland als verschillende West-Europese landen zich tegen uitspraken.
Het Witte Huis heeft inmiddels zijn Aziatische bondgenoten duidelijk gemaakt dat het verwacht dat ze het Europese 5%-voorbeeld zullen volgen. Alles wordt in gereedheid gebracht om de strategische confrontatie met China aan te gaan. De vraag is alleen onder welke vorm.
Niettegenstaande deze geostrategische prioriteiten van opeenvolgende VS-regeringen kunnen de stijgende militaire budgetten niet worden losgezien van de belangen van het militair-industrieel complex, een term afkomstig van voormalig president Eisenhower die daarvoor waarschuwde. Tweede derde van de wapenimport van de Europese NAVO-lidstaten is afkomstig uit de VS. De VS-wapenindustrie slaagde er ook in om zijn aandeel in de wereldwijde wapenexport de afgelopen tien jaar uit te breiden van 35 naar 43 procent. Met groeiende budgetten in Europa en Azië gaat de VS-wapenindustrie een rooskleurige toekomst tegemoet. Zopas heeft de Belgische regering een nieuw defensieplan goedgekeurd met daarin nieuwe militaire investeringen ter waarde van 27 miljard voor de periode 2026-2034. Als er een akkoord komt over de meerwaardebelasting komen daar ook nog eens 10 tot 15 nieuwe F35s bovenop voor een bedrag rond de 1,5 miljard. Deze toestellen staan symbool voor de holheid van de ‘Strategische autonomie’ waar de Europeaanse militaristen zo graag mee uitpakken om de stijgende militaire uitgaven te verantwoorden. Als Washington deze vliegende computers ‘afschakelt’ staan ze gewoon aan de grond.
