De Europese Unie (EU) krijgt er in “het bewaken van onze waarden” een zorg bij. Hongarije en Polen kregen kritiek voor het schenden van de normen inzake onder meer autonomie van de justitie en inbreuken op de persvrijheid. De samenstelling van de nieuwe Kroatische regering voorspelt weinig goeds met de intrede van twee ministers met nostalgie naar de tijd van de oestasji’s, de fascistische collaborateurs van de nazi’s. Hun partij is lid van de EVP.
De nationalistische HDZ (Kroatische Democratische Unie) kwam na de parlementsverkiezingen van november 2015 als sterkste uit de stembus, maar zonder meerderheid. Haar “Patriottische coalitie” haalde 59 (van de 151) zetels, drie meer dan de coalitie rond de sociaaldemocratische partij die in het oude parlement een volstrekte meerderheid had. Kroatië zit in een ernstige financieel-economische crisis en nogal wat kiezers bleken ontgoocheld in die uittredende regering. De vluchtelingencrisis werkte ook al in de kaart van de nationalisten.
Oestasji’s
HDZ is de partij van de Kroatische nationalisten van wijlen Franjo Tudjman die in 1991 de onafhankelijkheid uitriep en daarop aan etnische zuiveringen begon. Toen vormden de Serviërs nog twaalf percent van de bevolking, vooral geconcentreerd in het noordoostelijke Vukovar en in de Krajina, een strook langs Bosnië waar ze de meerderheid uitmaakten.
Tudjman en zijn HDZ dachten niet aan rechten voor minderheden. Dat maakte de Serviërs, met de herinnering van wat tijdens de Tweede Wereldoorlog gebeurde, meer dan ongerust. Tijdens de nazi-periode moesten de Kroatische oestasji’s in wreedheid niet onderdoen voor hun Duitse nazi-bondgenoten. In de Kroatische uitroeiingskampen zijn honderdduizenden joden, zigeuners en vooral Serviërs afgemaakt. Honderden dorpen werden uitgemoord en met de grond gelijkgemaakt. En dat alles met de zegen van de katholieke kerk die ervoor zorgde dat talrijke oestasjileiders na de oorlog naar Spanje of Amerika konden ontsnappen.
HDZ
In de oorlog die op het uitroepen van de onafhankelijkheid volgde, waren alle strijdende partijen elkaar in oorlogsmisdadigheid waard. Maar de brutale manier waarop de Kroatische nationalisten de Serviërs uit de Krajina verdreven kreeg in de westerse media op vallend minder aandacht. Wie niet snel genoeg kon lopen, werd afgemaakt.
De Kroatische nationalisten nemen zeer node afstand van de oestaji’s. HDZ-leiders zingen nog altijd de lof van de Kroatische staat tijdens de Tweede Wereldoorlog, die van de Oestasja. Ze hebben talrijke symbolen ervan overgenomen voor de nieuwe staat.
Ministers
HDZ heeft dus geen volstrekte meerderheid, maar ze vond een partner in de nieuwe neoliberale partij Most (De Brug) – 19 zetels. Met Most erbij kan HDZ de teugels niet volledig loslaten. Zo kreeg HDZ de post van premier niet, dat is een partijloze Canadese’ Kroaat, Tihomir Oreskovic, geworden. Maar Tomislav Karamarko, leider van HDZ, speelt als vicepremier de sterke man achter de schermen.
Hij heeft op twee gevoelige posten, Cultuur en Oud-Strijders, twee figuren opgedrongen die bekend staan om hun nostalgie naar de tijd van de oestasji’s. Zlatko Hasanbegovic is lid geweest van een partij die de Kroatische nazileider Ante Palevic als haar stichter beschouwt. Hij is lid van een groep voor eerbetoon aan de slachtoffers van Bleiburg. In die Oostenrijke plaats brachten de partizanen na de oorlog duizenden oestasji’s om.
Landverraders
Hasanbegovic weigert de zege van Tito’s communistische partizanen als een bevrijding van het fascisme te zien. Hij is gekant tegen de antifascistische verwijzingen in de Kroatische grondwet. Deze minister is nu verantwoordelijk voor alle musea, ook het museum gewijd aan het uitroeiingskamp Jasenovac waar de oestasji’s tienduizenden mensen uitmoordden.
Minister van Oud-Strijders Mijo Crnoja is van hetzelfde ideologische hout gesneden. Crnoja vindt dat er snel een register moet komen van landverraders. Dat zou bij voorbeeld slaan op al degenen die in 1991 te lauw waren om de onafhankelijkheid te steunen, op al wie enig heimwee heeft naar de Joegoslavische formule. Verscheidene intellectuelen zien er een poging in om de media te censureren, om links aan te vallen.
EVP
De HDZ is net als de Fidesz van de Hongaarse premier Viktor Orban lid van de Europese Volkspartij (EVP) waarvan ook CD&V deel uitmaakt. HDZ zoekt nu toenadering tot Fidesz en de Poolse regerende PiS – die laatste zit niet bij de EVP. Orban is door de EU zacht aangepakt, vooral onder druk van de EVP. De HDZ moet zich dus niet teveel zorgen maken over de EU in Brussel.
Het feit dat HDZ die twee ministers heeft opgedrongen, illustreert dat deze partij na een periode van matiging, weer de draad van Tudjman opneemt, die van het ultranationalisme. De voorbeelden van Boedapest en Warschau werken blijkbaar aanstekelijk.
