INTERNATIONALE POLITIEK

Myanmar: internationale verontwaardiging zonder actie?

Image
Het dorp Pazi Gyi in de gemeente Kantbalu, in de regio Sagaing, na het bombardement op 11 april. (Credit: The Irrawaddy)

“Nu de buitenwereld bijna niets doet, kan er maar één conclusie zijn: de tragedie in Myanmar zal in de nabije toekomst zeker doorgaan met meer interne onrust, vluchtelingenstromen naar buurlanden, en repressie van elke afwijkende mening onder autoritaire generaals voor wie noties van compromissen, dialoog en luisteren naar de publieke opinie niet bestaan”, schreef ik reeds in mei 2022, bijna een jaar geleden. De situatie is er niet op verbeterd.

Op 1 februari was het twee jaar geleden dat het leger van Myanmar, de Tatmadaw, een rampzalige staatsgreep lanceerde die het land in een economische malaise heeft gestort. De militaire junta van de State Administration Council (SAC) worstelt nog steeds om haar heerschappij in het hele land op te leggen, terwijl een coalitie van activisten en gewapende groepen zich hardnekkig verzet tegen de staatsgreep in een zich uitbreidende burgeroorlog.

Tegen het regime staan honderden gewapende groepen op basisniveau, waaronder de People’s Defence Forces (PDFs), tot op zekere hoogte gecoördineerd door de parallelle regering van nationale eenheid (NUG), met medewerking van een aantal etnische gewapende organisaties (EAOs) die reeds lang vechten tegen opeenvolgende centrale overheden. “Vreedzame protesten, waaronder de Civil Disobedience Movement (CDM), gaan door, maar hebben aan kracht ingeboet en zijn verbannen naar de achterbank van de anti-juntastrijd”, kan men in een overzicht van The Diplomat lezen. Volgens de auteur, Naw Theresa, is Myanmar in de greep “van een landelijke strijd tussen twee groepen, die geen van beiden op zoek zijn naar een vreedzame politieke oplossing”.

Andere waarnemers kijken vanuit historisch perspectief meer genuanceerd naar de situatie. Op basis van onderzoek tijdens Myanmar’s decennium van gedeeltelijke burgerregering (2011-2021), onderzoekt Gerard McCarthy bijvoorbeeld hoe de failliete post-socialistische junta in de jaren 1990 en 2000 bemiddelde bij markthervormingen en particuliere en niet-statelijke actoren dwong de last voor de sociale zekerheid op zich te nemen.

In plaats van door de overheid geleide sociale actie, gefinancierd door directe belastingen, uit te breiden, stelden grassroots-activisten en democratische leiders na 2011 op verschillende manieren sociale actie van de overheid voor als ondoeltreffend, ongewenst en zelfs ondermijnend voor de burgerlijke normen. In plaats daarvan moedigden ze burgers aan om “zelfredzaam” te zijn en elkaar te steunen, ook tijdens rampen. Sinds de terugkeer van de dictatuur in 2021 zijn deze niet-statelijke sociale actoren nu belangrijker dan ooit.

Deze netwerken helpen de behoeftige prodemocratische milities te ondersteunen, bieden onderwijs aan kinderen die op de vlucht zijn voor geweld, en zorgen voor sociaal bestuur in grote delen van het land die niet langer onder militaire controle staan. Gemeenschapsgroepen runden zelfs quarantainefaciliteiten en zamelden geld in voor het vaccinatieprogramma van de regering tijdens de COVID-19-pandemie, op aanmoediging van Aung San Suu Kyi zelf.

Toch ontvangen maar weinig van deze groepen geld van de internationale gemeenschap – ook al spelen ze een cruciale humanitaire en sociale rol. In een township in de regio Sagaing, bijvoorbeeld, helpt een alliantie van lokale sociale actoren, waaronder welzijnsgroepen, milities, handelaars en stakende leraren, een netwerk van meer dan een dozijn scholen te runnen die duizenden jongeren onderwijs geven. Initiatieven als deze krijgen momenteel bijna geen buitenlandse hulp, maar vervullen essentiële sociale functies in de nasleep van de bestuurlijke ineenstorting van de junta in de meeste plattelands- en grensgebieden van het land. Buitenlandse regeringen en humanitaire actoren moeten ervoor zorgen dat deze netwerken veel beter worden uitgerust nu de dictatuur aan de macht blijft, argumenteert McCarthy.

Escalerend conflict

Daarom heeft de SAC de repressie tegen haar tegenstanders, en tegen degenen die ervan verdacht worden het verzet op enigerlei wijze te steunen, opgedreven. In december werd de 77-jarige voormalige leider Aung San Suu Kyi tot 33 jaar gevangenisstraf veroordeeld, met de bedoeling haar permanent uit de politiek te weren. Een groot aantal activisten en protestleiders is opgepakt en gemarteld. Er zijn meldingen geweest van veiligheidstroepen die jongeren arresteerden na PDF-aanvallen en hen tot gevangenisstraffen van meerdere jaren veroordeelden.

Naarmate het verzet beter bewapend raakt, heeft het leger luchtaanvallen en aanvallen op burgers verdubbeld. Daarbij gaat het alsmaar driester te werk. De Tatmadaw heeft zijn willekeurige “vier bezuinigingen”-strategie ingezet tegen de mensen die het beweert te beschermen. Deze afschuwelijke tactieken, die ooit ongestraft werden gebruikt in gebieden met etnische minderheden, zijn nu uitgebreid tot gebieden die overwegend worden bevolkt door de etnische Bamar-meerderheid. Vorige maand nog doodde het monniken en burgers in een klooster.

Op 11 april vond de tot nog toe dodelijkste aanval sinds de staatsgreep van 2021 plaats toen een dorp in het noordwesten van Myanmar, in de reeds genoemde Sagaing regio, werd gebombardeerd. Volgens The New York Times kwamen tenminste 100 mensen, waaronder 30 kinderen, om het leven. Dat cijfer is ondertussen gestegen tot 110 doden. Reddingswerkers zeiden dat lichaamsdelen over een groot gebied waren verspreid. Onder druk van de internationale verontwaardiging heeft de junta de dodelijke luchtaanval toegegeven.

De NUG van haar kant lanceerde in september 2021 een “volksverdedigingsoorlog” en beloofde het regime snel omver te werpen. Het bouwt een brede coalitie van etnische groepen, het maatschappelijk middenveld, activisten en milities via de National Unity Consultative Council (NUCC), waarvan de Volksvergadering in januari 2022 de Federal Democracy Charter heeft geratificeerd, op basis waarvan een interim-grondwet wordt opgesteld. Eerder hadden tegenstanders van de staatsgreep de onder militaire druk opgestelde grondwet van 2008 nietig verklaard.

Economische ineenstorting

De economie van Myanmar sukkelt voort na een ernstige krimp in 2021. De macro-economische indicatoren lijken zich over het algemeen te hebben gestabiliseerd, maar lopen vast door de sterk dalende productiviteit, beperkingen op de buitenlandse stroom en invoervergunningen, onveiligheid, voortschrijdende black-outs en hoge inflatie. Bedrijven balanceren tussen de junta en de oppositie, uit angst voor hardhandig optreden, geweld en sociale schade. Het Bureau voor de Coördinatie van Humanitaire Zaken van de Verenigde Naties (OCHA) meldde in maart dat 17,6 miljoen mensen, bijna een derde van de bevolking van Myanmar, humanitaire hulp nodig hebben en dat ongeveer 1,3 miljoen ontheemd zijn sinds de staatsgreep.

De junta claimt een instroom van investeringen, maar bedrijven blijven vertrekken vanwege veiligheids-, economische of reputatieproblemen. De Wereldbank verwacht een relatief bescheiden groei van 3 procent voor 2023, grote verstoringen daargelaten, wat de veerkracht van mensen en bedrijven aantoont in het licht van monumentale tegenspoed.

Sinds de staatsgreep is de kyat met 50 procent gedaald ten opzichte van andere valuta als gevolg van wanbeheer, speculatie en geruchten. Degenen die nog steeds geld hebben, haasten zich om eigendommen en goud te kopen om zich in te dekken tegen de volatiliteit van de kyat. De bankensector lijkt zich te hebben gestabiliseerd, maar kent nog steeds verstikkende beperkingen.

Er is bij het publiek weinig vertrouwen in het vermogen van de SAC om de economische ineenstorting van Myanmar af te remmen, en tegenstanders van het regime verwachten dat een schuldencrisis in Sri Lanka-stijl slechts een kwestie van tijd is. Bedrijven, gewone burgers en verzetsgroepen blazen informele hundi-kanalen nieuw leven in om de valutabeperkingen van de SAC te omzeilen.

De SAC rapporteert handelsoverschotten en het hebben van “voldoende” deviezenreserves, maar het opleggen van vaste wisselkoersen en gedwongen valutaomrekeningsvereisten geeft aan dat de zaken niet zo rooskleurig zijn. Het regime heeft gekozen voor een neo-mercantilistische benadering, waarbij de import wordt onderdrukt en importvervanging wordt bevorderd, wat volgens de Wereldbank de economie op de lange termijn dreigt te verstikken.

De NUG poogt de financieringsstromen van de SAC af te snijden, maar het valt nog te bezien hoe effectief het is, aangezien de Tatmadaw de impact gemakkelijk kan doorgeven aan de bevolking. Terwijl radicale verzetsstemmen een beleid van de verschroeide aarde prediken om de economie met de grond gelijk te maken en de ondergang van de SAC te bespoedigen, blijft de NUG een zeer dunne koord bewandelen om de impact van de crises op de gewone mensen niet te verergeren.

Jonge en goed opgeleide leden van de bevolking vertrekken massaal via zowel formele als informele kanalen. Met handenarbeid in Thailand, schoonmaakklusjes in Dubai of banen in schimmige casino’s langs de poreuze grenzen die veel meer betalen dan de lokale tarieven, slinkt zelfs Yangon’s pool van halfgeschoolde arbeidskrachten weg. Lokale media melden regelmatig dat irreguliere economische migranten worden gearresteerd door de Thaise autoriteiten en weer teruggestuurd naar Myanmar, of sterven in tragische omstandigheden.

Dit is een duidelijke schending van de internationale mensenrechtenwetgeving, -normen en -principes, stelde de ASEAN Parliamentarians for Human Rights (APHR). Volgens informatie die APHR ontving van lokale maatschappelijke organisaties, zijn op 1 april drie leden van een Myanmarese oppositiegroep Thailand binnengekomen om medische behandeling te zoeken. Op weg naar Mae Sot werden de drie mannen door de Thaise immigratiedienst in hechtenis genomen, en vervolgens, op de ochtend van 4 april, door de Thaise autoriteiten overgedragen aan de junta geallieerde grenswachtmacht (BGF) van Myanmar. Getuigen zeggen dat BGF-troepen na de overdracht op de mannen hebben geschoten. Volgens berichten in de media is in ieder geval één van de mannen om het leven gekomen. Het lot van de andere twee blijft onduidelijk.

Mensenrechtengroepen hebben Thailand herhaaldelijk bekritiseerd voor het terugsturen van vluchtelingen die de grens oversteken. Asielzoekers uit Myanmar in Thailand worden geconfronteerd met een precaire situatie, waarin ze geen wettelijke bescherming hebben en elk moment het risico lopen te worden uitgezet.

Eerder dit jaar nam de Thaise regering officieel het VN-Verdrag tegen foltering aan. Daarin staat dat “geen enkele overheidsorganisatie of overheidsfunctionaris iemand mag uitzetten, deporteren of uitleveren aan een ander land waar er gegronde redenen zijn om aan te nemen dat de persoon in gevaar is voor marteling, wrede, onmenselijke of vernederende behandeling of gedwongen verdwijning.” Het overdragen van deze drie mannen in de handen van de Myanmarese junta, die herhaaldelijk willekeurig dissidenten heeft gearresteerd, gemarteld en soms zelfs buitengerechtelijk geëxecuteerd, is duidelijk in strijd met dit verdrag, aldus de APHR.

De ‘stille diplomatie’ van Indonesië na het ‘cowboygedrag’ van Cambodja

Het is drie maanden geleden dat Indonesië voorzitter werd van de Associatie van Zuidoost-Aziatische Natie (ASEAN). Indonesie is dus het derde land in het blok dat belast is met het aanpakken van de crisis in Myanmar.

De Indonesische minister van Buitenlandse Zaken, Retno Marsudi, had in de twee jaar na de militaire staatsgreep een aantal krachtige opmerkingen gedaan: hij zei dat Jakarta de vertegenwoordiging van Myanmar op ASEAN-toppen alleen zou accepteren na het herstel van de democratie, en beschuldigde de junta van “vele gebroken beloften”. Sommigen gingen er daarom van uit dat het land zich harder zou opstellen als voorzitter.

Maar sinds Indonesië de rol op zich heeft genomen, heeft het weinig over zijn agenda onthuld, en is de openbare communicatie tot een minimum beperkt gebleven. Een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken, Teuku Faizasyah, vertelde Frontier dat de geheimzinnige aanpak opzettelijk is. “Niet alle diplomatieke activiteiten hoeven openbaar te worden gemaakt. We willen ons eigen werk zo goed mogelijk doen. We zullen tegen het einde zien of deze benadering geschikter is om het probleem tegen te gaan”, zei Faizasyah.

De Indonesische president Joko Widodo bracht medio maart een bezoek aan Singapore voor een interview met The Straits Times en een ontmoeting met de Singaporese premier Lee Hsien Loong.

Jokowi vertelde The Straits Times dat Indonesië een stille diplomatieke benadering van Myanmar heeft gekozen. “We hebben hieraan gewerkt. Het is gewoon zo dat veel van het werk achter de schermen plaatsvindt, maar er is wat werk aan de gang”, zei hij.

Na zijn ontmoeting met Jokowi zei Lee : “Singapore zal blijven samenwerken met Indonesië en ASEAN-leden, plus ASEAN-partners zoals de VN, om aan te dringen op de volledige implementatie van de vijfpuntenconsensus”. Volgens Reuters zei Lee ook dat hij het gebrek aan vooruitgang bij de uitvoering van het plan betreurde, zonder uit te leggen hoe de inspanningen nu succesvoller zouden zijn dan voorheen.

Dewi Fortuna Anwar, professor bij het National Research and Innovation Agency in Indonesië, meent dat de publieke ‘tamtam’ tijdens Cambodja’s voorzitterschap “niet nodig was”. “Als je conflicten wilt oplossen, vermijd dan megafoondiplomatie. Het gaat hier niet om punten scoren. Er is veel wantrouwen en het schaadt vaak de inspanningen als het nieuws voortijdig naar het publiek wordt gelekt”, zei Dewi, die van 2010 tot 2017 ook plaatsvervangend secretaris van de vice-president van Indonesië was.

Maar Lina Alexandra, hoofd van de afdeling Internationale Betrekkingen van het Centrum voor Strategische en Internationale Studies in Jakarta, waarschuwde dat te veel geheimhouding ook een probleem kan zijn. “Premier Hun Sen was behoorlijk actief op zijn sociale media, waar de juntaleider misschien niet zo blij mee was, dus dat werkte tot op zekere hoogte averechts. Maar er is ook kritiek op de Indonesische functionarissen, want als je te stil werkt, laat je niet zien hoe je eigenlijk druk uitoefent op de militaire junta”, aldus Lina.

Lina gaf toe dat de stillere aanpak van Indonesië een poging zou kunnen zijn om sterkere communicatielijnen tot stand te brengen met alle belanghebbenden, waaronder de regering van nationale eenheid (NUG), de parallelle regering die is aangesteld door gekozen wetgevers die tijdens de staatsgreep zijn afgezet.

Hoewel Indonesië niet publiekelijk heeft gerept over zijn contacten met de NUG, vertelde Faizasyah aan Frontier dat ze “alle partijen proberen te bereiken” en hij gaat “ervan uit dat [de NUG] een van de partijen is waarmee we samenwerken.”

Hobbels op de weg: Thailand, Laos …

Terwijl Indonesië volhoudt dat het stilletjes vooruitgaat, heeft het Thailand, dat een veel nauwere band met de junta heeft, schijnbaar aangemoedigd om het heft in eigen handen te nemen.

In april vorig jaar benoemde Thailand zijn eigen speciale gezant voor Myanmar, Pornpimol “Pauline” Kanchanalak, die zich heeft uitgesproken tegen het bekritiseren of bestraffen van het regime.

Een bron die bekend is met de ASEAN-diplomatie vertelde The Bangkok Post dat Kanchanalak in februari een Track 1.5-bijeenkomst heeft belegd in Bangkok, waarbij vertegenwoordigers van de Myanmarese junta en aangrenzende landen waren uitgenodigd. Laos, Bangladesh en India waren vertegenwoordigd, maar het blijft onduidelijk in welke hoedanigheid China aanwezig was. Een van de thema’s op de agenda was de vluchtelingencrisis die zwaar op Thailand weegt.

Dezelfde bron zei dat het regime werd vertegenwoordigd door U Thant Kyaw, het hoofd van de aan het ministerie van Buitenlandse Zaken van de junta gelieerde denktank, het Myanmar Institute for Strategic and International Studies.

Deze en ook een vorige in december georganiseerde bijeenkomst, die werd bijgewoond door de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken van de junta, U Wunna Maung Lwin, werd bekritiseerd vanwege het verlenen van legitimiteit aan het regime. Weinig resultaten werden openbaar gemaakt. De meer kritische ASEAN-leden – Indonesië, Maleisië, Singapore, de Filipijnen en Brunei – waren niet aanwezig.

Als Indonesië geen substantiële resultaten boekt, zal de volgende voorzitter van ASEAN, Laos, een nog kleinere kans van slagen hebben. Laos mist immers niet alleen de middelen en het politieke kapitaal van Indonesië, maar heeft ook laten zien dat de belangen elders liggen.

“Met Laos weet iedereen dat ze het heel anders gaan aanpakken. Ze maken deel uit van de landen die denken dat de Myanmar-kwestie een binnenlandse kwestie is en Laos werkt samen met bepaalde partners”, zei Lina Alexandra, verwijzend naar de relatie van Vientiane met China en Rusland, die het leger van Myanmar blijven voorzien van wapens.

“Omdat ASEAN er niet in is geslaagd een oplossing voor het conflict in Myanmar door te drukken, heeft het een gezichtsreddende manier nodig om de nederlaag toe te geven”, schrijft David Hutt in The Diplomat.

Junta-verkiezingen in 2023?

De door de junta aangekondigde verkiezingen voor 2023 lijken alsmaar minder waarschijnlijk te worden. Om de verkiezing, waarvoor nog geen datum bekend is, voor de buitenwereld legitiem te laten lijken, heeft de junta een tijdje gepoogd om enkele leden van de National League for Democracy (NLD) voor zich te winnen. Dat is op een sisser afgelopen. Nadat de door de junta geformeerde Union Election Commission (UEC) dan de NLD officieel van deelname uitsloot, hebben ook 40 andere politieke partijen zich niet opnieuw bij de UEC geregistreerd. Toch blijven er officieel 63 politieke partijen in de running. De UEC zegt dat het gebruik zal maken van evenredige vertegenwoordiging in plaats van het first-past-the-post kiesstelsel. Het heeft ook de wet op de registratie van politieke partijen uit 2010 gewijzigd, de kiezerslijsten bijgewerkt en het verkiezingspersoneel opgeleid.

Onder die omstandigheden zou de door het leger gesteunde Union Solidarity and Development Party (USDP) volgens de grondwet van 2008 slechts 26 procent van de parlementszetels nodig hebben om een meerderheid te vormen.

De junta hengelt nog steeds naar internationale erkenning, maar het Westen blijkt niet geneigd om daar snel aan tegemoet te komen. De VS en Duitsland wijzen elke “schijnverkiezing” af omdat deze niet vrij of eerlijk zal zijn. De Europese Unie, het Verenigd Koninkrijk, Canada en Frankrijk veroordeelden ook de ontbinding, de geplande verkiezingen en het geweld van het leger, terwijl ze aandringen op het herstel van de inclusieve democratie. Voor veel van deze landen is dit de eerste keer dat ze de verkiezingen expliciet veroordelen.

Ondertussen leken de Amerikaanse bondgenoten in Azië-Pacific eerder voorzichtig in hun reacties en stopten ze met veroordelingen. Australië uitte zijn bezorgdheid over de “vernauwing van de politieke ruimte” en Japan uitte “ernstige bezorgdheid” dat “verdere uitsluiting van de NLD … het nog moeilijker zal maken om de situatie te verbeteren”. Ook Maleisië heeft er bij de andere ASEAN-leden op aangedrongen om elke verkiezing af te wijzen.

De Crisis Group beschouwt de junta-verkiezingen als een “Road to Nowhere”. Na een gedetailleerd afwegen van de situatie, adviseert de Crisis Group dat landen in het Westen en in de omgeving van Myanmar druk blijven uitoefenen, onder meer door het gebruik en de dreiging van gerichte sancties, en alle bestaande communicatiekanalen met het regime gebruiken om het ervan te weerhouden zijn toevlucht te blijven nemen tot geweld. Buitenlandse regeringen zouden ook gemeenschappelijk het gebrek aan geloofwaardigheid van de verkiezingen en het risico dat ze voor nog meer instabiliteit zullen zorgen moeten beklemtonen. Als leidende oppositiemacht zou de NUG van haar kant een duidelijke reeks principes moeten uitvaardigen om verkiezingsgeweld door verzetskrachten tegen te gaan.

Het is zeer de vraag of dit alles de junta en met name junta chief Min Aung Hlaing op andere gedachten zal brengen. Het is immers een publiek geheim dat de militaire leiders van Myanmar diep geloven in verschillende vormen van bijgeloof: astrologie, occultisme, numerologie, zwarte magie, yadaya. Min Aung Hlaing is geen uitzondering. Op 9 april lieten hij en zijn vrouw Kyu Kyu Hla twee schildpadden vrij op de Coco-eilanden, als onderdeel van yadaya, of de Birmese vorm van voodoo. De juntabaas bad zodoende voor een lang leven.

Print Friendly, PDF & Email

Relevant

Val van cruciale grensstad is vernederende nederlaag voor het militair regime van Myanmar

Operatie 1027 heeft in Myanmar voor een kentering gezorgd. Sinds oktober 2023 heeft de opmars van de anti-junta-coalitie van het Arakan-leger (of AA, een voornamelijk Rakhine-groep), het Myanmar National…

Print Friendly, PDF & Email

Myanmar: 3 jaar na de coup blijft er hoop

De militaire junta van Myanmar heeft in zijn militaire operaties tegen een coalitie van de People Defence Force (PDF) en etnische gewapende groeperingen (EAOs) steeds vaker onwettige luchtaanvallen uitgevoerd…

Print Friendly, PDF & Email

Immuniteit voor Israëlische oorlogsmisdaden

Op vrijdag 25 augustus oordeelde het Nederlandse hooggerechtshof dat twee hoge Israëlische militairen niet vervolgd kunnen worden voor de afslachting van een Palestijnse familie in 2014. Op grond van…

Print Friendly, PDF & Email

Laatste bijdrages

Spanje: Genoeg gefeest!

De 17,8 miljoen Spaanse stemmen voor de Europese verkiezingen veroorzaakten voorbije zondag geen aardverschuivingen. Dat werd, na de verschillende nationale, regionale en lokale verkiezingen die in Spanje plaatsvonden het…

Print Friendly, PDF & Email

De steeds meer gefantaseerde oorlog om Gaza.

Ergens lijkt de teller te blijven, stilstaan. Nog steeds hebben, we het over “meer dan 36.000” dode Palestijnen in Gaza, ondanks de onophoudelijke Israëlische raids en bombardementen en de…

Print Friendly, PDF & Email

Macron, de gok na de schok

Links samen in Nouveau Front Populaire Is Emmanuel Macron, president van Frankrijk, zodanig geschrokken van een algemeen voorspelde uitslag, dat hij van de schok een enorme gok waagt? In…

Print Friendly, PDF & Email
De Vlaams-Bourgondische bijdrage aan de Portugese ontdekkingsreizen in de 14de en 15de eeuw

You May Also Like

×